II SA/Bd 776/09

27 października 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędziowie WSA: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 października 2009r. sprawy ze skargi E.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2009r. nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z [...] maja 2009r. nr [...], Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we[...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071 ze zm.) oraz art. 3 pkt 17a i art. 11a ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] r.r. nr[...] , którą odmówiono E. T. przyznania dodatku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka K. T. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło motywy, jakimi kierował się organ pierwszej instancji rozważając możliwość przyznania skarżącej wnioskowanego dodatku. Uznano mianowicie, że E. T. nie może być uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko, gdyż w myśl art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobą taką jest panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Tymczasem odwołująca od dnia 25 grudnia 2008r. pozostaje w związku małżeńskim z K. T., co w świetle cytowanego powyżej przepisu implikuje uznanie, że stosownie do art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych E. T. nie może być kwalifikowana jako osoba samotnie wychowującą dziecko; co w konsekwencji pozbawia ją prawa do świadczeń objętych wnioskiem. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że powołany w odwołaniu przez E. T. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. sygn. akt P 18/06 (Dz. U. Nr 119, poz. 770) spowodował utratę domniemania konstytucyjności art. 2 pkt 5 lit.a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, jednakże dotyczył on wyłącznie osób ubiegających się o zaliczkę alimentacyjną, a nie osób ubiegających się o dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na podstawie art. 11a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. E. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na powyższą decyzję żądając jej uchylenia. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca powtórzyła zarzuty odwołania i podkreśliła, że córka K. jest dzieckiem panieńskim, a jej ojciec jest nieznany. Podniosła ponadto, że obecny mąż K. T. nie chce łożyć na utrzymanie dziecka, które jest chore i ma orzeczoną niepełnosprawność. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i potrzymał dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie wyjaśnić należy, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest kontrola legalności decyzji w sprawie odmowy przyznania skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania córki K. T. wydanej przez Wójta Gminy [...] dnia [...] r. Oceniając zgodność z prawem przedmiotowej decyzji należy przede wszystkim dokonać interpretacji dwóch przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych – t.j. art. 3 pkt 17a oraz art. 11a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 Nr 139, poz. 992). W art. 3 pkt 17a ustawy zawarta została definicja osoby samotnie wychowującej dziecko, oznaczająca: pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Natomiast w art. 11a ust. 1 tej ustawy wskazano, że dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany; 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Przy ustalaniu prawa do wnioskowanego świadczenia organy winny odnieść się nie tylko do przepisów powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale także do wyroków Trybunału Konstytucyjnego, których przedmiotem była kontrola zgodności z konstytucją zawartej w tej ustawie definicji osoby samotnie wychowującej dziecko i to zarówno w jej pierwotnym brzmieniu, jak i w brzmieniu nadanym przez art.27 pkt 2 lit.g ustawy z 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. nr 86, poz.732 ze zm.). I tak w wyroku z dnia 18 maja 2005 r.- K 16/04 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że - w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy - art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu pierwotnym jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji i z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. W wymienionym wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że definicja "samotnego wychowywania dziecka", zawarta w art. 3 pkt 17 ustawy (w brzmieniu, zgodnie z którym, jeśli w ustawie mowa jest "o samotnym wychowywaniu dziecka" - oznacza to "wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka"), narusza art. 71 ust. 1 Konstytucji przez przyznanie pomocy materialnej wypłacanej ze środków publicznych tylko części rodzin i to wyodrębnionej według kryteriów nieodpowiadających wymaganiom określonym w art. 71 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem Trybunału badany przepis naruszał również nakaz równego traktowania (art. 32 ust. 1 Konstytucji) oraz naruszał art. 18 Konstytucji przez faktyczne osłabienie więzi między rodzicami a dziećmi oraz między małżonkami. Był on ponadto niespójny z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Znowelizowanie brzmienia art. 3 pkt 17 omawianej ustawy przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej nie zróżnicowało tego przepisu w zakresie jego treści normatywnej w stosunku do brzmienia pierwotnego. Również analiza treści art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych (który zastąpił art. 3 pkt 17) prowadzi do uznania, że zmiana definicji osoby samotnie wychowującej dziecko nastąpiła w tej nowelizacji jedynie na poziomie redakcyjnym, a nie normatywnym. W wyroku z dnia 23 czerwca 2008r. w sprawie P 18/06 (OTK-A 5/08/83) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "realizacja wyroku TK z 18 maja 2005r. polegająca na wprowadzeniu do ustawy o świadczeniach rodzinnych przepisu odmiennie brzmiącego, ale implikującego analogiczne normy prawne, jak jego niekonstytucyjna wersja pierwotna, była jedynie pozorna. Fakt wykorzystania niekonstytucyjnych w swej istocie regulacji do określenia kręgu podmiotowego nowego świadczenia-zaliczki alimentacyjnej- spowodował powielenie już istniejących wobec tego przepisu zastrzeżeń." Uzasadniając odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia organy obu instancji stanęły na stanowisku, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2008r. odnosi się wprost do spraw uzyskania prawa do zaliczki alimentacyjnej, to nie ma on zastosowania do ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu stanowisko takie nie zasługuje na aprobatę. Definicja osoby samotnie wychowującej dziecko, użyta dla potrzeb ustawy o zaliczce alimentacyjnej, na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być interpretowana odmiennie Art. 2 ust.5 lit.a ustawy o zaliczce alimentacyjnej ma bowiem charakter blankietowy Należy zwrócić uwagę, że powołany przepis jest przepisem o blankietowym charakterze. Cechą tego rodzaju przepisów jest to, że przewidując powstanie określonych skutków prawnych, łączą ich zaistnienie z okolicznościami określonymi w innych przepisach. Przepisy blankietowe nie rozstrzygają zatem samodzielnie pewnych kwestii, lecz wydawane rozstrzygnięcia uzależniają od postanowień innych przepisów. Z tego względu przepis, do którego ustawodawca odsyła powinien być interpretowany analogicznie zarówno na gruncie ustawy macierzystej, jak i ustawy, w której występuje odesłanie. Skoro zatem definicja osoby samotnie wychowującej dziecko zawarta w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych uznana została za niekonstytucyjną na gruncie ustawy o zaliczce alimentacyjnej, to tak samo należy ją ocenić dla potrzeb ustalania zaistnienia przesłanek do przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Rację ma skarżąca wywodząc, że jej obecny mąż nie ma obowiązku alimentacji córki K. Fakt zawarcia nowego związku małżeńskiego przez rodzica samotnie wychowującego dziecko nie ma wpływu na sferę władzy rodzicielskiej i obowiązków alimentacyjnych względem tego dziecka. Dlatego mając na względzie wyżej wskazane regulacje konstytucyjne uznać należy, że dziecko wychowujące się w rodzinie rekonstruowanej nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica. Dla takiej oceny nie znaczenia zarówno okoliczność, iż matka ubiegająca się o dodatek do zasiłku rodzinnego pozostaje w nowym związku małżeńskim, jak też i to, że z tego nowego związku posiada inne dzieci, które wychowują się wspólnie z dziećmi uprawnionymi do tego świadczenia. Ponownie rozpoznając sprawę organy wezmą pod uwagę fakt, iż E. T. nie wychowuje córki K. T. wspólnie w jej rodzicem (art. 3 pkt 17a ustawy). Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w wyroku.