III SA/Gd 287/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Sędzia NSA Marek Gorski, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Rupińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2009 r. sprawy ze skargi J.J. na decyzję Wojewody z dnia 10 kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych 1. oddala skargę, 2. przyznaje radcy prawnemu A.B. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) zawierającą należny podatek od towarów i usług – tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu oraz kwotę 17 zł (siedemnaście złotych) tytułem zwrotu poniesionych wydatków. W dniu 4 lutego 2009 roku J. J. wystąpił do Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miejskiego w [...] o podanie danych osobowych P. K.. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że informacja jest potrzebna "zgodnie z wezwaniem Sądu Okręgowego [...] do sprawy [...]". W następnym piśmie – z dnia 4.03.2009 roku – że "P. K. zamieszkiwał w [...] przy ul. [...], datę urodzenia i imiona rodziców tego pana są w posiadaniu Aresztu Śledczego w [...], zaś podstawę prawną żądania może wskazać sąd, do którego można się zwrócić". Decyzją z dnia 10 marca 2009 roku Prezydent Miasta [...] powołując się na art. 44h ust. 1 i 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t .j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) oraz § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 listopada 2008 roku w sprawie wysokości opłat za udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych... ( Dz. U. Nr 207 z 2008 r., poz.1298), odmówił udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych tj. podania adresu zameldowania P. K.. Organ uzasadnił rozstrzygnięcie tym, że wnioskodawca nie wykazał interesu prawnego ( "nie przesłał żadnych dokumentów świadczących o interesie prawnym" ) w uzyskaniu adresu P. K., nie podał bliższych danych umożliwiających identyfikację tej osoby oraz – że pomimo wezwania organu nie uiścił opłaty za udostępnienie danych osobowych zgodnie z art. 44 h ust. 9 pkt. 2 ustawy o ewidencji ludności..., której przepisy nie przewidują zwolnień z opłaty również w przypadku braku dochodów wnioskującego. W odwołaniu od decyzji J. J. wniósł o jej uchylenie. W odwołaniu zarzucono, że decyzja jest wadliwa, bowiem wnioskujący jest zdania, że przepisy prawa przewidują zwolnienie od ponoszenia kosztów (opłaty) za udostępnienie danych, a jeśli nie, to wnioskodawca wnosi o udzielenie celowej zapomogi w wysokości 31 zł na koszty związane z uzyskaniem danych. Ponadto odwołujący się jest zdania, że przedstawił podstawę faktyczną i prawną żądania podania danych osobowych P. K., tj. – zobowiązanie sądu powszechnego ogłoszone na rozprawie. Bliższych danych osobowych wskazywanej osoby odwołujący się nie może podać, bo ich nie zna. Zaskarżoną decyzją z dnia 10 kwietnia 2009 r. Wojewoda [...], powołując art.138 § 1 pkt. 1 kpa w zw. z art. 44h ust. 2 pkt.1 i art. 44h ust. 9 pkt.2 ustawy wyżej cytowanej ustawy o ewidencji ludności ...., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołał treść art. 44h ust. 2 pkt. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a następnie stwierdził, że zgodnie z art. 44 h ust. 9 pkt. 2 udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i utraconych dowodów osobistych następuje odpłatnie. Następnie orzekł, że nie ma wątpliwości, że J. J. nie wykazał interesu prawnego uzasadniającego ujawnienie danych, brak bliższych informacji uniemożliwia organowi zwrócenie się do P. K. o zgodę na podanie żądanych informacji, a ponadto - nie ma możliwości zwolnienia odwołującego się z opłaty za udzielenie żądanej informacji adresowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. J. wniósł o uchylenie decyzji Wojewody [...] zarzucając jej naruszenie prawa. Jego zdaniem organ odwoławczy powielił błędne