III SA/Po 571/09

Dnia 4 listopada 2009roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska ( spr.) Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2009 roku przy udziale sprawy ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/W. Długaszewska /-/M. Lorych – Olszanowska /-/B. Koś Decyzją z dnia 29 stycznia 2009r., nr 176/2008 Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M.W. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3 oraz art. 28 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm.) umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie. W uzasadnieniu stwierdził, że żadna z okoliczności wskazanych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie występuje w sprawie, gdyż przedmiotowe zadłużenie objęte jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. w formie zajęcia wynagrodzenia za pracę. W odniesieniu do art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład uznał, iż została wykazana trudna sytuacja materialna zobowiązanego. Jednocześnie jednak stwierdził, iż spełnienie ustawowych warunków daje jedynie możliwość umorzenia składek, lecz nie nakłada na ZUS obowiązku w tym zakresie. Odnosząc się do wniosku M. W. o umorzenie składek organ wskazał, iż w sprawie nie zachodziła żadna z przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie znalazł też podstaw do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na postawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), albowiem w ocenie ZUS zapłata ich nie pozbawi wnioskodawcy możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. M.W. bowiem jest zatrudniona na umowę zlecenia, a ponadto jest współwłaścicielką nieruchomości położonej w Żabikowie (Kw [...]). Pismem z dnia 17 lutego 2009r. (wpływ w dniu 18 lutego 2009r.) M. W. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych błędy proceduralne polegające na pominięciu korzystnych dla niej okoliczności, przekroczeniu granic swobodnego uznania administracyjnego, a także błędy w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że egzekucja może być skuteczna. W złożonym wniosku wskazała, iż organ rozpoznający naruszył prawo materialne poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności oraz nastąpiła obraza przepisów art. 7, 77 i 80 kpa poprzez pominięcie okoliczności przemawiających na korzyść strony. Ponadto zarzuciła, iż nie ustosunkowano się do wszystkich podniesionych argumentów naruszając tym samym art. 107 § 3 kpa. Nie wzięto bowiem pod uwagę ważnego interesu strony, jej trudnej sytuacji finansowej, która w przypadku przystąpienia do spłaty zadłużenia nawet w niewielkich ratach pozbawi wnioskodawczynię środków na opłacenie mieszkania, wyżywienie, kosztów nauki dziecka, dojazdów, zakupu środków higieny, leków itp. Na skutek ponownego rozpoznania wniosku Prezes ZUS decyzją z dnia [...], na podstawie art. 83 ust 4 ustawy z dnia I3.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. z 2007r. Dz. U. nr 11, poz. 74 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] odmawiającą umorzenia należności. W uzasadnieniu Prezes ZUS stwierdził, biorąc pod uwagę ogólną sytuację życiową M.W. tj. samotne wychowywanie małoletniej córki oraz kwotę dochodów, że została wykazana trudna sytuacja finansowa zobowiązanej. Jednocześnie zaznaczył, że nawet w przypadkach spełnienia ustawowych przesłanek do umorzenia, Prezes Zakładu ma jedynie możliwość, a nie obowiązek umarzania należności z tytułu składek. Rozpatrując sprawę o umorzenie należności Prezes Zakładu kierował się nie tylko osobistą sytuacją materialną i finansową zobowiązanej, lecz również szeroko rozumianym interesem społecznym i ochroną Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Tym samym Prezes Zakładu nie znalazł podstaw do zmiany decyzji odmawiającej umorzenia składek i podtrzymał stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w tym zakresie, zawarte w decyzji z dnia [...] nr [...]. Pismem z dnia 6 czerwca 2009r. M. W. zaskarżyła wskazaną decyzję w całości i podtrzymała swoje stanowisko w sprawie. W skardze na decyzję Prezesa ZUS powtórzone zostały zarzuty podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz we wniosku o umorzenie jej zaległości składkowych. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty przedstawione w uzasadnieniu swej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądowa kontrola zaskarżonych decyzji sprawowana jest w oparciu o kryteria zgodności z prawem, a według art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonych decyzji w powyżej określonych granicach Sąd uznał, ze skarga okazała się uzasadniona. Sąd uwzględnił skargę z powodu naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, albowiem została ona wydana przez niewłaściwy organ. Przepis art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w kodeksie postępowania administracyjnego. Skład orzekający w przedmiotowej sprawie podziela pogląd utrwalony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a mianowicie, że organem wydającym decyzje w trybie wskazanym w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu (zobacz wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2009r., sygn. akt II GSK 691/08, wyrok NSA z dnia 29 maja 2007r., sygn. akt II GSK 340/06). Ze zwrotu " stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" wynika jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować powyższy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organem właściwym do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku jest natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie rozpatrywana przez ten sam organ, czyli Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem Sądu, znajduje to potwierdzenie w treści przepisów art. 83 ust. 6 i 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Prezes Zakładu podpisuje zaś wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzje, ponieważ zgodnie z art. 73 ust. 1 powołanej ustawy reprezentuje Zakład na zewnątrz. W zaskarżonej decyzji, jako organ, który wydał decyzję został wskazany Prezes Zakładu Ubezpieczeń. Organem wydającym decyzję z dnia 4 maja 2009r. roku, był natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych. To, że Prezes Zakładu wydał decyzję, od której wniesiono skargę wynika nie tylko z nagłówka tej decyzji. W uzasadnieniu decyzji i w odpowiedzi organu na skargę również wyraźnie jest mowa o decyzji wydanej przez "Prezesa" ZUS. Wobec powyższego decyzja ta została wydana przez organ niewłaściwy, co stanowi, wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt. 1 kpa. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS (pkt. 1 wyroku). O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd postanowił zaś w oparciu o art. 152 cytowanej ustawy (pkt. 2 orzeczenia). /-/ W. Długaszewska /-/ M. Lorych-Olszanowska /-/ B. Koś D.W.d