IV SA/Wa 1609/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędzia WSA Teresa Zyglewska, Protokolant Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2009 r. sprawy ze skargi Nadleśnictwa T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] maja 2009 roku, Nr [...] Wojewoda [...] stwierdził, że majątek "[...]" stanowiący uprzednio współwłasność S. O., S. O., J. G. i J. G., położony na terenie miejscowości R. w gminie Z. o łącznej powierzchni 130,1838 ha zapisany w księdze wieczystej [...] tom 1 karta 1, nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 roku Nr 3, poz. 13 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] stwierdził, że analiza zgromadzonych dowodów wskazuje, iż wymieniony w decyzji majątek nie spełniał przesłanek przejęcia go w trybie przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej. W dacie przejęcia na własność Państwa majątek nie był użytkowany rolniczo i znaczna jego część nie nadawała się do wykorzystania na cele rolne. Około 70% terenu dawnego majątku "[...]" nie została przeznaczona na cele wymienione w art. 1 ust. 2 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku. Okoliczność ta świadczy o tym, że przejęcie nieruchomości nastąpiło z naruszeniem prawa. Od powyższej decyzji odwołanie złożyło Nadleśnictwo T. podnosząc zarzut, iż zawarte w opinii dr inż. J. T. z dnia 19 marca 2008 roku, którą organ administracji uwzględnił wydając zakwestionowane decyzje, stwierdzenie, że przekazane Nadleśnictwu nieruchomości nie nadawały się do rolniczego wykorzystania, a tym samym, że majątek "[...]" nie podlegał przejęciu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej jest niezasadne. W dniu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej przedmiotowy majątek składał się prawie wyłącznie z gruntów rolnych o powierzchni przekraczającej 100 ha. Las stanowił wówczas powierzchnię tylko 20,80 ha. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 roku, Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2009 roku, podzielając zawarte w niej stanowisko. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyło Nadleśnictwo T. podnosząc zarzut naruszenia przez Sygn. akt IV SA/Wa 1609/09 Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi art.10 k.p.a., który to przepis ma zastosowanie również w postępowaniu odwoławczym. Nadleśnictwo zakwestionowało też przydatność dowodową opinii sporządzonej przez dr inż. J. T. Zdaniem Nadleśnictwa wskazanie, że przedmiotem opinii będzie ustalenie, jaka część majątku "[...]" o powierzchni 130,1839 ha nie nadawała się do wykorzystania rolniczego nie było realizacją zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartego w wyroku z dnia 5 września 2008 roku, sygn. akt IV SA/Wa 71/08. Nadto tego rodzaju sformułowanie z góry zakładało, że jakaś część majątku nie nadawała się do wykorzystania rolniczego. Dokonany przez biegłego opis nieruchomości przekazanych Nadleśnictwu jest zdaniem skarżącego nieprecyzyjny. Biegły nie wyjaśnił co ma na myśli twierdząc, że spadki terenu uniemożliwiają ich rolnicze wykorzystanie. Jak wskazało Nadleśnictwo zalesieniu mogą podlegać także grunty nadające się do rolniczego wykorzystana. Stwierdzenie, iż dany grunt nadaje się wyłącznie do zalesienia, a nie nadaje się do innego wykorzystanie jest twierdzeniem nieprawdziwym. Nie została zdaniem Nadleśnictwa wyjaśniona rozbieżność w powierzchni majątku "[...]", która wynosi 5,4162 ha, co oznacza, że nie został ustalony przedmiot postępowania. Skarżące Nadleśnictwo wskazało, iż ustawa z dnia 28 sierpnia 1991 roku o lasach nie posługuje się pojęciem "trwałego zarządu". Pojęcie trwałego zarządu zawarte w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami ma inną treść niż pojęcie zarządu w rozumieniu ustawy o lasach. Na stronach 6, 7, 8 i 9 skargi przedstawiona została argumentacja mająca wskazywać, iż przyjęta przez organy administracji wykładania przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej dotyczących znaczenia pojęcia nieruchomość ziemska jest nieprawidłowa. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sygn. akt IV SA/Wa 1609/09 Za nieuzasadniony, zdaniem Sądu, uznać należy zarzut naruszenia przez organ odwoławczy art. 10 § 1 k.p.a. Wprawdzie w skardze skarżący zarzuca naruszenie art. 10 k.p.a. bez wskazywania konkretnej jednostki redakcyjnej tego przepisu, jednakże z opisu zarzutu wynika, iż dotyczy on naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Należy więc, w ocenie Sądu, przyjąć, iż skarżący zarzuca naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., z którego wynika, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organ odwoławczy ma obowiązek umożliwienia wypowiedzenia się stronom postępowania wówczas, gdy przeprowadza uzupełniające postępowanie dowodowe. Nie ma natomiast takiego obowiązku, gdy swoje rozstrzygnięcie opiera na dowodach zgromadzonych w postępowaniu przed organem pierwszej instancji. Dowody te są bowiem stronom postępowania znane, a zajęcie stanowiska w sprawie i wypowiedzenie się co do tych dowodów następuje w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Twierdzenie, iż sposób postawienia pytania biegłemu przez organ pierwszej instancji miał na celu potwierdzenie z góry przyjętej przez Wojewodę tezy jest, w ocenie Sądu, twierdzeniem nieuzasadnionym. Analiza treści tego pytania pozwala stwierdzić, iż jest ono realizacją zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartych w wyroku z dnia 5 września 2008 roku, sygn. akt 71/08. Brak jest też zdaniem Sądu podstaw do kwestionowania kwalifikacji biegłego do sporządzenia opinii oraz przydatności dowodowej tej opinii. Zarówno opinia sporządzona przez J. T. jak i przez biegłą H. S. należycie wskazują, która część nieruchomości majątku "[...]" mogła być wykorzystywana do produkcji rolnej. Jeśli poniesione zostaną znaczne nakłady finansowe, to do produkcji rolnej mogą