II GSK 496/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędziowie NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) del. WSA Maria Jagielska Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 1247/09 w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów 1) uchyla zaskarżony wyrok; 2) uchyla decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...]; 3) zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz K. K. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 października 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1247/09, oddalił skargę K. M. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów. Sąd orzekał w następującym stanie sprawy. K. M. K. w dniu [...] października 2008 r. złożył wniosek do Okręgowej Rady Adwokackiej w Sz. o wpisanie go na listę adwokatów. Okręgowa Rada Adwokacka (dalej: ORA) w Sz. uchwałą z dnia [...] listopada 2008 r. odmówiła wpisu skarżącego na listę adwokatów uznając, że nie wykazuje się on odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, nabytą po złożonym egzaminie sędziowskim. Zdaniem ORA, praktyka zawodowa skarżącego pokrywa się praktycznie z okresem pozaetatowej aplikacji sądowej i jest zawężona do zagadnień procedury administracyjnej i prawa administracyjnego materialnego. Po zdaniu egzaminu sędziowskiego skarżący mógł wykazać się praktyką w zawodzie prawniczym w wymiarze 17 dni. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (dalej: Prezydium NRA) orzekające na skutek odwołania skarżącego, uchwałą z dnia [...] lutego 2009 r. utrzymało w mocy uchwałę ORA w Sz., podzielając w pełni przedstawioną w niej argumentację. K. M. K. wniósł odwołanie od uchwały Prezydium NRA. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06, w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo adwokaturze (tj. Dz. 146, poz. 1188 ze zm.; dalej: Prawo o adwokaturze), samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu. Przesłankami oceny winny być dla osób ubiegających się o wpis, a zwolnionych z wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem zawodu prawniczego. Minister Sprawiedliwości podniósł, że ustawa z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy – Prawo notariacie (Dz. U. z 2009 r. Nr 37, poz. 286; dalej: ustawa nowelizująca), która weszła w życie w dniu 25 marca 2009 r., zmieniła dotychczasową treść art. 66 Prawa o adwokaturze. Przepis ten uregulował w odmienny sposób kryteria, na podstawie których oceniana będzie praktyka kandydata, niezbędna do uzyskania wpisu na listę adwokatów. Znowelizowany art. 66 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze stanowi, że wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które po zdanym egzaminie sędziowskim lub prokuratorskim po dniu 1 stycznia 1991 r. oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat: zajmowały stanowisko między innymi aplikanta sądowego. Zgodnie z art. 66 ust. 5 Prawa o adwokaturze do okresów, o których mowa w ust. 1 pkt 4 i 5 w przypadku aplikacji sądowej pozaetatowej zalicza się proporcjonalnie okres trwania aplikacji, przyjmując, że za każdy miesiąc odbywania aplikacji zalicza się ¼ miesiąca. Wspomniana ustawa nowelizująca nie zawiera przepisów przejściowych, regulujących tok postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W związku z powyższym Minister Sprawiedliwości, powołując się na stanowisko wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt I OPS 1/06 (ONSAiWSA 2006, nr 3, poz. 71), dokonał oceny sytuacji prawnej skarżącego przy uwzględnieniu treści art. 66 Prawa o adwokaturze, ustalonej ustawą nowelizującą jak i obowiązującej przed datą wejścia w życie tej ustawy. Minister Sprawiedliwości ustalił, że skarżący w lipcu 2004 r. ukończył studia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Sz. Następnie podjął pracę w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Sz., początkowo na stanowisku sekretarza sądowego, a później starszego sekretarza sądowego. W listopadzie 2008 r. został zatrudniony jako asystent radcy prawnego oraz adwokata w Kancelarii Adwokatów i Radców Prawnych w Szczecinie. Skarżący od października 2005 r. do września 2008 r. odbywał pozaetatową aplikację sądową w Sądzie Okręgowym w Sz., a we wrześniu 2008 r. złożył egzamin sędziowski z wynikiem dobrym plus. W ocenie organu krótki (od listopada 2008 r.) okres zatrudnienia skarżącego po złożonym egzaminie sędziowskim w Kancelarii Adwokatów i Radców Prawnych jest niewystarczający, w myśl wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., dla uznania, że K. M. K. wykazuje się umiejętnością w świadczeniu pomocy prawnej. W związku z powyższym, skarżący nie spełnia zarówno przesłanek określonych w art. 65 i art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze, będących dotychczas podstawą