II FZ 417/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 15 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Zakładów Graficznych "A." S.A. z siedzibą w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 550/09 odmawiającego wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi Zakładów Graficznych "A." S.A. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 maja 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2003 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. 1. Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 550/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi Zakładów Graficznych "A." S.A. z siedzibą w W. (dalej w skrócie: Spółka) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 maja 2009 r., nr [...], wydaną w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2003 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 61 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Warszawie podał, że pismem z dnia 1 lipca 2009 r. Spółka wniosła skargę na w.w. decyzję Dyrektora IS. 2.2. W piśmie z dnia 12 sierpnia 2009 r. Spółka wniosła o wstrzymanie wykonania w.w. decyzji. W uzasadnieniu wniosku wskazała na swoją trudną sytuację finansową, ponieważ Spółka w dalszym ciągu wykazuje straty z prowadzonej działalności. Podniesiono, że wobec Spółki prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, organ zajął jej jedyny rachunek bankowy uniemożliwiając dokonywanie jakichkolwiek wypłat (poza pracowniczymi) z posiadanych i wpływających środków. Egzekucja może prowadzić do dramatycznego pogorszenia sytuacji Spółki i może zmusić ją do zgłoszenia wniosku o upadłość, co byłoby niekorzystne dla interesu publicznego, mając na względzie fakt, że Spółka jest spółką Skarbu Państwa przeznaczoną do prywatyzacji, z której można uzyskać wyższe kwoty niż z postępowania upadłościowego. Nadto, wskutek ogłoszenia upadłości pracownicy Spółki straciliby pracę. W związku z powyższym Spółka stwierdziła, że egzekucja zaskarżonej decyzji spowodowałaby nieodwracalne skutki prawne. 3. Postanowienie Sądu pierwszej instancji: 3.1. Odmawiając wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji WSA w Warszawie stwierdził, że rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu, sąd uwzględnia zarówno argumentację wnioskodawcy, jak również dokonuje w tym zakresie oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie. Wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności poprzedzić należy – w ocenie Sądu pierwszej instancji - analizą przedstawionego przez wnioskodawcę uzasadnienia pod kątem spełnienia przesłanek wskazanych w przepisie art. 61 § 3 p.p.s.a. Ocena ta jest możliwa i w dużym stopniu zależy od argumentacji przedstawionej we wniosku złożonym przez stronę. Oznacza to, zdaniem WSA w Warszawie, że we wniosku należy co najmniej uprawdopodobnić wystąpienie przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Konieczna jest spójna argumentacja, poparta faktami oraz ewentualnie odnoszącymi się do nich dowodami, które uzasadniają wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. 3.2. W ocenie Sądu pierwszej instancji Spółka nie wykazała, że znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki, określone w przepisie art. 61 § 3 p.p.s.a., mogą zaistnieć w wypadku odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Ogólnikowe twierdzenia wyrażane przez Spółkę odnośnie sytuacji finansowej, nie mogły – w ocenie WSA w Warszawie - stanowić podstawy do orzeczenia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu. Ponadto Sąd pierwszej instancji zauważył, że jak wynikało z pisma pełnomocnika Spółki z dnia 28 października 2009 r., dotyczącego przyznania prawa pomocy, zajęcie rachunku bankowego ograniczono do kwoty 90.000 zł miesięcznie umożliwiając Spółce podtrzymanie prowadzonej działalności gospodarczej. 3.3. Reasumując, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w świetle argumentacji Spółka w sprawie nie zachodziły okoliczności uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Spółka w żaden sposób nie wykazała, że znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki, określone w przepisie art. 61 § 3 p.p.s.a., mogły zaistnieć w sytuacji, gdyby nie zostało wstrzymane wykonanie zaskarżonej decyzji. Także w aktach sprawy Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się zaistnienia przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a, które uzasadniałyby uwzględnienie złożonego wniosku. 4. Stanowisko Spółki w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: 4.1. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na w.w. postanowienie WSA w Warszawie Spółka (reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego) zarzuciła temuż Sądowi naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. przez nieprawidłową odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Ze względu na to naruszenie Spółka wniosła o: (1) uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku w zakresie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, względnie o: (2) przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie. 4.2. Uzasadniając zażalenie Spółka stwierdziła, że w rozpoznawanej sprawie zachodzą przesłanki wstrzymania zaskarżonej decyzji Dyrektora IS. Przedwczesna egzekucja wynikających z niej należności podatkowych groziłaby powstaniem skutków określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Spółka podkreśliła, że w sprawie - dotyczącej zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2003 r. - kwota zaległości podatkowej wynikającej z zaskarżonej decyzji wynosi wraz z kwota odsetek za zwłokę od tej zaległości sumę ponad 24.000.000 zł. Spółka nie posiada środków na pokrycie egzekwowanej sumy, co wynika wprost z dokumentów przedstawionych przez nią wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym kontekście Spółka podkreśliła, że przyznanie prawa pomocy nastąpiło postanowieniem WSA w Warszawie po ponownym rozpatrzeniu sprawy, z uwagi na uchylenie przez Naczelny Sąd Administracyjny poprzedzającego postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy. Spółka podniosła, że jak wskazuje w zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji, akta sprawy są mu znane, jednak nie uważa, aby w sytuacji gdy Spółka ponosi straty, a jakiekolwiek wpływy nieznacznie przekraczające zajęte na rachunku bankowym kwoty, przeznacza na podtrzymanie najbardziej podstawowych funkcji, przedwczesna i zdaniem Spółki niesłuszna egzekucja kwoty ponad 20.000.000 zł mogłaby spowodować jakąkolwiek dla niej szkodę. Co więcej, jak wskazywano we wniosku o przyznanie prawa pomocy, Spółka będąc zależna w 100 % od Skarbu Państwa nie może samodzielnie dysponować posiadanym majątkiem trwałym. Niemożność jego spieniężenia oraz brak innych środków finansowych, spowodują, że prowadzona przeciwko Spółce egzekucja doprowadzi do konieczności wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Zdaniem Spółki, taka argumentacja nie stanowi wyłącznie ogólnikowych twierdzeń, lecz przedstawia spójne stanowisko, poparte dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy, uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy i dlatego zasługuje na uwzględnienie. Kluczowy problem w rozpoznawanej sprawie dotyczy oceny stanu faktycznego, który udokumentowany jest w aktach sprawy. Sąd pierwszej instancji w świetle materiału akt sprawy nie dostrzegł podstaw do uczynienia zadość wnioskowi Spółki o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora IS w W. Nie zgadzając się z powyższą oceną Spółka podniosła, że przedłożone przez nią dokumenty, zebrane w aktach sprawy uzasadniają wstrzymanie w.w. decyzji. 5.2. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że w tzw. postępowaniu wpadkowym, wszczętym na skutek wniesienia przez stronę wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, o którym to wniosku mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny jest zobowiązany ocenić, czy zostały spełnione przesłanki wstrzymania zaskarżonego aktu w oparciu o analizę wniosku strony oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a. Na mocy tego ostatniego przepisu artykuły p.p.s.a dotyczące wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych znajdują odpowiednie zastosowanie do postanowień tychże sądów. W myśl zaś art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie w.w. przepisu dla postępowania wpadkowego, które kończy się postanowieniem dotyczącym wniosku strony o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu. Zatem rozpoznając w.w. wniosek wojewódzki sąd administracyjny nie może pomijać w swoim rozumowaniu informacji zawartych w aktach sprawy. Ich pełna analiza jest warunkiem prawidłowej oceny stanu faktycznego, która znajduje swoje odzwierciedlenie w postanowieniu sądu. Poprzestawanie tylko na treści wniosku strony o wstrzymanie wykonania zaskarżonego wniosku jest niedopuszczalnym naruszeniem obowiązku wojewódzkiego sądu administracyjnego do rzetelnego rozpoznania danej sprawy zgodnie z wymogami prawa. 