stanowisko organu I instancji, a wnioskodawca udowodnił swój interes w uzyskaniu danych adresowych P. K. Wniesiono o udzielenie prawa pomocy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. W piśmie procesowym z dnia 27.10.2009 roku pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie skarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów tytułu udzielonej z urzędu pomocy prawnej. Uzasadniając wniosek o uchylenie decyzji podniesiono, że zaskarżona decyzja podjęta została z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności – art.7 i 77 § 1 kpa, bowiem organ zachował się całkowicie biernie w trakcie postępowania i nie podjął samodzielnie żadnych czynności, które mogłyby przyczynić się do ustalenia stanu faktycznego i rozpoznania sprawy. Zdaniem piszącego skarżący przedstawił ważkie i istotne dla niego okoliczności, które – w jego ocenie - świadczyły o istnieniu interesu prawnego w uzyskaniu danych osobowych P. K.. Zobowiązanie do wskazania danych osobowych zostało nałożone na skarżącego na rozprawie przed sądem cywilnym. Skarżący jest pozbawiony wolności co wskazuje na ograniczoną swobodę w załatwianiu swoich spraw. Na rozprawie przed WSA w Gdańsku w dniu 5 listopada 2009 roku pełnomocnik skarżącego poparł skargę i podniósł, że ilość wszczynanych przez J. J. spraw nie zwalnia organów od dochowania należytej staranności w ich załatwianiu, uważa, ze nałożenie zobowiązania wskazania danych adresowych przez sąd powszechny jest wystarczającą przesłanką do stwierdzenia interesu prawnego w uzyskaniu danych osobowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Warunkiem uwzględnienie skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ustalenie przez sąd, że zaskarżona decyzja podjęta została z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź – z naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( jak stanowi mogąca mieć zastosowanie część art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ppsa.). W sprawie niniejszej opisane naruszenia prawa nie wystąpiły z następujących względów. Na wstępie należy zauważyć, że w uzasadnieniu do decyzji organ odwoławczy niestarannie przytoczył treść obowiązujących przepisów. Stosowne przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w brzmieniu obowiązującym w czasie orzekania w tej sprawie stanowią, że: art. 44 h ust. 2 - dane, o których mowa w ust. 1, mogą być udostępnione: 1) osobom i jednostkom organizacyjnym - jeżeli wykażą w tym interes prawny; 2) jednostkom organizacyjnym - jeżeli po ich wykorzystaniu w celach badawczych, statystycznych, badania opinii publicznej lub rynku, dane te zostaną poddane takiej modyfikacji, która nie pozwoli na ustalenie tożsamości osób, których dane dotyczą; 3) innym osobom i podmiotom - jeżeli uwiarygodnią one interes faktyczny w otrzymaniu danych i za zgodą osób, których dane dotyczą. Przepisy art. 44h ustawy w sposób jednoznaczny określają zasady udostępniania danych ze zbiorów meldunkowych, to znaczy - zawierają zamknięty katalog osób prawnych i osób fizycznych uprawnionych do udostępnienia im danych osobowych ze zbiorów meldunkowych, a ponadto określają warunki jakie powinien spełniać uprawniony do uzyskiwania danych. W ustępie 2 pkt 3 art. 44 h zawarto zapis, iż dane osobowe mogą być udostępnione innym osobom i podmiotom (co mogło by mieć zastosowanie w przypadku skarżącego), jeżeli uwiarygodniają one interes faktyczny w otrzymaniu danych, za zgodą osób których dane dotyczą. Można przyjąć, że skarżący uwiarygodnił interes faktyczny w otrzymaniu danych osobowych P. K. wskazując we wniosku na postanowienie Sądu Okręgowego [...] z dnia 4 lutego 2009 roku w sprawie [...], lecz na przeszkodzie udostępnienia danych w tym trybie stanął brak szczegółowych danych personalnych osoby, o którą pytał skarżący, zatem – organ ewidencyjny nie