I OZ 409/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Izabella Kulig – Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 lutego 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 1197/09 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. J. na Prezesa Sądu Rejonowego w G. w przedmiocie postępowania przed Sądem Rejonowym w G. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 12 lutego 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 1197/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił M. J. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata/radcy prawnego w sprawie z jego skargi na Prezesa Sądu Rejonowego w G. w przedmiocie postępowania przed tym Sądem. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, iż z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący nie jest w stanie, bez uszczerbku finansowego koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny, ponieść kosztów sądowych, wskazując jednocześnie na wcześniejsze wykonywanie bezinteresownie szereg różnych prac na rzecz Skarbu Państwa, z dziedziny robót geodezyjnych, które może udokumentować. Obecnie ograniczył prowadzoną działalność gospodarczą, a ponadto przedstawił koszty, które ponosi z tytułu "egzekwowanych spraw", stanowiących konsekwencje niewykonania umów na rzecz Agencji Nieruchomości Rolnych, a będących wynikiem wypadku samochodowego, któremu uległ w dniu 11 lutego 2002 r. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną, mieszka w domu o powierzchni 190 m² oraz nie posiada żadnych innych nieruchomości, ani zasobów pieniężnych. Źródłem utrzymania małżonków jest renta skarżącego w wysokości [...] zł, a także wynagrodzenie żony w kwocie [...] zł, natomiast działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego przynosi tylko straty. Dodatkowo razem z żoną spłacają kredyt hipoteczny, którego miesięczna rata wynosi [...] CHF, a nadto ponoszą wraz z żoną koszty egzekucji komorniczej prowadzonej z majątku małżonków. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 11 stycznia 2010 r., do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, o inne dokumenty obrazujące sytuację materialną jak również ponoszone koszty skarżący oświadczył, iż: 1. razem z żoną nie posiada żadnych rachunków bankowych, kont oraz lokat dewizowych, 2. zaciągnął kredyty bankowe celem uregulowania zaległości finansowych wynikających z prowadzonej działalności handlowej oraz ograniczeń w prowadzonej działalności gospodarczej tj. niezrealizowania w terminie kilku dużych robót geodezyjnych zleconych przez Agencję Nieruchomości Rolnych O.T. w S. oraz poniesienie w trakcie prac kosztów w wysokości [...] zł, nieterminowej zapłata wynagrodzenia przez w/w Agencję za wykonanie innych prac geodezyjnych i niedotrzymanie terminu zapłaty kwoty [...] zł z powodu opóźnień w realizacji 5 umów, które dodatkowo są powodem kilku egzekucji komorniczych, których rata potrąceń wynosi [...] zł, 3. prowadzona w bardzo małym rozmiarze działalność usług geodezyjnych, dotyczy sporadycznych zleceń realizowanych tylko dla sąsiadów i znajomych. Dokumentując wydatki na utrzymanie domu skarżący przedłożył: - faktury VAT za Internet w miesiącach od kwietnia do lipca 2009 r. na sumę około 137,7 zł miesięcznie, które dotyczyły nieruchomości położonej przy ul. [...]; dowód wpłaty za wywóz śmieci na kwotę 100 zł uiszczoną w czerwcu 2009 r.; pięć dowodów wpłat za gaz dotyczących jednego rachunku z dnia 1 kwietnia 2008 r. na łączną kwotę 5.216,01 zł, uiszczonych w okresie od stycznia do maja 2009 r.; faktury VAT za energię elektryczną na kwotę około 130 zł miesięcznie wystawione na nieruchomości skarżącego przy ul. [...] w N., - wezwanie do zapłaty na kwotę 834, 60 zł za przekształcenie gruntu w 2009 r. oraz upomnienie dotyczące zapłaty podatku od nieruchomości położonych w N. przy ul. [...] oraz przy ul. [...], - zeznanie podatkowe za 2008 r., w którym wskazano, że żona skarżącego oprócz wynagrodzenia za pracę osiągnęła też dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług geodezyjnych i handlu w wysokości [...] zł, a działalność prowadzona jest w N. przy ul. [...], natomiast skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług geodezyjnych poniósł stratę w wysokości [...] zł, - wezwania z Banku do zapłaty zaległości w spłacie rat kredytu ([...]), a także wyciąg z rachunku ([...]) wskazujące na zadłużenie skarżącego powstałe w konsekwencji nie wywiązywania się z terminowej spłaty rat kredytowych. M. J. załączył ponadto oświadczenia: brata, brata żony oraz syna, zamieszkującego pod tym samym adresem ul. [...] – potwierdzające, że w/w osoby wspierają go finansowo, nie wskazując przy tym konkretnych kwot pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie mając za podstawę regulację art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz szczególny i wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy uznał, iż wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżący wybiórczo prezentuje dokumentację, a udzielane informacje były częściowo wzajemnie sprzeczne oraz niepełne, co powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. Po pierwsze, Sąd wskazał, iż skarżący uzyskuje wraz z żoną stały dochód w wysokości [...] zł (miesięcznie) z tytułu renty oraz wynagrodzenia za pracę zaś prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza przynosi straty. Natomiast z przedłożonego zeznania podatkowego za 2008 r. wynika, że żona wnioskodawcy również prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług geodezyjnych i handlu z tytułu której uzyskała w 2008 r. dochód w wysokości [...] zł (przy przychodzie [...] zł), co zostało pominięte przez skarżącego w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu. Po wtóre skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jedynie z żoną, jednakże syn skarżącego w oświadczeniu o dobrowolnej pomocy finansowej udzielanej rodzicom, wskazał ten sam adres zamieszkania tj. N. ul. [...]