II FSK 490/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia WSA del. Lidia Ciechomska- Florek, Protokolant Tomasz Jankowski, po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 listopada 2009 r. sygn. akt I SA/Kr 1313/09 w sprawie ze skargi W. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 24 lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie wyłączenia nieruchomości spod egzekucji. oddala skargę kasacyjną. II FSK 490/10 UZASADNIENIE 1. Wyrokiem z 12 listopada 2009 r., I SA/Kr 1313/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżone przez W. C. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 24 lipca 2009 r., Nr [...] oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z 4 czerwca 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji części nieruchomości. 2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji, stanie faktycznym: Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. postanowieniem z 4 czerwca 2009 r., po rozpoznaniu wniosku W. C. z 13 maja 2009 r. w sprawie wyłączenia spod egzekucji części nieruchomości umorzył postępowanie. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ powołał się na art. 38 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.; dalej u.p.e.a ) wskazując, iż na podstawie tytułów wykonawczych prowadzi już postępowanie egzekucyjne wobec żony wnioskodawcy – J. C., z przedmiotowej nieruchomości objętej współwłasnością małżonków. Z uwagi na powyższe skarżący nie mógł rościć sobie prawa do wystąpienia z żądaniem wskazanym na wstępie do organu egzekucyjnego, gdyż w świetle prawa wnioskodawcy jako współmałżonkowi zobowiązanej nie przysługują środki ochrony zagwarantowane w art. 38 u.p.e.a. Organ zwrócił ponadto uwagę na fakt, iż kolejna przesłanka z powołanego artykułu nie została w tej sprawie dochowana, a mianowicie upłynął 14-dniowy termin, przewidziany przez prawodawcę, na złożenie wniosku. Zgodnie z ustaleniami organu, wnioskodawca odebrał zawiadomienie o opisie oraz oszacowaniu przedmiotowej nieruchomości 6 kwietnia 2009 r., tak więc termin na złożenie wniosku bezskutecznie upłynął 20 kwietnia 2009 r., wobec czego wniosek złożony 13 maja 2009 r. należy traktować jako spóźniony. Od powyższego postanowienia skarżący złożył zażalenie, powołując się na trudną sytuację materialną swoją oraz żony, argumentując ponadto, iż skierowanie egzekucji do części działki stanowiącej jego własność narusza jego prawa, gdyż przedmiotową działkę zakupił za własne, zaoszczędzone pieniądze bez udziału żony. Po rozpatrzeniu zażalenia, 24 lipca 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. Podzielił stanowisko, iż skarżący odpowiada za zobowiązania podatkowe żony na mocy art. 29 Ordynacji podatkowej ( Dz. U. z 2005 roku, nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej O.p.) oraz ponownie potwierdził fakt nie spełnienia przesłanek z art. 38 u.p.e.a. 3. Na powyższe postanowienie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Wnosząc o uwzględnienie jego postulatów jako argumenty podnosił kwestię, iż całkowite zaspokojenie wierzyciela w drodze egzekucji z omawianej nieruchomości jest niemożliwe. Pieniądze pozyskane z licytacji pozwolą na pokrycie jedynie części zadłużenia, a nie całości, natomiast żona regularnie spłaca dług w comiesięcznych ratach, tak więc istnieją podstawy do wyłączenia z pod egzekucji części przedmiotowej nieruchomości. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uwzględnił skargę, ale z innych przyczyn niż wskazano w jej treści. Powołując się na art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego k.p.a. sąd zwrócił uwagę, że organy orzekające o umorzeniu postępowania nie wskazały żadnej okoliczności, która skutkowałaby, w rozumieniu powołanego przepisu, bezprzedmiotowością postępowania. Fakt niespełnienia przez skarżącego ustawowych przesłanek do wydania pozytywnej decyzji należy traktować jako bezzasadność żądań strony, a nie bezprzedmiotowość dającą podstawę do umorzenia postępowania. Brak bowiem przesłanek do uwzględnienia żądań strony w żadnym przypadku nie czyni postępowania bezprzedmiotowym. Organy zobowiązane były, zdaniem sądu, do oceny i rozważenia czy skarżący spełnia przesłanki wynikające z dyspozycji art. 38 u.p.e.a. i w konsekwencji zobowiązane były do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w tym postępowaniu. Ponadto sąd pierwszej instancji wskazał na dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące powyższego problemu. W ocenie sądu pierwszej instancji poza wnioskodawcą również osoba zobowiązana do zapłaty podatku powinna być stroną postępowania w przedmiocie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji. Fakt nie uczestniczenia w poprzednich stadiach postępowania żony skarżącego – J. C. naruszył, zdaniem sądu, zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, wynikającą z art. 10 k.p.a., co w konsekwencji daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. 