wpisu na listę adwokatów, jak i wymagań objętych ustawowymi przesłankami wpisu na listę adwokatów wynikających ze znowelizowanego art. 66 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę K. M. K.podniósł, że w toku postępowania administracyjnego nastąpiła, opisana w zaskarżonej decyzji zmiana stanu prawnego. W rozpoznawanej sprawie, wniosek skarżącego o wpis na listę adwokatów, został złożony już po stwierdzeniu niekonstytucyjności art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze, w zakresie w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednia praktyką w zawodzie prawniczym. Sąd wskazał, że uchwały ORA w Sz. i Prezydium NRA zapadły w dniach odpowiednio: [...] listopada 2008 r. i [...] lutego 2009 r., natomiast decyzja Ministra Sprawiedliwości w dniu [...] kwietnia 2009 r. Ponieważ w ustawie nowelizującej nie zawarto przepisów przejściowych, regulujących kwestię stosowania przepisów określających materialnoprawne przesłanki uzyskania wpisu na listę Minister Sprawiedliwości, działając jako organ odwoławczy, miał obowiązek rozważenia, który przepis art. 66 Prawa o adwokaturze (w brzmieniu przed nowelizacją czy po nowelizacji), należy zastosować uwzględniając słuszny interes strony. WSA zauważył, że milczenie ustawodawcy w zakresie przepisów intertemporalnych zakłada powinność bezpośredniego stosowania nowego prawa, przy czym każdorazowo podejmując decyzje o bezpośrednim stosowaniu nowego prawa, organ administracji publicznej musi rozważyć czy nie doprowadzi to do skutków nie dających się zaakceptować z punktu widzenia konstytucyjnych zasad porządku prawnego. W ocenie Sądu za prawidłowe należało uznać stanowisko Ministra Sprawiedliwości, który dokonał subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod wskazaną wyżej normę w brzmieniu zarówno sprzed jak i po nowelizacji. Organ prawidłowo ocenił, że K. M. K. nie mógł być wpisany na listę adwokatów zarówno w stanie prawnym obowiązującym do 25 marca 2009 r. jak i po tym dniu. Po stwierdzeniu niekonstytucyjności art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze, nie było bowiem możliwości wpisania na listę adwokatów aplikanta sądowego tylko na podstawie zdanego egzaminu sędziowskiego bez wykazania doświadczenia zawodowego tj. odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym po zdanym egzaminie sędziowskim. Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął za prawidłowe ustalenia organu, z których wynika, że skarżący legitymuje się zdanym w dniach [...] września 2008 r. egzaminem sędziowskim. Wniosek wpis na listę złożył w dniu [...] października 2008 r. W tym czasie (od [...] stycznia 2004 r.) był zatrudniony w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Sz., przy czym od [...] maja 2008 r. do [...] października 2008 r. przebywał na urlopie wychowawczym. Następnie, od listopada 2008 r. do dnia [...] kwietnia 2009 r., K. M. K. pracował w Kancelarii Adwokatów i Radców Prawnych, wykonując czynności związane ze stosowaniem prawa. Złożenie wniosku o wpis bezpośrednio po odbyciu pozaetatowej aplikacji sądowej spowodowało, że nie można zarzucić organowi dowolności w stwierdzeniu, że skarżący nie legitymował się "odpowiednią praktyką" do czasu ubiegania się o wpis na listę adwokatów. Nie zmienia tego faktu okoliczność, że w toku niniejszego postępowania administracyjnego, które toczyło się z zachowaniem terminów określonych w kodeksie postępowania administracyjnego, skarżący nadal nabywał doświadczenie zawodowe i na dzień wydania decyzji przez Ministra Sprawiedliwości skarżący wykazał się "odpowiednią praktyką" w wymiarze "nieco" ponad 5 miesięcy. W tym kontekście nie mają znaczenia okoliczności odnoszące się do doświadczenia prawniczego skarżącego, nabytego w trakcie zatrudnienia w sądzie administracyjnym, bowiem miało to miejsce przed złożeniem egzaminu sędziowskiego. Zdaniem WSA, organ nie miał obowiązku dokonywania oceny i odniesienia się do opinii zebranych przez skarżącego w toku pracy zawodowej z okresu poprzedzającego złożenie egzaminu sędziowskiego. W sprawie nie zachodziła konieczność analizowania, czy skarżący daje rękojmię należytego wykonywania zawodu (art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze), gdyż do jej rozstrzygnięcia wystarczyła ocena znaczenia przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., a także rozważenie sytuacji strony w aspekcie przepisów ustawy nowelizującej. Sąd podkreślił, że nie można zarzucić organowi dokonania oceny dowolnej i wydania decyzji arbitralnej z tego tylko powodu, że Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwił się wpisowi na listę innych osób, wskazanym przez skarżącego w piśmie z dnia [...] sierpnia 2009 r. Przytaczając przykłady innych osób wpisanych na listę adwokatów, skarżący zarzuca organowi naruszenie zasady równości wobec prawa oraz niedyskryminacji, poprzez stawianie wobec strony innych zasad oceny spełnienia przesłanki rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata, niż stawianych innym osobom ubiegającym się o wpis. Skarżący domagał się wyjaśnienia, dlaczego organy korporacyjne dokonały wpisu na listę adwokatów osób wskazanych w tym piśmie, a także dlaczego Minister Sprawiedliwości nie skorzystał z prawa wydania decyzji o sprzeciwie, co do tych wpisów. Zarzut ten, w ocenie Sądu, był nietrafny albowiem na gruncie niniejszej sprawy Sąd nie mógł badać okoliczności faktycznych, które były podstawą orzekania w innych sprawach. K. M. K. