II FW 4/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Włodzimierz Kubiak, Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia WSA del. Tomasz Zborzyński (sprawozdawca), Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej wniosku Prezydenta Miasta Płocka z dnia 21 lipca 2009 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Płocka a Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w Płocku w przedmiocie właściwości w sprawie egzekucji nienależnie pobranych świadczeń z Funduszu Pracy postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Płocka jako organ właściwy w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej nienależnie pobranych świadczeń z Funduszu Pracy. Sygnatura akt II FW 4/09 U z a s a d n i e n i e Prezydent Miasta Płocka wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w Płocku przez wskazanie tego ostatniego jako organu egzekucyjnego właściwego w sprawach o egzekucję nienależnie pobranych świadczeń z Funduszu Pracy. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Płocku postanowieniem z dnia 23 czerwca 2009 r. uznał się niewłaściwym w sprawach egzekucji nienależnie pobranych świadczeń z Funduszu Pracy i zwrócił przesłane mu przez wnioskodawcę tytuły wykonawcze, podnosząc, że na mocy art. 19 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) wnioskodawca jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, dla których ustalania lub określania i pobierania jest on właściwy. Jednakże, zdaniem wnioskodawcy, jakkolwiek na mocy art. 9 ust. 1 pkt 14c ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.) jest on umocowany do wydawania decyzji o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z Funduszu Pracy, wystawiania tytułu wykonawczego i żądania wykonania określonego w nim obowiązku, nienależnie pobrane świadczenia są należnościami Funduszu Pracy, a nie gminy lub powiatu i wobec tego błędne jest twierdzenie, że wnioskodawca jest uprawniony także do ich pobierania w rozumieniu art. 19 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W tej sytuacji organem właściwym do prowadzenia egzekucji tych należności jest, na mocy art. 19 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Płocku. W odpowiedzi na wniosek o Naczelnik Urzędu Skarbowego w Płocku wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Płocka jako organu właściwego w sprawie. W uzasadnieniu podniósł, że Fundusz Pracy, jako fundusz celowy, stanowi wyodrębniony rachunek bankowy, którym dysponuje minister właściwy do spraw pracy. Fundusz ten nie może zatem sam pobierać należnych mu środków pieniężnych. Ponieważ wnioskodawca nie tylko wydaje decyzje o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z tego Funduszu, ale także wystawia tytuł wykonawczy w przypadku braku dobrowolnej wpłaty, oznacza to, że także pobiera te należności, gdyż w art. 19 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wskazano, iż ich pobór oznacza tylko przymusowe ściągnięcie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W sprawie występuje negatywny spór kompetencyjny, czyli sytuacja prawna, w której zarówno organ jednostki samorządu terytorialnego, jak i organ administracji rządowej, uważają się za niewłaściwe w sprawie. Jest to sytuacja określona w art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) i w związku z tym na mocy art. 15 § 1 pkt 4 tego Prawa Naczelny Sąd Administracyjny jest władny spór ten rozstrzygnąć. Problem dotyczy zdefiniowania pojęcia poboru należności pieniężnych, a więc tego, czy pojęcie to obejmuje także takie sytuacje, gdy podmiot ściągający należności nie jest uprawniony do późniejszego nimi dysponowania. Ma to znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ art. 19 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi, że właściwy organ gminy o statusie miasta (...) jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, dla których ustalania lub określania i pobierania jest właściwy ten organ. Należy w związku z tym wskazać, że sporne pojęcie znane jest prawu podatkowemu i występuje między innymi w art. 8 i 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Art. 8 tej ustawy stanowi mianowicie, że płatnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej, obowiązana na podstawie przepisów prawa podatkowego do obliczenia i pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu. Podobnie stanowi art. 9 Ordynacji podatkowej, definiując inkasenta jako osobę obowiązaną do pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu. Analiza tych przepisów nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przez pobór należności należy rozumieć tylko jej ściągnięcie, czyli odebranie od kogoś, natomiast nie ma podstaw przypisywanie temu pojęciu zakresu znaczeniowego obejmującego także możliwość dysponowania ściągniętymi należnościami. Skoro płatnik i inkasent obowiązani są do wpłacenia ściągniętych należności organowi podatkowemu, jest oczywiste, że nie mogą nimi dysponować. Błędne jest zatem twierdzenie, że niemożność dysponowania ściągniętymi należnościami pieniężnymi pozbawia czynności podejmowane dla wyegzekwowania tych należności cech poboru, o jakim mowa w art. 19 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skoro wymieniony w tym przepisie organ gminy o statusie miasta nie tylko władczo rozstrzyga o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z Funduszu Pracy, ale także żąda zwrotu tych świadczeń i wystawia tytuły wykonawcze w wypadku uchylania się od wykonania orzeczonego obowiązku, podejmuje czynności, których celem jest ściągnięcie, czyli odebranie określonych środków pieniężnych od osób, które nienależnie je otrzymały. Dokonuje więc poboru tych należności i to pomimo tego, że przekazuje je na wyodrębniony rachunek bankowy i nie może nimi dysponować. Trafnie przy tym argumentuje Naczelnik Urzędu Skarbowego w Płocku, że brak podstaw do uznania za pobór tylko przymusowego ściągnięcia należności, bez uznawania za pobór ściągnięcia tych należności wskutek dobrowolnego zastosowania się zobowiązanego do wezwania o wykonanie obowiązku, skoro i w tym ostatnim przypadku skutek w postaci ich odebrania zobowiązanemu także występuje. W konkluzji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Prezydent Miasta Płocka, jako organ uprawniony do ustalania lub określania i pobierania należności pieniężnych wynikających z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z Funduszu Pracy, jest, w zakresie określonym w art. 19 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organem egzekucyjnym w egzekucji administracyjnej tych należności. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął spór kompetencyjny przez wskazanie na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Prezydenta Miasta Płocka jako organu właściwego w sprawie. Na marginesie Sąd zauważa, że niniejsze rozstrzygnięcie koresponduje z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2009 r. (I OW 10/09), wydanym na tle egzekucji administracyjnej należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.