5.3. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji nie uczynił zadość ciążącemu na nim obowiązkowi rzetelnej analizy akt sprawy. Zaskarżone postanowienie WSA w Warszawie ogranicza się do analizy wniosku strony, na co jednoznacznie wskazuje uzasadnienie w.w. postanowienia (k. 142-143 akt WSA w Warszawie). Sąd pierwszej instancji jedynie lakonicznym zdaniem odniósł się do zawartości akt sprawy, stwierdzając, że "...także w aktach sprawy [...] nie dopatrzył się zaistnienia przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a., które uzasadniałby uwzględnienie złożonego wniosku". Wskazuje to na zbyt powierzchowną ocenę poczynioną przez WSA w Warszawie. W celu wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenie skutków, o którym mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., strona ma obowiązek wykazać istnienie konkretnych okoliczności pozwalających stwierdzić, ze wstrzymanie aktu lub czynności jest zasadne. Twierdzenia te powinny być co najmniej uprawdopodobnione (por. np.: postanowienie NSA z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 182/10, publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Wojewódzki sąd administracyjny natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 22 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 49/10, publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Analiza akt sprawy, treść zażalenia oraz uzasadnienie zaskarżonego postanowienia prowadzą w rozpoznawanej sprawie do przekonania, że Sąd pierwszej instancji niewystarczająco wyjaśnił z jakich względów uznał, że w.w. wniosek Spółki nie zasługuje na uwzględnienie. WSA w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia jedynie ogólnikowo, mało precyzyjnie i bez odniesienia się do konkretnych okoliczności rozpoznawanej sprawy wskazał na brak przesłanek uzasadniających uczynienie zadość wnioskowi Spółki. Wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, Spółka we wniosku przestawiała spójną argumentację, że obecnie w postępowaniu egzekucyjnym zajęty został jedyny rachunek bankowy Spółki, co uniemożliwia dokonywanie jakichkolwiek wypłat (poza pracowniczymi) z posiadanych i wpływających środków. Dalsze prowadzenie egzekucji administracyjnej względem Spółki będzie skutkować koniecznością ogłoszenia upadłości, bowiem egzekwowana kwota przewyższa znacznie możliwości płatnicze Spółki. Na poparcie tego poglądu Spółka przedstawiła we wniosku stosowne wyliczenia (k. 59 akt WSA w Warszawie). Powyższa argumentacja Spółki jest logicznie prawidłowa i nie można uznać jej za niespójną. Oceniając zasadność argumentów Spółki WSA w Warszawie powinien był się skoncentrować na zbadaniu stanu majątkowego Spółki, szczególnie wypłacalności, zwracając uwagę na zajęcie rachunku i jego stan. Uwadze Sądu pierwszej instancji uszło jednak to, że rachunek spółki został zajęty do kwoty 90.000 zł miesięcznie, co Spółka szeroko udokumentowała. Zaskarżone postanowienie nie zawiera analizy znajdujących się w aktach sprawy, a nadesłanych przecież na wezwanie WSA w Warszawie w postępowaniu wpadkowym z zakresu prawa pomocy, wyciągów z operacji rachunku bankowego spółki w sierpniu, wrześniu i październiku 2009 roku (k. 83-86 akt WSA w Warszawie). Wyżej przywołane odniesienie się Sądu pierwszej instancji do zwartości akt sprawy wskazuje na brak należytej analizy informacji zwartych w w.w. wyciągach, które mają kluczowe znaczenie dla oceny zasadności powodów ekonomicznych, na których Spółka oparła swój wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji Dyrektora IS. Bez znaczenie pozostaje to, że w.w. dokumenty zostały przedłożone w odpowiedzi na wezwanie Sądu pierwszej instancji w postępowaniu z zakresu prawa pomocy. Znajdują się bowiem w aktach sprawy i obrazują istotne dla kwestii wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji okoliczności. Nie mogą więc być pominięte przez Sąd pierwszej instancji. 5.4. Wskazane powyżej uchybienie WSA w Warszawie wskazuje na niedopełnienie obowiązku wynikającego z art. 133 § 1 w związku z art. 166 p.p.s.a. Rozpoznając ponownie wniosek Spółki, WSA w Warszawie w sposób pełny przeanalizuje akta sprawy, szczególnie w.w. wyciągi bankowe, w celu zrekonstruowania sytuacji majątkowej Spółki. Dopiero bowiem taka analiza pozwoli na ocenę, czy w sprawie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody, co jest przesłanką, o której mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. 5.5. Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. .