miał możliwości uzyskania zgody tej osoby. W tym miejscu należy również wskazać, że – wbrew zarzutom, iż organ ewidencyjny pozostawał w całkowitej bierności w tej sprawie, organ I instancji sprawdził w bazie danych, czy osoba wskazywana przez J. J. tam figuruje ( dowód k -3 akt adm.) i – wezwał skarżącego do podania bliższych danych osobowych poszukiwanej osoby (k-4 akt adm.). Podstawy do ujawnienia danych osobowych w tej sprawie nie stanowi również, wbrew zarzutom pełnomocnika uzupełniających skargę, przepis art.44 h ust. 2 pkt.1 ustawy, który stanowi, że dane, o których mowa w ust. 1, mogą być udostępnione: osobom i jednostkom organizacyjnym - jeżeli wykażą w tym interes prawny, bowiem skarżący interesu prawnego w udostępnieniu danych osobowych P. K. nie wykazał. W szczególności o istnieniu interesu prawnego w uzyskaniu danych osobowych innej osoby nie stanowi okoliczność, że ta osoba wniosła przeciwko innej osobie pozew do sądu, czyli – jak w tej sprawie - że J. J. wniósł do sądu powszechnego pozew p-ko P. K., którego to pozwu zresztą P. K. nie doręczono, na co wskazuje wezwanie sądu do wskazania jego adresu. Z akt sprawy wynika, ze właśnie takie niepełne informacje przekazał organowi ewidencyjnemu skarżący, uzasadniając potrzebę uzyskania danych osobowych wskazanej osoby. Nie jest tak, jak tego chce skarżący, że w tym przypadku na organie ewidencyjnym – administratorze danych osobowych, spoczywa obowiązek poszukiwania dowodów na wykazanie interesu prawnego skarżącego. Wręcz odwrotnie – omawiany przepis, w brzmieniu obowiązującym w dniu orzekania przez organ odwoławczy stanowił, że dane meldunkowe mogą być udostępnione osobom /.../- jeżeli wykażą w tym interes prawny. Zatem przepis przewiduje, że osoba ubiegająca się o uzyskanie dostępu do tych danych ( udostępnienie) winna wykazać, że ma interes prawny w uzyskaniu danych, podać podstawę prawną i okoliczności uzasadniające żądanie, a organ administrujący – może (nie musi) żądane dane udostępnić. Jest tak dlatego, że na administratorze danych spoczywa prawny obowiązek ich ochrony, a udostępnianie danych osobowych jest ściśle regulowane przepisami prawa. Wskazuje na to treść dalszych przepisów rozdziału 8b cyt. ustawy, a w szczególności – treść art.. 44 i ust. 5, który stanowi, że : Organ rozpatrujący wniosek odmawia, w drodze decyzji administracyjnej, udostępnienia danych osobowych, jeżeli udostępnienie danych spowodowałoby naruszenie dóbr osobistych osoby, której dane dotyczą, lub innych osób. Zatem nawet w przypadku legitymowania się interesem prawnym i wyjaśnieniem okoliczności, które uzasadniają żądanie udostępnienia danych organowi udostępniającemu pozostawiona jest fakultatywność w ich udostępnieniu. Wskazuje na to sformułowanie przepisu: "mogą być udostępnione".( por. uchwała SN w sprawie III CZP 119/03 z dnia 24.02.2004 r. – OSNC 2005/5/80, cyt. :" Przepis art. 44h tej ustawy wyróżnia dwie kategorie podmiotów; w ustępie pierwszym wymienia te, którym organy prowadzące zbiory meldunkowe mają obowiązek udzielania informacji, i dla nich informacje te są nieodpłatne (art. 44h ust. 8 pkt 1), a w ustępie drugim wymienia te podmioty, którym żądane informacje mogą być udostępnione, i dla nich są one odpłatne (art. 44h ust. 8 pkt 2). Komornik, nie wymieniony w art. 44h ust. 1, jest "innym podmiotem", któremu dane są potrzebne dla realizowania zadań publicznych określonych w przepisach prawa (art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy). Takie usytuowanie komornika miało skutek dwojaki: udzielenie mu informacji nie było obligatoryjne, lecz fakultatywne, i za informację tę obowiązany był uiścić opłatę. W związku z wprowadzeniem do ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (przez powołaną wyżej ustawę zmieniającą z dnia 18 września 2001 r.) w art. 2 nowego ustępu 5, Sąd