I FSK 152/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Kołaczek (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, Sędzia WSA del. Tomasz Kolanowski, Protokolant Krzysztof Osial, po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 902/09 w sprawie ze skargi A. P. E. R. GmbH z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 18 marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) zasądza od A. P. E. R. GmbH z siedzibą w K. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 340 (słownie: trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrok Sądu pierwszej instancji i przedstawiony przez ten Sąd przebieg postępowania przed organami podatkowymi. 1.1. Wyrokiem z dnia 20 listopada 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 902/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie ze skargi A. P. E. R. GmbH z siedzibą w K. (dalej jako: Spółka, Strona lub Skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 18 marca 2009 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, uchylił zaskarżone postanowienie. 1.2. Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego wynikało, że decyzją z dnia 27 sierpnia 2008 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego odmówił Skarżącej zwrotu podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2006 r. Przedmiotowa decyzja wysłana została na adres pełnomocnika Spółki i doręczona w trybie zastępczym, po dokonaniu dwukrotnej awizacji. 1.3. W dniu 22 października 2008 r., pełnomocnik Skarżącej poinformował organ o zmianie adresu do korespondencji, która nastąpiła z dniem 1 września 2008 r., natomiast w dniu 28 października 2008 r. w imieniu Spółki złożył odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 27 sierpnia 2008 r. Wobec braku pełnomocnictwa w aktach sprawy organ wezwał pełnomocnika do złożenia pełnomocnictwa. Pełnomocnik złożył pełnomocnictwo z uchybieniem terminu, wobec czego organ wezwał Skarżącą do osobistego podpisania odwołania i przedłożenia dokumentu, z którego będzie wynikało upoważnienie do reprezentowania Skarżącej. W dniu 9 lutego 2009 r. Skarżąca złożyła odwołanie i wniosek o przywrócenie terminu do jego złożenia podpisane przez osobę uprawnioną. 1.4. Postanowieniem z dnia 18 marca 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. odmówił Skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego z dnia 27 sierpnia 2008 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ drugiej instancji wskazał, że Skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. 2. Skarga do Sądu pierwszej instancji. 2.1. Nie godząc się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U z 1997 r., Nr 137, poz. 926 ze zm., dalej jako: Ordynacja podatkowa lub O.p.), poprzez zakwestionowanie uprawdopodobnienia braku winy Skarżącej przy niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego. Spółka wskazała, iż w jej ocenie bezsporna jest wina Poczty Polskiej, która przyjęła zlecenie przekazywania przesyłek na właściwy adres i ze swojego zlecenia się nie wywiązała. 2.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. 3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji 3.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. 3.2. Sąd pierwszej instancji nie podzielił stanowiska organu, iż o braku zawinienia Strony w dochowaniu terminu może świadczyć jedynie czynność polegająca na powiadomieniu organu o nowym adresie dla doręczeń, ponieważ, zdaniem Sądu, nie jest to jedyny środek, jaki może zastosować Strona, która w trakcie postępowania administracyjnego zmieni adres swojej siedziby. 3.3. Następnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazując, że działania Strony zmierzające do zapewnienia skutecznego doręczania jej korespondencji pod nowym adresem, należy badać pod kątem dochowania przez nią należytej staranności stwierdził, iż działanie Skarżącej, polegające na złożeniu zlecenia w urzędzie pocztowym właściwym dla starego adresu, zobowiązującym urząd do dosyłania na nowy adres wszelkiej korespondencji kierowanej na stary adres, spełnia wymogi należytej staranności. 3.4. Zdaniem Sądu w sytuacji posłużenia się przez Stronę profesjonalnym podmiotem, który zawodowo trudni się dostarczaniem korespondencji, oraz uchybienia przez ten podmiot obowiązkom, jakich się podjął, nie sposób skutecznie przypisać Stronie skarżącej winy, w uchybieniu terminowi. Uchybienie to spowodowane bowiem było niewykonaniem zobowiązania przez Pocztę Polską i za uchybienie to Strona nie może ponosić negatywnych skutków prawnych. 4. Skarga kasacyjna. 4.1. Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie Dyrektor Izby Skarbowej w W., w skardze kasacyjnej z dnia 11 stycznia 2010 r. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.) naruszenie art. 151 P.p.s.a., poprzez uwzględnienie skargi, pomimo, iż nie doszło do naruszenia przez organy podatkowe art. 162 § 1 O.p. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż Strona przeciwna nie uprawdopodobniła faktu braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania na decyzję Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego z dnia 27 sierpnia 2008 r. Argumentując powyższe organ podatkowy stanął na stanowisku, że nie jest wystarczające pozostawienie zlecenia o przekierowywaniu korespondencji, aby uznać, iż pełnomocnik Strony dołożył należytej staranności w celu zapewnienia skutecznego doręczania korespondencji. W konsekwencji przedstawionych zarzutów w skardze kasacyjnej wniesiono o: - uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; - zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania według norm przepisanych. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. 5.2. W myśl art. 162 § 1 O.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W niniejszej sprawie kwestią kluczową jest dokonanie oceny postępowania A. P. E. R. pod kątem cytowanego przepisu. Pojęcie zawinienia na gruncie art. 162 § 1 O.p. wielokrotnie było przedmiotem rozważań judykatury oraz przedstawicieli doktryny. Obecnie przyjmuje się, że o braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, takiej jak przerwa w komunikacji, nagła choroba, powódź, pożar itp. (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 1999 r., sygn. akt II SA 45/99 i z dnia 19 września 2000 r., sygn. akt I SA 1072/00). W orzecznictwie wypracowano również określony model staranności, której wymaga się od strony w zakresie prowadzenia swoich spraw (por. wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 1781/99, wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2000 r., sygn. akt V SA 2320/01). W tym zakresie Sąd podziela pogląd, iż od strony postępowania można oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw, a przywrócenie terminu jest niemożliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. 5.3. W analizowanym stanie faktycznym należało podzielić stanowisko organu, iż Strona nie dopełniła obowiązku szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Jest bowiem bezsporne, że wbrew jednoznacznie sformułowanemu w art. 146 § 1 O.p. obowiązkowi, nie zawiadomiła ona organu podatkowego o zmianie swojego adresu. W efekcie nastąpiło prawidłowe doręczenie w trybie art. 146 § 2 O.p. Podkreślenia wymaga, że Strona w żaden sposób nie wykazała, aby niedopełnienie tego obowiązku było spowodowane jakimiś nadzwyczajnymi przeszkodami. Jeżeli Spółka miała możliwość złożenia u operatora dyspozycji o przekierowywaniu korespondencji na nowy adres, to tym bardziej mogła powiadomić o zmianie adresu organ podatkowy. 5.2. W ocenie składu orzekającego pogląd Sądu I instancji, zgodnie z którym złożenie zlecenia w urzędzie pocztowym właściwym dla starego adresu, zobowiązującym urząd do dosyłania na nowy adres wszelkiej korespondencji kierowanej na stary adres, spełnia wymogi należytej staranności, gdyż oznaczało posłużenie się przez stronę profesjonalnym podmiotem, który zawodowo trudni się dostarczaniem korespondencji - jest nietrafny. Obowiązek określony w art. 146 § 1 O.p. ma charakter bezwzględny i w aktualnym stanie prawnym brak jest przepisu, który by z niego zwalniał. Słusznie podnosi zatem kasator, że pomimo złożenia takowej dyspozycji Spółka w dalszym ciągu powinna powiadomić o zmianie adresu organ, a jeżeli tego nie zrobiła, to powinna liczyć się z negatywnymi skutkami takiego zaniechania. 5.3. Reasumując stwierdzić należy, że niepowiadomienie organu o zmianie adresu do doręczeń wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 146 § 1 O.p., przy jednoczesnym złożeniu u operatora pocztowego dyspozycji przekierowywania korespondencji na nowy adres, nie świadczy o braku winy w rozumieniu art. 162 § 1 ww. ustawy. Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 stycznia 2006 r., II FZ 833/05, gdzie stwierdził: "W związku z obowiązkiem strony zawiadomienia organu o zmianie adresu wyraźnie określonym w art. 146 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137 poz. 926 ze zm.) nie może być uznane za świadczące o braku winy w uchybieniu terminu do złożenia skargi /art. 86 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ złożenie dyspozycji na poczcie o przekierowaniu korespondencji na nowy adres". W konsekwencji należy uznać, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 18 marca 2009 r. nr 1401/PV-I/4407-107A/08/EN w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, było zasadne i zgodne z prawem. 5.4. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 185 § 1 oraz art. 203 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak na wstępie.