II OZ 562/12

Dnia 3 lipca 2012 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Paweł Miładowski po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2012 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2012 roku, sygn. akt II SA/Kr 1467/09 o odmowie przyznania M. P. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...]lipca 2009 roku nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku przedłożenia ekspertyzy technicznej postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. sprostować z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2012 roku, sygn. akt II SA/Kr 1467/09 w ten sposób, że w miejsce "znak: [...]" wpisać "znak: [...]". Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił M. P. zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] lipca 2009 r. w przedmiocie nałożenia obowiązku przedłożenia ekspertyzy. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem Szymonem. Ich miesięczny dochód wynosi 1.400 zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę skarżącej. Były mąż wnioskodawczyni, mimo że jest zobowiązany do opłacania alimentów na dziecko, od dłuższego czasu nie partycypuje w żadnych kosztach utrzymania syna, a wcześniej czynił to bardzo nieregularnie. Syn skarżącej wymaga stałej opieki lekarskiej. Syn nie posiada żadnego majątku. Skarżąca oświadczyła, że posiada dom o łącznym metrażu 200 m2. Skarżąca przesłała kopię wniosku złożonego do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Krakowa - Krowodrzy w Krakowie o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w stosunku do dłużnika R. P. w celu wyegzekwowania kosztów wychowania i utrzymania małoletniego syna. Podała, że do dnia 1 lutego 2012 r. nie posiadała informacji co do skutków egzekucji. W przypadku niemożności wyegzekwowania w najbliższym czasie zaległości oraz bieżących płatności wnioskodawczyni wystąpi o wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skarżąca oświadczyła, że jej comiesięczne wydatki ponoszone na wyżywienie, ubranie, środki czystości to kwota około 1.500 zł. Do pisma skarżąca załączyła: zaświadczenie z dnia 30 stycznia 2012 r. o średnim miesięcznym wynagrodzeniu za okres od 1 października 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. (1.656,52 zł brutto, 1.259,02 zł netto), kopię faktury z dnia 19 stycznia 2012 r. za wodę i ścieki opiewającej na kwotę 380,51 zł (zużycie 370,06 zł i opłata abonamentowa 10,45 zł), kopię faktury z dnia 25 stycznia 2012 r. za gaz opiewającej na kwotę 1.510,46 zł wraz z odcinkiem do wpłaty, kopię odcinka do wpłaty kwoty 410,96 zł na rzecz Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w Krakowie, kopię odcinka do wpłaty kwoty 83,16 zł na rzecz MPO Kraków oraz wyciąg z rachunku bankowego obejmujący transakcje za okres od dnia 1 października 2011 do 31 grudnia 2011 r. Odmawiając skarżącej przyznania prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że wniosek skarżącej nie jest pierwszym wnioskiem w tym przedmiocie. Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2011 r. Sąd l instancji oddalił w całości wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 marca 2011 r. sygn. akt II OZ 140/11 oddalił zażalenie skarżącej. Rozpoznanie kolejnego wniosku skarżącej powinno zatem nastąpić z uwzględnieniem art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dającym prawo uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia wskutek zmiany okoliczności sprawy. W ocenie Sądu I instancji, sytuacja materialna skarżącej uległa zmianie, ale nie w tak istotnym stopniu, aby nie mogła ona ponieść kosztów postępowania na obecnym etapie postępowania sądowego. Skarżąca nie otrzymuje alimentów od byłego męża, ale ma ona prawo do zwrócenia się o wypłatę alimentów do funduszu alimentacyjnego. Z przedstawionego wykazu dochodów oraz udokumentowanych rachunków wynika, że skarżąca ponosi obecnie następujące opłaty: woda i ścieki 126,84 zł (faktura z dnia 19 stycznia 2012 r. opiewa na kwotę 380,51 zł i obejmuje okres niemal trzech miesięcy od 21 października 2011 r. do 17 stycznia 2012 r.), wywóz śmieci MPO 83,16 zł za styczeń 2012 r. Natomiast załączona faktura za gaz z dnia 25 stycznia 2012 roku opiewa na kwotę 1.510,46 zł i obejmuje okres dwóch miesięcy od 25 listopada 2011 r. do 25 stycznia 2012 r. Obecnie po okresie zimowym opłaty za gaz ulegną znacznemu zmniejszeniu. W związku z tym Sąd I instancji uznał, że udokumentowane wydatki wynoszące poprzednio łącznie 965,23 zł, ulegną pomniejszeniu o wydatki za gaz tj. o około 600 - 700 zł miesięcznie. Skarżącej pozostaje zatem miesięcznie kwota około 900 zł, nie wliczając ewentualnie uzyskanych środków z funduszu alimentacyjnego. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca. Wskazała, że postanowienie było "niesłuszne" i wniosła o całkowite zwolnienie jej z kosztów sądowych. Wyjaśniła, że gazu używa nie tylko do ogrzewania domu, ale również do ogrzewania wody i gotowania, więc oszczędności po zakończonym sezonie grzewczym są znacznie mniejsze. Ponadto wyjaśniła, że musiała wykonać badania lekarskie syna objęte pełną odpłatnością. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony w postępowaniu przez skarżącą. Okoliczność, że skarżącej prawomocnie odmówiono przyznania prawa pomocy nie wyklucza możliwości ponownego złożenia wniosku, ponieważ stosownie do treści art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z art. 170 ustawy p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Sąd I instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł więc odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej w uprzednich, prawomocnych postanowieniach w przedmiocie prawa pomocy. Możliwość zmiany bądź uchylenia tych orzeczeń daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zasadnie Sąd I instancji kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek złożony w trybie art. 165 p.p.s.a., tj. zmierzający do weryfikacji poprzednich postanowień wskutek zmiany okoliczności sprawy. Rozpoznając ten wniosek, Sąd I instancji zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, przede wszystkim ustalić, jakie były dochody i wydatki skarżącej w dacie wydania uprzednich postanowień, a jakie w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Takiej analizy Sąd I instancji dokonał, lecz Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela wniosków jakie z tej analizy zostały wyprowadzone. Nie ulega wątpliwości, że dochody skarżącej od czasu uprzedniego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są mniejsze, bowiem syn skarżącej nie otrzymuje już alimentów od byłego męża skarżącej. Kwota 650 zł, jaką syn skarżącej otrzymywał tytułem świadczenia alimentacyjnego niewątpliwie stanowiła znaczną część dochodów rodziny skarżącej. Bez znaczenia jest przy tym, że skarżąca może wystąpić o uzyskanie środków z funduszu alimentacyjnego, bowiem możliwe będzie to dopiero w przypadku bezskuteczności egzekucji z majątku byłego męża skarżącej - art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) – oraz po przeprowadzeniu stosownego postępowania w tym przedmiocie w trybie przepisów cytowanej ustawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji wadliwie dokonał pomniejszenia wydatków skarżącej, jakie ponosi ona z tytułu opłat za gaz. Oczywistym jest, że po sezonie grzewczym opłaty te ulegną zmniejszeniu, jednak Sąd I instancji nie powinien był prowadzić własnych wyliczeń w tym zakresie, szczególnie uwzględniając że skarżąca użytkuje gaz również w celu ogrzewania wody i gotowania. Oznacza to, że przeprowadzone przez Sąd I instancji wyliczenie było wyłącznie przybliżone i nie znajdowało żadnego oparcia w składanych przez skarżącą oświadczeniach czy przedkładanych dokumentach. Ponadto zauważyć należy, że wprawdzie skarżąca w złożonym formularzu wniosła jedynie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże w zażaleniu z dnia 16 grudnia 2011 r. (k. 243 akt sądowych) skarżąca wnosiła o ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika. Okoliczność, czy skarżąca podtrzymuje swój wniosek w tym zakresie powinna być przedmiotem stosownych ustaleń Sądu I instancji przy ponownym rozpoznaniu wniosku o zmianę postanowienia w przedmiocie prawa. Z tych względów i na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak punkcie 1 postanowienia. O sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej w postanowieniu Sądu I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 156 § 1, 2 i 3 w związku z art. 166, art. 167 i art. 193 p.p.s.a.