5. W skardze kasacyjnej dyrektor izby skarbowej zaskarżył powyższy wyrok zarzucając mu naruszenie na podstawie art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) następujących przepisów postępowania: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 135 oraz art. 151 p.p.s.a. polegające na uchyleniu decyzji przez sąd mimo naruszenia przez organy art. 105 § 1 k.p.a.; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. polegające na błędnym uznaniu, iż żona skarżącego jest stroną postępowania o wyłączenie rzeczy lub prawa spod egzekucji; - art. 141 § 4 p.p.s.a. wobec braku powołania jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia art. 38 § 1 u.p.e.a., art. 29 § 1 O.p. W związku z tak postawionymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Co do pierwszego ze stawianych zarzutów. Żadna ze wskazanych w nim okoliczności nie uzasadnia prawidłowości rozstrzygnięcia organów podatkowych, które bezprawnie uznały, że zachodzą podstawy do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Nie stanowi bowiem przesłanki do umorzenia postępowania ani przekroczenie terminu do złożenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a., ani brak przymiotu strony w tym postępowaniu, gdyby przyjąć, że w tym zakresie organy egzekucyjne miały rację. Przepis art. 38 u.p.e.a. służy ochronie osób trzecich, które roszczą sobie prawo do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzona jest egzekucja administracyjna. Osobami tymi będą więc wszystkie inne osoby niż osoba objęta tytułem egzekucyjnym jako zobowiązana. Już chociażby z czysto literalnego brzmienia przywołanego przepisu "...kto nie będąc zobowiązanym, rości sobie...", wynika że współmałżonek zobowiązanego jest osobą trzecią w rozumieniu art. 38 § 1 u.p.e.a. Współmałżonek odpowiadający za zaległość podatkową małżonka będącego podatnikiem nie jest zobowiązanym jako podatnik i nie odpowiada za zobowiązania podatkowe. Jego zobowiązanie wynika z długu małżonka / podatnika / i ograniczone jest do majątku wspólnego. Jego statusu w postępowaniu o wyłączenie spod egzekucji prowadzonym na podstawie art.38 u.p.e.a. nie zmienia fakt, że w przypadku prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i jego współmałżonka, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Całkowicie chybione są więc wywody skargi kasacyjnej, że współmałżonek zobowiązanego nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 38 § 1 u.p.e.a. Na marginesie należy podnieść, że gdyby hipotetycznie stanowisko strony skarżącej było uzasadnione, to prawidłowym rozstrzygnięciem powinno być w takiej sytuacji postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Nie znajduje akceptacji wywód co do konsekwencji uchybienia czternastodniowego terminu do złożenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji. Co prawda nie jest to przedmiotem analizy prawnej zawartej w skardze kasacyjnej, ale nie może pozostać bez wpływu na zasadność omawianego zarzutu okoliczność, że termin z art. 38 § 1 u.p.e.a. ma charakter materialnoprawny a nie procesowy. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę na szczególny tryb postępowania w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji przysługuje zażalenie, a na ostateczne postanowienie w sprawie odmowy wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Przysługuje natomiast prawo żądania zwolnienia ich od zabezpieczenia lub egzekucji administracyjnej w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (por. art. 40 u.p.e.a.). Charakter omawianej instytucji i tryb procedowania wskazuje na materialnoprawny charakter terminu, gdyż ogranicza on w czasie dochodzenie prawa podmiotowego – żądania wyłączenia spod egzekucji, w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego, którego istota wyraża się min. w szybkości postępowania. Z drugiej natomiast strony ostateczne postanowienie w sprawie odmowy wyłączenia otwiera stronie drogę do uruchomienia trybu zwolnienia od zabezpieczenia lub egzekucji administracyjnej przewidzianego w Kodeksie postępowania cywilnego. W związku z tym uchybienie terminu do złożenia wniosku spod egzekucji nie może skutkować rozstrzygnięciem formalnym (odmową rozpoznania wniosku, czy umorzeniem postępowania), a rozstrzygnięciem merytorycznym, które dopiero daje możliwość skorzystania wnioskodawcy z wszystkich przysługującym mu praw w tym postępowaniu. Co do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z 16 czerwca 2009 r.( II FSK 348/08, Lex nr 512824), że zobowiązany (w rozumieniu u.p.e.a.) może mieć interes prawny w tym, by określona rzecz lub prawo zostały wyłączone spod egzekucji lub przeciwnie, spod egzekucji nie zostały wyłączone. Z jednej strony może to być bowiem dla niego, jako małżonka osoby domagającej się wyłączenia, korzystne ze względu na pozostawanie rzeczy lub prawa – w całości lub w części – w majątku małżonków, ale z drugiej strony, może też być niekorzystne, bo prowadzące do potencjalnego zmniejszenia możliwości zaspokojenia się wierzyciela podatkowego z ewentualnie wyłączonych rzeczy lub praw i tym samym do ograniczenia zakresu zobowiązań podatkowych, które bez wyłączenia mogłyby wygasnąć. Zasadnie w związku z tym sąd pierwszej instancji uznał, że żona wnioskodawcy (zobowiązana w postępowaniu egzekucyjnym) powinna zostać wezwana do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania. Chybiony jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. albowiem uzasadnienie orzeczenia zawiera wszystkie elementy jakie ustawodawca w tym przepisie wymienił. W szczególności zawiera podstawę rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Odnosi się to zawłaszcza do bardzo szczegółowych wywodów na temat istoty bezprzedmiotowości postępowania, która w sprawie niniejszej nie zaistniała i nie mogła zaistnieć, nawet gdyby przyjąć rozumienie omawianych przepisów takie jak chciały tego organy egzekucyjne. Należy tylko wytknąć sądowi pierwszej instancji brak należytej staranności w powoływaniu podstaw prawnych – art. 105 k.p.a., zamiast art. 105 § 1 k.p.a.; art. 10 k.p.a., zamiast art. 10§ 1 k.p.a.; art. 145 § 1 pkt b i c, czy art. 145 § 1 pkt 1b/i c/ p.p.s.a., zamiast art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i lit. c p.p.s.a. Uchybienia te jednak pozostawały bez wpływu na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.