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie w razie w razie nie stwierdzenia naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ale stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, zgodnie z art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), a w konsekwencji o uchylenie decyzji ministra oraz poprzedzających ją uchwał organów korporacyjnych, oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: - naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy tj.: 1) art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz niezastosowanie środka określonego w ustawie, pomimo naruszenia przez organ administracyjny zasad praworządności i pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, pominięcia słusznego interesu obywatela, nierozpatrzenia w całości oraz w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a także braku przekonującego uzasadnienia rozstrzygnięcia, które skutkowało oddaleniem skargi; 2) art. 134 § 1 i 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieustosunkowanie się do istotnych zarzutów skargi oraz uznanie niektórych zarzutów za nieistotne, które to zarzuty określały granice rozpoznawanej skargi, które to naruszenia skutkowało niewyjaśnieniem stanu sprawy; 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 65 pkt 1 i art. 66 ust. 1 Prawa o adwokaturze w brzmieniu przed nowelizacją tejże ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. oraz w związku z art. 32 ust. 1, 2 i art. 65 ust. 1 Konstytucji RP przez oddalenie skargi zasługującej na uwzględnienie ze względu na naruszenie przez organ wskazanych przepisów prawa materialnego; - naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: 1) art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze w brzmieniu przed nowelizacją tejże ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. poprzez jego błędną wykładnię, objawiającą się uznaniem, że skarżący nie spełnia przesłanek, wynikających z tego przepisu, warunkujących uzyskanie wpisu na listę adwokatów, podczas gdy zostały one spełnione; 2) art. 66 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze w brzmieniu przed nowelizacją tejże ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. poprzez jego błędną wykładnię objawiającą się uznaniem, że skarżący nie spełnił przesłanki, wynikającej z tego przepisu, warunkującej uzyskanie wpisu na listę adwokatów, podczas gdy została ona spełniona; 3) art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie, tj. stawianie wobec skarżącego innych zasad oceny spełnienia przesłanki rękojmi należytego wykonywania obowiązków, niż stawianych innym osobom ubiegającym się o wpis na listę adwokatów; 4) art. 65 ust. 1 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie, tj. bezprawne naruszenie wolności wyboru i wykonywania zawodu. Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej odrzucenie z przyczyn formalnych ewentualnie o jej oddalenie. Uzasadniając zarzut dotyczący odrzucenia skargi kasacyjnej organ wskazał, że z odpisu doręczonej mu skargi kasacyjnej wynika, że skarga ta nie została podpisana przez pełnomocnika K. M. K., co stanowi brak formalny takiej skargi kasacyjnej i skutkuje jej odrzuceniem na podstawie art. 180 p.p.s.a. Prezydium NRA wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym skarżący cofnął wszystkie zarzuty dotyczące naruszenie przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie stwierdzić należy, że wniosek o odrzucenie skargi kasacyjnej okazał się niezasadny. Według Ministra Sprawiedliwości, powodem odrzucenia skargi kasacyjnej miał być jej brak formalny, polegające na nie podpisaniu skargi przez pełnomocnika skarżącego. Zarzut ten został postawiony na podstawie odpisu skargi kasacyjnej doręczonego organowi, który nie został podpisany przez pełnomocnika skarżącego. Zgodnie z art. 176 p.p.s.a skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Stosownie do art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Ponadto w myśl art. 47 § 1 p.p.s.a. do pisma należy dołączyć jego odpisy. Z akt sprawy wynika, że oryginał skargi kasacyjnej został podpisany przez pełnomocnika skarżącego. W związku z tym spełniony został warunek określony w art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Wymagania przewidzianego w tym ostatnio powołanym przepisie nie można natomiast odnieść do odpisów pisma. W przeciwnym wypadku nakaz wniesienia pisma z odpowiednią liczbą odpisów, zostałby zastąpiony nakazem wniesienia pisma strony w odpowiedniej ilości egzemplarzy, z których każdy jest oryginałem. Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie stawia warunku składania właściwej ilości egzemplarzy pisma, lecz jego odpisów dla doręczenia ich stronom. W związku z tym stwierdzić należy, że podpisanie odpisu skargi kasacyjnej, nie jest warunkiem formalnym przewidzianym dla tego pisma. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarga kasacyjna została podpisana przez pełnomocnika skarżącego, zaś złożenie odpisów skargi kasacyjnej nie opatrzonych podpisem pełnomocnika skarżącego nie stanowiło braku formalnego tego pisma. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że nie zaistniała podstawa do odrzucenia skargi kasacyjnej. Przystępując do rozpoznania skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że skarżący na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, nie popierał zarzutów naruszenia przepisów postępowania. W tych warunkach Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną w ramach zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego. W tym miejscu należy zauważyć, że zgodnie z art. 188 p.p.s.a., jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zachodzi zaś jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie i rozpoznać skargę. W tym przypadku Sąd orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna jest zasadna, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się trafne. Pierwszy zarzut dotyczył naruszenia art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 25 marca 2009 r.), poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że skarżący nie spełnia przesłanek wymienionych w powołanym przepisie, warunkujących uzyskanie wpisu na listę adwokatów, podczas gdy zostały one spełnione. W związku z takim sformułowaniem zarzutu zauważyć należy, że naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię polega na mylnym zrozumieniu treści przepisu. Skarżący nie wyjaśnił na czym polegało niewłaściwe zrozumienie przez Sąd pierwszej instancji treści art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze i jakie rozumienie tego przepisu jest prawidłowe. Z opisu omawianego uchybienia należy natomiast wnioskować, że skarżący w istocie zarzucił niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego, polegające na tzw. błędzie subsumcji, co wyraża się tym, że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższy zarzut jest nietrafny. W myśl art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Należy zauważyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w ogóle nie dokonał wykładni i nie stosował art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze. Sąd ten ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła konieczność analizowania, czy skarżący spełnia rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. W związku z tym WSA nie mógł dopuścić się obrazy art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze w sposób wskazany w skardze kasacyjnej, w szczególności z motywów zaskarżonego wyroku nie wynika, by Sąd uznał, że skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, chybiony jest także zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Wyrażona w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasada równości podmiotów, nakazuje identyczne traktowanie wszystkich adresatów norm prawnych charakteryzujących się w takim samym stopniu tą samą, relewantną cechą. W wypadku wpisu na listę adwokatów osób, do których nie ma zastosowania wymóg odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego istotną cechą jest odbycie odpowiedniej praktyki zawodowej. Wskazane w piśmie skarżącego z dnia [...] sierpnia 2009 r., przykłady wpisu na listę adwokatów innych osób nie są identyczne z przypadkiem skarżącego. Należy zauważyć, że osoby te w chwili wpisu na listę adwokatów przez właściwe okręgowe rady adwokackie legitymowały się dłuższą praktyką po złożonym egzaminie sędziowskim, niż skarżący w dacie rozpoznawaniu jego wniosku o wpis przez ORA w Sz. Skarżący dopiero na etapie postępowania odwoławczego przed Ministrem Sprawiedliwości mógł wykazać się porównywalnym okresem praktyki. Już tylko z tej przyczyny brak było dostatecznych podstaw do przyjęcia, że chodzi tu o osoby charakteryzujące się tą samą relewantną cechą. W konsekwencji nie można było uznać, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia konstytucyjnej zasady równości. Strona wnosząca skargę kasacyjną także nietrafnie zarzuciła naruszenie art. 65 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżący wiąże naruszenie zasady wolności wyboru i wykonywania zawodu z naruszeniem zasady równości wobec prawa. Jednak w skardze kasacyjnej nie uzasadnił bliżej na czym polegało naruszenie zasady wyrażonej w art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, twierdząc jedynie, że pozbawiono go prawa do wolności wyboru i wykonywania zawodu. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że brak uzasadnienia omawianego zarzutu powoduje, że usuwa się on spod kontroli sprawowanej w granicach wyznaczonych skargą kasacyjną. Na marginesie podnieść należy, że czym innym jest wolność wyboru i wykonywania zawodu, a czym innym spełnienie ustawowych warunków wykonywania wybranego zawodu. Wolność wyboru i wykonywania zawodu nie ma charakteru absolutnego i w przypadku między innymi zawodu adwokata, związana jest z koniecznością spełnienia szeregu warunków określonych w ustawie. Zasada wolności wyboru i wykonywania zawodu nie może być zatem rozumiana w ten sposób, że jej realizacja następuje wtedy, gdy korzystający z niej podmiot ma niczym nieskrępowaną możliwość wykonywania wybranego zawodu, niezależnie od posiadanego wykształcenia i kwalifikacji. Strona wnosząca skargę kasacyjną podniosła również zarzut naruszenia art. 66 ust. 1 Prawa o adwokaturze ( w brzmieniu obowiązującym przed dniem 25 marca 2009 r.) przez jego błędną wykładnię. Z uzasadnienia wspomnianego zarzutu wynika, że skarżący kwestionuje stanowisko Sądu pierwszej instancji, że dla spełnienia przesłanki posiadania odpowiedniej praktyki, znaczenie ma wyłącznie praktyka odbyta po złożonym egzaminie sędziowskim. Według skarżącego warunek taki nie wynika z powołanego przez Sąd wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. Wskazana problematyka była już przedmiotem wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 4 listopada 2009 r., sygn. akt 819/09 (niepubl.), który dotyczył analogicznej regulacji zawartej w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 ze zmianami). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko wyrażone w tym wyroku i jego argumentację. W tym miejscu należy zauważyć, że w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 25 marca 2009 r., art. 66 pkt 1 Prawa o adwokaturze stanowił, że wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do: profesorów i doktorów habilitowanych nauk prawnych, osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski lub notarialny oraz osób, które co najmniej trzy lata zajmowały stanowisko radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 stwierdził, że art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze, w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 2 i art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. W powołanym wyroku stwierdzono, że mankamentem regulacji art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze jest brak "(...) ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego, a nadto – nieokreślenie maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia – przez ubiegającego się wpis na listę adwokatów – innego niż adwokacki egzaminu prawniczego." TK uznał, że umożliwienie dostępu do zawodu adwokata osobom bez jakiegokolwiek praktycznego doświadczenia prawniczego, w tym – profilującej umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem "(...) stwarza niebezpieczeństwo nienależytego wykonywania zawodu". Z powyższego wynika, że TK wiąże praktyczne doświadczenie prawnicze z przesłanką rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata. Niezależnie jednak od tego, czy kwestia odbycia odpowiedniej praktyki zawodowej będzie oceniana z punktu widzenia określonego w art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze wymogu, jaki musi spełniać osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów, czy też w aspekcie stosowania art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze niewątpliwym jest, że warunek zdobycia doświadczenia zawodowego musi być spełniony przez kandydata, który zdał, inny niż adwokacki, egzamin prawniczy. W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do tego kiedy wspomniana praktyka powinna być odbyta. Minister Sprawiedliwości stoi na stanowisku, powołując się w tym zakresie na wyrok TK z 19 kwietnia 2006 r., że okres doświadczenia zawodowego należałoby liczyć po zdanym egzaminie, w omawianym przypadku sędziowskim. "Okres pracy przed egzaminem to nauka, a więc dotyczy osoby nie posiadającej pełnej wiedzy praktycznej i teoretycznej i dopiero okresy zatrudnienia po zdanym egzaminie zawodowym mogą być uznawane jako zdobywanie doświadczenia zawodowego (...)". Pogląd ten podzielił Sąd pierwszej