. Co więcej, również pomoc finansowa ze strony rodziny została pominięta w rubryce nr 10 urzędowego formularza PPF. Ponadto M. J. wskazując na stan majątkowy oświadczył, że posiada wraz z żoną dom o powierzchni 190 m² położony w N. przy ul. [...], natomiast z upomnienia Burmistrza N. wynika, iż skarżący jest zobowiązany do zapłaty podatku od nieruchomości położonej w N. przy ulicy [...] oraz przy ul. [...]. Z kolei wystawione na skarżącego faktury VAT za energię elektryczną, mające dokumentować jego wydatki poniesione na utrzymanie domu, dotyczą jeszcze innej nieruchomości położonej w N. przy ul. [...] , natomiast przesłane faktury VAT za Internet dotyczą nieruchomości położonej przy ul. [...], pod którym to adresem skarżący prowadzi działalność gospodarczą. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd stwierdził, że potrącenia komornicze z renty skarżącego i wynagrodzenia za pracę żony, a także obciążenia z tytułu rat kredytów nie są wystarczające do uznania, że skarżący znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Podobnie strata wynikająca z zeznania podatkowego skarżącego jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie musi oznaczać braku środków finansowych. Wobec powyższego, zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podniósł, iż trudna sytuacja rodzinna uniemożliwia jemu poniesienie kosztów dotyczących, błędów i nieprawidłowości popełnionych przez S.R. w G. w sprawie karnej, w której działając bez pomocy prawnej został ukarany. Zarzuca organom administracji publicznej szczebla powiatowego, wojewódzkiego wielowątkowe błędy i nieprawidłowości, które zgłosił także do S.A. w Szczecinie. Działając przed Sądem Rejonowym został pozbawiony prawa posiadania obrońcy, które gwarantuje mu Konstytucja w art. 42 ust. 2 i przez to przegrał sprawę. Skarżący podniósł również, iż z powodu braku środków na opłacenie pełnomocnika i konieczności prowadzenia spraw osobiście popełnia szereg błędów. Trudna sytuacja majątkowa jest następstwem ciężkiego wypadku samochodowego oraz przebywania na bezterminowej rencie chorobowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przede wszystkim należy wskazać, iż Naczelny Sąd Administracyjny bada jedynie prawidłowość zaskarżonego postanowienia wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, zatem wszystkie kwestie z tym nie związane nie mają znaczenia dla niniejszego postępowania i żądanego skutku nie mogą odnieść argumenty pozbawienia skarżącego prawa do pełnomocnika w postępowaniu karnym, chociażby zagwarantowanym w Konstytucji. Trzeba stwierdzić, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Zatem należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po zbadaniu przesłanek warunkujących przyznanie M. J. prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata/radcy prawnego, prawidłowo doszedł do przekonania, że jego sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania wnioskowanej pomocy. Jak bowiem wynika z akt sprawy - oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wraz z żoną uzyskują dochody w wysokości [...] zł (miesięcznie) z tytułu renty oraz wynagrodzenia za pracę. Ponadto żona wnioskodawcy również prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług geodezyjnych i handlu uzyskując w 2008 r. dochód w wysokości [...] zł (przy przychodzie [...] zł). Co należy również podkreślić - skarżący otrzymuje również pomoc finansową od rodziny (oświadczenia k. 78 - 80 akt). Ponadto, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji, skarżący posiada wraz z żoną dom o powierzchni 190m² położony w N. przy ul. [...], natomiast z upomnienia Burmistrza N. wynika zobowiązanie do zapłaty podatku od nieruchomości położonej w N. przy ulicy [...] oraz przy ul. [...]. Z kolei wystawione na skarżącego faktury VAT za energię elektryczną, mające dokumentować jego wydatki poniesione na utrzymanie domu, dotyczą jeszcze innej nieruchomości położonej w N. przy ul. [...], natomiast przesłane faktury VAT za Internet dotyczą nieruchomości położonej przy ul. [...], pod którym to adresem skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Wobec powyższego, należy zgodzić się z Sądem I instancji, iż w przedstawionych przez skarżącego dokumentach, obrazujących poniesione wydatki i koszty istnieją rozbieżności, bowiem dotyczą trzech innych nieruchomości. Niezależnie od wykazanych nieścisłości, należy stwierdzić, że bezsprzecznie przy stałym miesięcznym dochodzie tj. kwocie [...] zł skarżący jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów niniejszego postępowania. Podkreślenia również wymaga to, iż o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie mogą przesądzać ponoszone przez stronę koszty kredytów i kwota potrąceń komorniczych, bowiem zobowiązania cywilnoprawne nie powinny mieć pierwszeństwa wobec zobowiązań względem Skarbu Państwa (vide: postanowienie NSA z dnia z 8 czerwca 2010 r. sygn. akt II OZ 499/10). Ponadto zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej możliwościach płatniczych, przez co wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2005 r. sygn. akt II GZ 56/05). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.