I OW 129/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędziowie: sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska (spr.) sędzia del. WSA Iwona Kosińska Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Nowym Sączu a Wojewodą Małopolskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku W. J. w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia [...] czerwca 1956 r., [...] orzekającego o przejęciu na własność Państwa nieruchomości położonej w miejscowości R., stanowiącej w dacie przejęcia własność N. J. i M. J. postanawia: oddalić wniosek. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w dniu 26 sierpnia 2009 r. wystąpiło z wnioskiem do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Nowym Sączu, a Wojewodą Małopolskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku W. J. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia [...] czerwca 1956 r. [...] o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości, położonej w miejscowości R., stanowiącej w dacie przejęcia własność N. J. i M. J. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż postanowieniem z dnia 3 czerwca 2009 r., Wojewoda Małopolski przekazał wniosek do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu, jednocześnie podniesiono, iż przedmiotowa nieruchomość ziemska została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318) oraz dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339), który utracił moc z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U.Nr 27, poz. 250), na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 4 tej ustawy. Przepis art. 18 ust. 2 tej ustawy stanowił, że decyzje wydane na podstawie między innymi tego dekretu pozostają w mocy. Ustawa ta została następnie uchylona ustawą z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81).W ustawie tej nie było i nie ma żadnego odniesienia do decyzji wydanych na podstawie aktów normatywnych wymienionych w art. 18 ust. 1 pkt 4 powołanej ustawy z dnia 26 października 1971 r., w tym na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Z powyższego wynika, że od dnia 4 listopada 1971 r. przestała istnieć podstawa prawna do przyznawania na własność Państwa nieruchomości rolnych w trybie powołanego dekretu z dnia 2 lipca 1949 r. Dotychczasowa praktyka orzecznicza sądów administracyjnych wskazywała na Samorządowe Kolegia Odwoławcze jako organy właściwe do rozpatrywania takich wniosków. Następnie orzecznictwo w tym zakresie uległo zmianie poprzez wskazanie, iż organem właściwym do stwierdzenia nieważności orzeczeń wydanych w trybie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a nie Samorządowe Kolegium Odwoławcze (postanowienie NSA z dnia 8 maja 2008 r. sygn. akt I OW 9/O8 oraz z dnia 4 czerwca 2008 r. sygn. akt I OW 27/08). Natomiast w późniejszym orzecznictwie wskazano, iż organem właściwym nie jest ani Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ani Samorządowe Kolegium Odwoławcze tylko Wojewoda, bowiem sprawy zakończone wydaniem decyzji o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości opuszczonych na podstawie dekretów z dnia 5 września 1947 r. i z dnia 27 lipca 1949 r., wtedy gdy istniały należały do kategorii spraw z zakresu administracji rządowej. . Zatem, wskazując organ wyższego stopnia do rozpatrzenia sprawy stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa odnieść się należy do najnowszej regulacji, a mianowicie do ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206), która weszła w życie w dniu 1 kwietnia 2009 r. Według art. 3 ust. 1 pkt 5 tej ustawy do właściwości wojewody jako organu administracji rządowej w województwie należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie, niezastrzeżone w odrębnych ustawach na rzecz innych organów tej administracji, tj. organów administracji rządowej oraz według art. 3 ust. 1 pkt 7 tej ustawy Wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu K.p.a. Jeżeli z odrębnych ustaw nie wynika, który z organów administracji rządowej jest właściwy w określonej sprawie z zakresu administracji rządowej, to organem właściwym w takiej sprawie jako organ wyższego stopnia jest wojewoda. W odpowiedzi na wniosek wskazano, iż w doktrynie oraz orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji należy oceniać według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu weryfikowanej decyzji. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 157 § 1 K.p.a. organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze – ten organ. Jakie organy są organami wyższego stopnia określa art. 17 K.p.a. Kryteria tam zamieszczone pozwalają na określenie kompetencji organu w obowiązującym stanie prawnym. Rozpoznawany w przedmiotowej sprawie spór kompetencyjny dotyczy ustalenia organu właściwego do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia [...] listopada 1954 r. [...], wydanego na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318, ze zm.) oraz dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339). Wspomniane wyżej dekrety utraciły moc z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) zaś kolejne akty nie zawierały żadnego odniesienia do decyzji wydanych na podstawie aktów normatywnych wymienionych w art. 18 ust. 1 pkt 3 i 4 powołanej wyżej ustawy, w tym na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. i z dnia 27 lipca 1949 r. Z powyższego wynika, że od dnia 4 listopada 1971 r. przestała istnieć podstawa prawna do przejmowania na własność Państwa nieruchomości rolnych w trybie powołanych wyżej dekretów. Do połowy 2005 r. w podobnych sprawach orzekali wojewodowie, zgodnie z linią orzeczniczą prezentowaną wtedy przez sądy administracyjne. Potem w wyniku zmiany jako organ właściwy do stwierdzania nieważności przedmiotowych orzeczeń wskazano Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Jednakże linia orzecznicza ponownie uległa zmianie, że organem właściwym do orzekania w przedmiotowych sprawach nie jest organ administracji samorządowej lecz Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Pogląd taki NSA powziął w związku z okolicznością, że sprawy zakończone wydaniem decyzji o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości opuszczonych na podstawie dekretów z dnia 5 września 1947 r. i z dnia 27 lipca 1949 r. wtedy, gdy istniały, należały do kategorii spraw z zakresu administracji rządowej. Z kolei najnowsza argumentacja Naczelnego Sądu Administracyjnego w postanowieniu z dnia 21 maja 2009 r. sygn. akt I OW 28/09 doprowadziła do wniosku, że reprezentantem administracji rządowej, właściwym do rozpatrzenia przedmiotowych wniosków jest Wojewoda, wobec regulacji - ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206), która weszła w życie z dniem 1 kwietnia 2009 r. Według art. 3 ust. 1 pkt 5 tej ustawy do właściwości wojewody jako organu administracji rządowej w województwie należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie, niezastrzeżone w odrębnych ustawach na rzecz innych organów tej administracji. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje: W niniejszej sprawie organy będące w sporze nie odniosły się w ogóle do kwestii mającej podstawowe znaczenie dla niniejszej sprawy. Mianowicie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ostateczną decyzją z dnia [...] października 2007 r. stwierdził, iż organem właściwym, do rozpoznania przedmiotowego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia [...] marca 1956 r. dotyczącej przejęcia nieruchomości jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Decyzja ta jest decyzją ostateczną i zgodnie z ogólną zasadą trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 K.p.a.) wzruszenie jej jest dopuszczalne tylko w granicach wyznaczonych przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Należy bowiem mieć na względzie skutki jakie wywołuje decyzja ostateczna. Przede wszystkim korzysta ona z domniemania prawidłowości, a strona postępowania ma ustalone ramy prawne dalszej obrony swoich interesów. Dopóki więc w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2007 r. organy są nią związane. Jedynie wyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego w oparciu o nadzwyczajny tryb przewidziany w Kodeksie postępowania administracyjnego dla weryfikacji decyzji ostatecznej, zmieni ten stan rzeczy. Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż na tym etapie postępowania przedwczesne jest rozstrzyganie sporu kompetencyjnego i w związku z tym na mocy art. 64 § 3 i art. 15 § 2 w zw. z art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.