II FZ 610/10

Dnia 16 grudnia 2010 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA (del.) - Jadwiga Danuta Mróz po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2010 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. F. i J. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 września 2010 r. sygn. akt I SA/Gd 587/09 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi H. F. i J. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 25 maja 2009 r. nr [...] przedmiocie odmowy umorzenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie . Wyrokiem z dnia 18 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę H. F. i J. F. na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczono skarżącym w dniu 15 kwietnia 2010 r. Pismem z dnia 12 maja 2010 r. skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2010 r. przyznano skarżącym prawo pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. Pismem z dnia 12 lipca 2010 r. Dziekan Okręgowej Izby Radców Prawnych poinformował, że pełnomocnikiem w sprawie został wyznaczony radca prawny C. L. Pismem z dnia 27 sierpnia 2010 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz złożył skargę kasacyjną. W uzasadnieniu pełnomocnik wyjaśnił, że o fakcie ustanowienia pełnomocnikiem z urzędu w niniejszej sprawie dowiedział się "pod koniec miesiąca lipca", a skargę kasacyjną złożył w możliwie najszybszym terminie. Rzeczywista możliwość wniesienia skargi kasacyjnej nastąpiła w dniu 27 sierpnia 2010 r. W ocenie pełnomocnika niedochowanie terminu stanowiło skutek okoliczności, na które nie miał żadnego wpływu. Pełnomocnik zwrócił uwagę na niezwykle obszerną dokumentację sprawy. Postanowieniem z 3 września 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W motywach rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że nie można uznać, iż pełnomocnik skarżącego uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej, a tym samym dochowanie należytej staranności. Podkreślił, że zgodnie z oświadczeniem zawartym we wniosku o przywrócenie terminu, radca prawny o fakcie wyznaczenia przez Okręgową Izbę Radców Prawnych pełnomocnikiem w niniejszej sprawie dowiedział się pod koniec lipca 2010r. Nawet gdyby przyjąć, że było to ostatniego dnia miesiąca tj. w dniu 31 lipca 2010 r., to wniosek o przywrócenie terminu zgodnie z art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) powinien być złożony w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Pełnomocnik skargę kasacyjną oraz wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia złożył w dniu 27 sierpnia 2010r., nie uzasadniając przyczyny. Zdaniem Sądu przytoczone przez pełnomocnika skarżącego okoliczności nie dają podstaw do stwierdzenia braku winy w uchybieniu terminu. W zażaleniu na to postanowienie wniesiono o jego uchylenie podnosząc zarzut naruszenia art. 86 § 1 p.p.s.a. W uzasadnieniu, wskazano na obiektywne trudności, które wiązałyby się z wniesieniem skargi kasacyjnej w 7-dniowym terminie, wynikającym ze ścisłego stosowania art. 87 § 4 p.p.s.a. w odniesieniu do przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Taka interpretacja tego przepisu - w ocenie autora zażalenia - jest rażącym naruszeniem prawa skarżących do obrony. Argumentował ponadto, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę faktu, iż nawet przy dołożeniu należytej staranności nie można było usunąć przeszkody uniemożliwiającej dotrzymanie terminu. Swoje stanowisko poparł orzecznictwem sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zwrócić uwagę, że ustawodawca w art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 ze. zm. – zwanej dalej: p.p.s.a.) ustanowił 30-dniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej, który przysługuje każdej ze stron, niezależnie czy korzysta z pomocy pełnomocnika z wyboru czy pełnomocnika ustanowionego przez sąd administracyjny. Sporządzenie skargi kasacyjnej obarczone jest przymusem adwokackim, a jej należyte opracowanie wymaga rzetelnego zaznajomienia się ze sprawą. Podstawę do przywrócenia stronie terminu do dokonania określonej czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi art. 86 § 1 p.p.s.a., mocą którego sąd przywróci stronie termin, o ile uchybienie było niezawinione przez stronę. Stosownie zaś do postanowień art. 87 p.p.s.a., przywrócenie terminu uwarunkowane jest złożeniem pisma z wnioskiem o przywrócenie terminu w sądzie, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1), uprawdopodobnieniem przez stronę braku winy w uchybieniu terminowi (§ 2) oraz dokonaniem przez stronę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu czynności, której strona nie dokonała w terminie (§ 4). Należy mieć na uwadze, że art. 87 § 4 p.p.s.a. jednocześnie nakłada na stronę obowiązek dokonania czynności, której nie dokonała w terminie, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Zastosowanie literalnej wykładni tego przepisu oznaczałoby, że termin do dokonania czynności, której uchybiono (w tym również sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej) przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu powinien zawsze zamykać się w ciągu 7 dni od daty, w której ustała przyczyna uchybienia terminu. Przyjęcie takiego założenia prowadziłoby do ograniczenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu terminu do sporządzenia skargi kasacyjnej do 7 dni, liczonego od momentu, w którym mógł on zaznajomić się ze sprawą, co mogłoby uniemożliwić sporządzenie prawidłowo skonstruowanej skargi kasacyjnej. Ponadto stawiałoby to w uprzywilejowanej sytuacji pełnomocników ustanowionych w drodze wyboru, którzy na czynności związane ze sporządzeniem i wniesieniem skargi kasacyjnej dysponują trzydziestoma dniami. Należy zatem uznać, że dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 87 § 1 p.p.s.a.), jest dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Inne wnioskowanie doprowadziłoby do naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu, poprzez warunkowanie terminu wniesienia środka zaskarżenia statusem majątkowym strony. Takie stanowisko wyrażono także w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I FZ 324/10, II FZ 220/09, II FZ 105/08. Rację ma zatem pełnomocnik skarżących wskazując na obiektywne trudności, które wiązałyby się z wniesieniem skargi kasacyjnej w 7-dniowym terminie, wynikającym ze ścisłego stosowania art. 87 § 4 p.p.s.a. w odniesieniu do przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Z akt niniejszej sprawy nie wynika jednak jednoznacznie, kiedy pełnomocnik skarżących otrzymał zawiadomienie o wyznaczeniu go do występowania w sprawie. Nie można bowiem przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości że jest to termin - jak wskazał Sąd I instancji - 31 lipca 2010 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Sąd I instancji powinien zatem wyjaśnić kluczową kwestię, ustania przyczyny uchybienia terminowi i w oparciu o dokonane ustalenia rozstrzygnąć sprawę. Niezależnie od powyższego, Sąd I instancji powinien mieć na uwadze, że od dnia, w którym ustała przyczyna uchybienia terminowi, a więc od dnia, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, przysługuje jeszcze 7-dniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Dzień, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej nie jest bowiem dniem upływu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, ale dniem ustania przyczyny uchybienia terminu, od którego dopiero liczy się 7-dniowy termin zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a. Na marginesie należy zauważyć także, że zgodnie z art. 88 p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie pozostając w przekonaniu, że złożenie wniosku o przywrócenie terminu nastąpiło po terminie zakreślonym w art. 87 § 1 p.p.s.a. powinien był wniosek odrzucić. Bez precyzyjnego ustalenia faktycznego przebiegu zdarzeń, co do okoliczności mających wpływ na liczenie terminów do dokonania określonych czynności procesowych – merytoryczna kontrola rozstrzygnięcia nie jest możliwa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.