I FZ 107/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, , , po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia I. sp. z o.o. w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt III SA/Gl 1000/09 w zakresie oddalenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi I. sp. z o.o. w G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 21 lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 1000/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek I. sp. z o.o. w G. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 21 lipca 2009 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji zauważył, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż wezwanie do uzupełnia braków formalnych skargi zostało doręczone spółce 21 września 2009 r., 7-dniowy termin na uzupełnienie dokumentów upływał zatem 28 września 2009 r. Pismo zawierające wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków (wraz z odpisem z KRS-u) zostało natomiast nadane 31 października 2009 r. Wskazując na treść art. 86 § 1 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) Sąd I instancji podkreślił obowiązek uprawdopodobnienia przez stronę ubiegającą się o przywrócenie terminu braku winy w jego uchybieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, a o braku winy można mówić, gdy strona uchybiła terminowi z powodu przeszkody, której nie mogła usunąć. W analizowanej sprawie okoliczność taka nie zachodzi. Spółka wskazała, że w odpowiedzi na wezwanie z 15 września 2009 r. pomyłkowo przesłane zostało pismo skarżącej wydrukowane na papierze firmowym innego przedsiębiorstwa, podpisane przez nieuprawnioną osobę i załączony został odpis KRS tego innego przedsiębiorstwa, choć sygnatura akt sądowych wskazana została prawidłowo. Sąd I instancji zauważył, że skarżąca wyjaśniła jedynie, iż pomyłka nastąpiła w związku z czasowym brakiem dostępu do dokumentów, nie wskazała jednak powodu opóźnienia w doręczeniu do Sądu brakujących dokumentów. Pismo skarżącej nie może w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego usprawiedliwiać przekroczenia terminu, gdyż nie uprawdopodabnia braku winy. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona wniosła o jego uchylenie i przywrócenie wnioskowanego terminu, podnosząc, że Sąd I instancji nie pouczył skarżącej o sposobie uzasadnienia wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należy uchylić. Zgodnie z art. 141 § 4 zd. 1 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych strony, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Na mocy natomiast art. 166 P.p.s.a. do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy o wyrokach, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Z tego względu również uzasadnienia wydawanych przez sąd administracyjny postanowień muszą spełniać wymogi, o których mowa w art. 141 § 4 zd. 1 P.p.s.a. Oznacza to przede wszystkim, że uzasadnienie orzeczenia (zarówno wyroku, jak i postanowienia) musi pozwalać na jednoznaczne ustalenie przesłanek jakimi kierował się sąd je wydający. Przedstawienie podstawy prawnej oraz jej wyjaśnienie nie może ograniczać się do wskazania przepisów regulujących rozpatrywany stan faktyczny, ale musi obejmować wyjaśnienie, dlaczego w konkretnej sytuacji mają one zastosowanie i w jaki sposób powinny być zastosowane. Brak takiego wyjaśnienia powoduje, że stanowisko sądu jest niejasne i nie pozwala na poznanie toku rozumowania poprzedzającego rozstrzygnięcie. Uniemożliwia to nie tylko przekonanie strony o trafności rozstrzygnięcia, ale również efektywną jego kontrolę przez sąd wyższej instancji. W uzasadnieniu powinno zatem znaleźć się ustalenie, jaka norma obowiązuje i jakie jest jej znaczenie w sprawie, a więc jak należy interpretować przepis w odniesieniu do określonej sprawy. Tylko wtedy mamy bowiem do czynienia z uwidocznieniem operacji logicznej, którą przeprowadził sąd, stosując określone normy prawne w rozstrzyganej sprawie (por. m.in. wyrok NSA z 30 sierpnia 2006 r., II OSK 1109/05, wyrok NSA z 14 lipca 2006 r., II OSK 970/05, wyrok NSA z 9 marca 2006 r., II OSK 632/05, wyrok NSA z 4 stycznia 2006 r., I FSK 372/05, wyrok NSA z 6 września 2005 r., FSK 2099/04). Odnosząc powyższe uwagi do zaskarżonego w przedmiotowej sprawie postanowienia oddalającego wniosek spółki o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, zwrócić przede wszystkim należy uwagę na to, że Sąd I instancji przytoczył przepisy dotyczące przywracania terminów (art. 86-87 P.p.s.a.) i wskazał ogólnie na ich wykładnię, lecz nie odniósł ich w sposób prawidłowy i wystarczający dla kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny do argumentacji przywołanej przez stronę. Sąd I instancji stwierdził mianowicie, że przywrócenie terminu "nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W konsekwencji o braku winy można mówić, gdy strona uchybiła terminowi z powodu przeszkody, której nie mogła usunąć." Odnosząc te rozważania do sprawy Sąd I instancji uznał, że w sprawie "okoliczność taka nie zachodzi", jednak nie uzasadnił w jakikolwiek sposób swego stanowiska w tym zakresie. Przytaczając argumenty podniesione we wniosku o przywrócenie terminu Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, że spółka "wyjaśniła jedynie, że pomyłka nastąpiła w związku z czasowym brakiem dostępu do dokumentów. Nie wskazała jednak powodu opóźnienia w doręczeniu do Sądu brakujących dokumentów", a w konsekwencji pismo skarżącej "nie może usprawiedliwiać przekroczenia terminu, gdyż nie uprawdopodabnia braku winy." Zestawienie cytowanych fragmentów uzasadnienia postanowienia nie pozwala w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego na jasne stwierdzenie, czy zdaniem Sądu I instancji okoliczności przywołane przez stronę nie uprawdopodobniają braku winy dlatego, że wskazują na zawinienie ("okoliczność braku winy nie zachodzi"), czy też dlatego, że wniosek strony jest niepełny i nie pozwala na analizę, czy mamy do czynienia z uprawdopodobnieniem braku winy ("skarżąca nie wskazała powodu opóźnienia"). Niezależnie od nieczytelności stanowiska Sądu I instancji we wskazanym zakresie nie można uznać, że którykolwiek z tych poglądów został prawidłowo wyjaśniony. Strona powołała się na pomyłkę w wypełnieniu wezwania o uzupełnienie braków formalnych skargi (przesłanie dokumentów dotyczących innej spółki), a jako przyczynę pomyłki wskazała czasowy brak dostępu do dokumentów. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego argumentacja ta mogła zostać oceniona pod względem przesłanek do przywrócenia terminu, gdyż wbrew ocenie Sądu I instancji strona wskazała przyczynę opóźnienia, a więc było możliwe zbadanie, czy strona uprawdopodobniła brak winy w jego uchybieniu. Stąd też za niezasadne uznać należy uchylenie się od rozpoznania wniosku strony pod względem merytorycznym. Jeśli natomiast intencją Sądu I instancji było oddalenie wniosku z tego powodu, że wskazana przez spółkę przyczyna uchybienia terminu pozwala na jej zbadanie w świetle przesłanek ustawowych, jednakże nie pozwala na przyjęcie, że przesłanki przywrócenia terminu zostały spełnione, a więc że niedokonanie w terminie czynności w postępowaniu sądowym nastąpiło bez winy strony, uzasadnienie postanowienia należy uznać za dalece niewystarczające. Nie można bowiem zaaprobować gołosłownego stwierdzenia Sądu I instancji, że w sprawie nie zachodzi przesłanka braku winy. Stanowisko Sądu w tym zakresie musi zawierać uzasadnienie, a więc wyjaśniać, dlaczego w ocenie Sądu przyczyna wskazana przez stronę nie pozwala na przywrócenie terminu – innymi słowy, dlaczego okoliczność przywoływana przez stronę nie świadczy o uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu terminu. Zaskarżone postanowienie takiego wyjaśnienia nie zawiera, a tym samym nie spełnia przesłanek z art. 141 § 4 P.p.s.a. Niezależnie od powyższego zwrócić uwagę należy, że Sąd I instancji w żaden sposób nie zbadał, czy wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony w ustawowym terminie (siedem dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu – art. 87 § 1 in fine P.p.s.a.). Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, gdyż ustawa przewiduje, że spóźniony wniosek o przywrócenie terminu podlega odrzuceniu, a nie oddaleniu (art. 88 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że nie można przyjąć automatycznie, że wniosek został złożony w terminie, gdyż z akt sprawy wynika, iż został on złożony ponad miesiąc od upływu terminu do uzupełnienia braków skargi. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego niewątpliwy brak wniosku w tym zakresie (strona w żaden sposób nie wskazała, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu, a więc kiedy ustał "czasowy brak dostępu do dokumentów" lub kiedy strona zorientowała się, że przesłała nieprawidłowe dokumenty) nie może skutkować automatycznym uznaniem w okolicznościach sprawy, że wniosek został wniesiony w terminie. Zaakceptowanie takiego postępowania Sądu skutkowałoby bowiem tym, że niepełność wniosku (przez brak podania istotnych dla rozstrzygnięcia informacji co do momentu ustania przyczyny uchybienia terminu) uniemożliwiająca zbadanie przesłanek dopuszczalności tego wniosku pozostawałaby bez wpływu na rozpoznanie wniosku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można takiego toku rozumowania podzielić, a zaniechanie strony w podaniu danych istotnych dla stwierdzenia wniesienia w terminie wniosku nie może być utożsamiane z wniesieniem wniosku w terminie, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a. Zwrócić uwagę należy, że ustawodawca przewidział sytuację, w której pismo nie może otrzymać prawidłowego biegu, a do takich przypadków należy sytuacja, gdy na podstawie podanych przez stronę informacji nie sposób stwierdzić, czy wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie (co powoduje konieczność merytorycznego odniesienia się do podanych przyczyn uchybienia terminu), czy też nie (co skutkuje odrzuceniem wniosku). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazane jest w takiej sytuacji skorzystanie z trybu określonego w art. 49 § 1 P.p.s.a., a więc wezwanie strony o uzupełnienie lub poprawienie pisma w terminie siedmiu dni pod odpowiednim rygorem. Z podanych wyżej przyczyn zaskarżone postanowienie należało uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. Na marginesie powyższych rozważań warto jedynie dodać, że niezasadne jest stanowisko strony o konieczności pouczenia jej przez Sąd o sposobie uzasadniania wniosku o przywrócenie terminu – brak pouczenia o trybie i sposobie składania wniosków o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowych nie może usprawiedliwiać niedostatecznej treści uzasadnienia takiego wniosku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wynikający z art. 6 P.p.s.a. obowiązek informowania przez Sąd stron postępowania o czynnościach procesowych i skutkach prawnych tych czynności nie obejmuje pouczania o treści przepisów przewidujących przywrócenie terminu. Wyprowadzenie tego obowiązku z przepisów procedury sądowoadministracyjnej byłoby zbyt daleko idące, Sąd nie jest bowiem zobowiązany do szczegółowego instruowania strony co do wszelkich możliwych zachowań (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., II OZ 161/05, wyrok SN z 13 lipca 2000 r., II UKN 639/99, OSNAPiUS 2002 r., nr 3, poz. 78). Dlatego zarzut dotyczący braku pouczenia o sposobie uzasadnienia wniosku o przywrócenie terminu nie może zostać uwzględniony. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.