powziął wątpliwość co do zakresu zmian spowodowanych przez ten przepis" - i dalej - "W tym stanie rzeczy nie ma podstaw do uznania, by w wyniku omawianej zmiany komornik znalazł się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 44h ust. 1 u.e.l.d.o. Pozostaje on nadal podmiotem, o którym mowa w ustępie 2 pkt 1 tego przepisu, z tą różnicą w stosunku do wszystkich innych podmiotów wymienionych w ustępie drugim, że na podstawie przepisu szczególnego (art. 2 ust. 5 u.k.s.e.) udzielenie komornikowi informacji przez organy prowadzące zbiory i ewidencje, o których mowa w art. 44g u.e.l.d.o., nie ma charakteru fakultatywnego, lecz obligatoryjny." W sprawie niniejszej skarżący nie tylko nie wykazał interesu prawnego w uzyskaniu danych adresowych P. K., ale nawet nie uprawdopodobnił, że taka potrzeba istnieje. Pojęcie interesu prawnego zostało wielokrotnie i szczegółowo omówione w piśmiennictwie i orzecznictwie sądowym ( komentarze do kpa i ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i przywoływane tam orzeczenia).Podstawą do legitymowania się interesem prawnym jest przepis prawa materialnego, a nie – okoliczność, że skarżący złożył w sądzie wniosek czy pozew, czy też – że zamierza to zrobić. Podstawą do wykazywania, że dana osoba ma interes prawny w żądaniu udostępnienia danych osobowych innej osoby nie jest również zobowiązanie sądu do uzupełnienia braków formalnych pozwu czy wniosku. Dla lepszego zrozumienia można wskazać, że podstawą wynikającą z przepisów prawa materialnego mogą być, przykładowo, przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakładające na rodziców obowiązki alimentacyjne względem małoletnich dzieci. W sytuacji zaniedbywania obowiązków alimentacyjnych dzieci mają interes prawny w uzyskaniu danych adresowych rodzica. Na koniec zauważyć należy, że w czasie postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji obowiązywały przepisy rozporządzeń Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dni: 18.11. 2002 roku i 30.04.2002 roku określające zarówno wzory formularza wniosku o udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i utraconych dowodów osobistych jak i wysokość opłat za te czynności ( odpowiednio: Dz.U.2002.201.1702 i Dz.U.2002.62.564). Zgodnie z odnośnymi przepisami, wniosek należało złożyć na stosownym formularzu uzasadniając żądanie i wskazać: podstawę prawną upoważniającą do otrzymania danych lub uzasadnienie potrzeby żądania ich udostępnienia, informacje o osobie umożliwiające wyszukanie w zbiorze żądanych danych oraz - zakres żądanych danych o osobie wskazanej. Wniosek J. J. z dnia 4 lutego.2009 roku wymogom tym nie odpowiadał. Pomimo tego organ I instancji – Prezydent Miasta [...] podjął czynności celem ustalenia danych adresowych P. K. w bazie danych, co nie doprowadziło do ustalenia wnioskowanych danych ( dowód k – 3 akt adm. j. w.). Wyjaśnić jeszcze należy, że wobec nie spełnienia przez J. J. podstawowych warunków wynikających z omówionych przepisów dotyczących udostępniania danych osobowych ( czyli – nie wskazania do kogo organ ma zwrócić się z zapytaniem o zgodę na udostępnienie danych i nie wykazaniu interesu prawnego w uzyskaniu danych adresowych P. K.) bezprzedmiotowe jest rozważanie, czy podanie jako dodatkowego argumentu odmownego przez organy - brak opłaty - jest zasadne. Można dodać, że przepisy ustawy nie różnicują przesłanek udostępniania danych osobowych dla podmiotów, które odbywają karę pozbawienia wolności bądź nie. Mając powyższe na uwadze, a w szczególności - wobec nie wykazania przez J. J. w toku postępowania administracyjnego, że ma on interes prawny w uzyskaniu danych adresowych P. K., Sąd uznał, że podjęte w sprawie decyzje odpowiadają prawu i skargę J. J. oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. O kosztach orzeczono w myśl art. 250 tej ustawy.