II FSK 126/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Jerzy Rypina po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 października 2009 r. sygn. akt I SA/Po 880/09 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 5 sierpnia 2009 r. nr ... w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych postanawia oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu uchylił postanowienie Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. z dnia 12 czerwca 2009 r. o odmowie umorzenia K. E. kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz organu egzekucyjnego oraz umorzył postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych jako bezprzedmiotowe. Skargę na postanowienie wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P.. Postanowieniem z dnia 27 października 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu sygn. akt I SA/Po 880/09, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) odrzucił skargę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 sierpnia 2009 r. Sąd pierwszej instancji uznał, że w niniejszej sprawie ani Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako wierzyciel uprawniony do żądania wykonania obowiązku ciążącego na K. E., ani Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako organ egzekucyjny, nie był legitymowany do wniesienia zażalenia na postanowienie wydane przez ten ostatni organ w sprawie z wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych. W konsekwencji Sąd stwierdził, że z faktu, iż organ wyższego stopnia wysłał do Inspektoratu ZUS swoje postanowienie z 5 sierpnia 2009 r. nie oznacza, że w ten sposób wskazał on w/w jednostkę jako podmiot uprawniony do wniesienia skargi do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił pogląd, że z treści przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, regulujących ustrój, zadania i kompetencje ZUS wynika, że jest to jednostka organizacyjna (osoba prawna), która jako całość jest organem administracji publicznej. Na powyższe postanowienie skargę kasacyjną wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych i oparł ją na naruszeniu przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) tj. art. 19 § 4, art. 64e § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: u.p.e.a.) art. 66 oraz art. 83c ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., dalej: s.u.s) poprzez błędną wykładnię tych przepisów, w wyniku czego Sąd bezzasadnie odrzucił skargę przyjmując, że w sytuacji gdy skarga na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej przysługiwała Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych jako stronie postępowania, albowiem Zakład Ubezpieczeń Społecznych w niniejszym postępowaniu jest wierzycielem i to wierzycielem niebędącym jednocześnie organem egzekucyjnym i wobec tego skarga powinna być rozpoznana merytorycznie – wskazując, że te uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzucił również naruszenie przepisów postępowania, wskazując, że te uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w związku z art. 19 § 4, art. 64e § 5 u.p.e.a., art. 66 ust. 1, art. 83c ust. 1 s.u.s. poprzez bezzasadne odrzucenie skargi w sytuacji, gdy skarga na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej przysługiwała Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych jako wierzycielowi, który nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym i wobec tego skarga powinna być rozpoznana merytorycznie. Mając powyższe na uwadze Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienie w całości i przekazanie sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego celem rozpoznania merytorycznego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z unormowaniem art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Z powyższego wynika, że dwie kategorie podmiotów mają prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Pierwszą stanowią te, którym to uprawnienie przysługuje dla ochrony ich interesu prawnego. Druga kategoria natomiast to podmioty instytucjonalne, którym zostało przyznane prawo do wniesienia skargi w cudzej sprawie, ze względu na konieczność ochrony również obiektywnego porządku prawnego (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 2004). Analiza treści art. 50 § 1 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, iż o statusie strony w postępowaniu sądowym decyduje posiadanie interesu prawnego. Podstawę procesowej legitymacji strony musi stanowić przepis prawa materialnego wskazujący na własne prawo (interes prawny) lub obowiązek podmiotu, które podlegają skonkretyzowaniu w postępowaniu administracyjnym. Tak więc istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego - taką normą, która można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego sprowadza się zatem do ustalenia związku o charakterze materialno - prawnym między obowiązującą normą, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu. W rozpoznawanej sprawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 5 sierpnia 2009 r. wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P.. Postanowienie w pierwszej instancji o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych K. E. wydał w dniu 12 czerwca 2009 r., na podstawie art. 64 e u.p.e.a., Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P.. Zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną. Siedzibą Zakładu jest miasto stołeczne Warszawa. W zakresie prowadzonej działalności, o której mowa w art. 68-71 Zakładowi przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej. W tym też zakresie Zakład wydaje decyzje administracyjne (art. 83). W skład Zakładu wchodzą centrala i terenowe jednostki organizacyjne. Z treści § 8 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 28, poz. 164 ze zm.) wynika, że terenowymi jednostkami organizacyjnymi Zakładu są oddziały oraz podlegające inspektoraty i biura terenowe. Oddziałem Zakładu kieruje dyrektor, a inspektoratem i biurem terenowym – kierownik, odpowiednio: inspektoratu albo biura terenowego. Terenowa jednostka organizacyjna ZUS nie jest organem administracji państwowej. Poza zakresem działania określonym w art. 68 i art. 69 ustawy o ZUS, Zakład wykonuje również zadania powierzone na podstawie innych ustaw (art. 71 ust. 1 u.s.u.s.). Do tych ustaw zaliczyć należy m.in. ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na podstawie art. 1 a pkt 13 u.p.e.a. ZUS jest podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Natomiast w świetle art. 19 § 4 u.p.e.a. Dyrektor Oddziału ZUS jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez ten oddział, które nie mogą być potrącone z bieżących świadczeń. Zaś definicję organu egzekucyjnego normodawca zawarł w art. 1a pkt 7 tej ustawy, zgodnie z którą jest to organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków. Mając na uwadze powyższe przepisy, a także treść art. 23 § 2 u.p.e.a. oraz art. 83c ust. 1 u.s.u.s. w wypadku wniesienia zażalenia na postanowienie wydane przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako organu egzekucyjnego pierwszej instancji, zostanie ono rozpoznane przez właściwego miejscowo dyrektora izby skarbowej. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że postanowienie z dnia 12 czerwca 2009 r. o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych wydał Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P.. Należy zaznaczyć, że wydał je na podstawie art. 64e u.p.e.a., a więc działając jako organ egzekucyjny. Wobec powyższego, zgodnie z art. 64e § 5 cytowanej ustawy, na postanowienie w tym zakresie zażalenie służy zobowiązanemu i wierzycielowi pod warunkiem, że nie jest on jednocześnie organem egzekucyjnym. Zażalenie na to postanowienie wniosła zobowiązana, a organ nadzoru postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2009 r. postanowił uchylić postanowienie organu pierwszej instancji w całości umorzyć postępowanie w sprawie. Jednocześnie należy podkreślić, że zażalenia w tej sprawie nie mógł wnieść wierzyciel tj. Zakład Ubezpieczeń Społecznych bowiem był on jednocześnie organem egzekucyjnym, o czym świadczy wydane w dniu 12 czerwca 2009 r. postanowienie. Uwzględniając powyższy stan faktyczny i prawny w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo skonstatował, że skarga wniesiona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. jest niedopuszczalna, jako wniesiona przez nieuprawniony organ. Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.