być oczywiście wykorzystane niemal wszystkie grunty, w tym także grunty rolne klasy VI i nieużytki. Przez nieruchomość nadającą się do rolniczego wykorzystania należy jednak, zdaniem Sądu, rozumieć taką nieruchomość, która przy dokonaniu rozsądnych z gospodarczego punku widzenia nakładów może być wykorzystywana rolniczo. W ocenie Sądu, wyjaśnione zostały przez organy administracji przyczyny różnic w powierzchni nieruchomości. Stanowisko organu administracji w tej kwestii, Sygn. akt IV SA/Wa 1609/09 zdaniem Sądu, nie budzi zastrzeżeń. Nie znajduje uzasadnienia żądanie skarżącego, by pomiarów powierzchni majątku dokonał biegły geodeta. Różnica w powierzchni wynosząca 5,4162 ha nie ma znaczenia dla dokonania oceny, czy istniały podstawy do przejęcia majątku "[...]" na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej. W dacie wejścia w życie przepisów dekretu majątek położony był na terenie województwa [...]. Na terenie tego województwa przejęciu podlegały nieruchomości ziemskie, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Należy mieć na względzie, iż w wyroku z dnia 14 października 2005 roku w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 1113/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przesądził, że nieruchomości ziemskie, to nieruchomości mogące nadawać się do rolniczego wykorzystania. Z opinii biegłego wynika, że do rolniczego wykorzystania nie nadawały się nieruchomości o łącznej powierzchni 80,70 ha. Przyjmując, że majątek [...] miał powierzchnię 130,1839 ha, do rolniczego wykorzystania nadawało się 49,4839 ha. Z kolei przyjmując, że majątek [...] miał powierzchnię 135,6001 ha, do rolniczego wykorzystania nadawało się 54,9001 ha. W obydwu przypadkach jest to powierzchnia mniejsza niż 100 ha. Zgodzić należy się ze skarżącym, że ustawa z dnia 28 sierpnia 1991 roku o lasach nie posługuje się pojęciem "trwałego zarządu". Błędne stwierdzenie przez Ministra, że P. przysługuje prawo trwałego zarządu nie miało jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia, a tym samym nie mogło skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Odnośnie do zarzutu dotyczącego sposobu rozumienia przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej i związanej z tym zarzutem argumentacji (str. 6, 7 i 8 skargi) stwierdzić należy, iż argumentacja ta nie może skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Wskazać należy, iż przed wydaniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej zapadły dwa wyroki wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, Pierwszy wyrok wydany został w dniu 14 października 2005 roku w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 1113/05. Drugi wyrok zapadł w dniu 5 września 2008 roku w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 71/08. Sygn. akt IV SA/Wa 1609/09 Zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku Nr 153 poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Wynikający z powołanego przepisu wymóg ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Oznacza to, że ani organ administracji publicznej ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. W wyroku z dnia 14 października 2005 roku, sygn. akt IV SA/Wa 1113/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że podziela stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w uchwale z dnia 19 września 1990 roku, sygn. akt W 3/89 (OTK 1990/1/26), że przy definiowaniu pojęcia "nieruchomości ziemskiej", użytego w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu należy przyjąć, że prawodawca używając określenia ziemskie, miał na względzie te nieruchomości, które mają charakter rolniczy zaś intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane przez inne podmioty do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że na cele reformy rolnej dekret przeznaczał nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej. Uzasadnia to przyjęcie, że przy orzekaniu na podstawie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 roku powinna być oceniana możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 1 marca 1945 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej tej nieruchomości, która nie była wykorzystywana do prowadzenia działalności rolniczej, a więc nie mogła być przeznaczona na cele określone w dekrecie. Wskazana ocena powinna być wynikiem wnikliwej analizy przeznaczenia konkretnych działek i uwzględniać ich faktyczne wykorzystanie. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że w skład majątku "[...]" o powierzchni ogólnej 130,1839 ha wchodziły: grunty orne o powierzchni 39 ha, ogrody owocowo - warzywne o powierzchni 2 ha, wody o powierzchni 2 ha, lasy i tereny do zalesienia o powierzchni 75 ha oraz podwórza i budynki o powierzchni 3,75 ha. Należało w związku z tym rozważyć, czy z uwagi na to, że znaczną część nieruchomości stanowiły lasy i tereny przeznaczone Sygn. akt IV SA/Wa 1609/09 do zalesienia, które nie miały charakteru rolnego, majątek ziemski spełniła normy obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 roku. Nie ulega bowiem wątpliwości, że przepisy powołanego dekretu nie mogły stanowić podstawy do przejęcia na własność Państwa lasów, zatem należało zbadać, czy przedmiotowa nieruchomość po wyłączeniu obszaru lasów spełnia normy obszarowe wymienione w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Powyższym poglądem prawnym był związany Sąd rozpoznający skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2009 roku. Rozważenie zasadności odmiennej interpretacji przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej nie jest więc w przedmiotowej sprawie możliwe. Brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji lub stwierdzenia jej nieważności, które Sąd byłby zobowiązany wziąć pod uwagę z urzędu. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku Nr 153 poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.