instancji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena istnienia przesłanek warunkujących wpis na listę adwokatów, powinna uwzględniać praktykę w zawodzie prawniczym nabytą zarówno przed rozpoczęciem aplikacji zakończonej egzaminem, w trakcie jej trwania, jak i po zakończeniu kształcenia aplikacyjnego. Wbrew wywodom Ministra Sprawiedliwości, zaakceptowanym przez WSA, Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku nie wskazał, że warunek odbycia praktyki zawodowej może być spełniony tylko wówczas, gdy praktyka ta ma miejsce po złożeniu, innego niż adwokacki egzaminu prawniczego. Trybunał Konstytucyjny stwierdził jedynie, że umożliwienie dostępu do zawodu adwokata osobom bez jakiegokolwiek praktycznego doświadczenia prawniczego pozostaje w sprzeczności z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Natomiast TK nie wypowiadał się w kwestii terminu odbycia praktyki zawodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny niesłusznie zatem uznał, że nie mają w sprawie znaczenia okoliczności odnoszące się do doświadczenia zawodowego skarżącego, nabytego w trakcie zatrudnienia w sądzie administracyjnym, z uwagi na to, że miało to miejsce przed złożeniem egzaminu sędziowskiego. Sąd pierwszej instancji wychodząc z błędnego założenia, że zdobywanie doświadczenia zawodowego, istotnego z punktu widzenia spełnienia przesłanek wpisu na listę adwokatów następuje dopiero po zakończeniu aplikacji nieprawidłowo uznał, że Minister Sprawiedliwości nie miał obowiązku dokonywania oceny i odniesienia się do opinii zebranych przez skarżącego w toku pracy zawodowej w okresie poprzedzającym egzamin sędziowski. Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że ocena spełnienia warunku odbycia odpowiedniej praktyki powinna nastąpić przy uwzględnieniu umiejętności zdobytych przez skarżącego w okresie pracy zawodowej i aplikacji sądowej. W sprawie zgromadzony został bogaty materiał dowodowy w postaci opinii przełożonych skarżącego i osób, pod których kierunkiem odbywał aplikację sądową. Analiza tego materiału pozwoli Ministrowi Sprawiedliwości na ocenę, czy zdobyte przez skarżącego umiejętności praktyczne umożliwiają mu prawidłowe wykonywanie zawodu adwokata oraz, czy w przypadku skarżącego zachodzi niebezpieczeństwo dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osoby, która zdała egzamin sędziowski w odległym od złożenia wniosku czasie i nie legitymuje się żadnym doświadczeniem zawodowym, a więc sytuacji, którą TK uznał za stwarzającą niebezpieczeństwo nienależytego wykonywania zawodu adwokata. Na marginesie wskazać należy, że art. 1 pkt 5 ustawy zmieniającej, nadał nowe brzmienie art. 66 Prawa o adwokaturze. W aktualnie obowiązującym stanie prawnym, zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze, wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski lub prokuratorski po dniu 1 stycznia 1991 r. oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat zajmowały stanowisko asesora sądowego, asesora prokuratorskiego, referendarza sądowego, starszego referendarza sądowego, aplikanta sądowego, aplikanta prokuratorskiego, aplikanta sądowo-prokuratorskiego, asystenta sędziego, asystenta prokuratora lub wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 Prawa o adwokaturze, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Powyższe unormowanie, które zostało wprowadzone w efekcie powoływanego wcześniej wyroku TK z 19 kwietnia 2006 r., potwierdza słuszność stanowiska, że w przypadku osób, które zdały egzamin sędziowski i ubiegają się wpis na listę radców prawnych odbycie praktyki zawodowej nie musi nastąpić po zdaniu egzaminu sędziowskiego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z uwagi na przedstawioną wykładnię art. 66 pkt 1 Prawa o adwokaturze należało podzielić stanowisko skarżącego, że ocena spełnienia warunku odbycia odpowiedniej praktyki powinna nastąpić przy uwzględnieniu doświadczenia zawodowego zainteresowanego zdobytego przed złożeniem egzaminu sędziowskiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny niesłusznie zaakceptował stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że wymóg zdobycia doświadczenia zawodowego dotyczy okresu po egzaminie sędziowskim, nie dostrzegając tym samym, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 66 pkt 1 Prawa o adwokaturze, które miało wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem wykluczyć, że gdyby organ dokonał poprawnej wykładni powołanego ostatnio przepisu i prawidłowo go zastosował, wynik sprawy administracyjnej byłby inny. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję Ministra Sprawiedliwości. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 203 pkt 1 i art. 200 p.p.s.a. w związku z § 14 ust 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).