II SA/Wa 1138/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.) Sędziowie WSA Joanna Kube Bronisław Szydło Protokolant Sylwia Mikuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi K. P. na orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie zdolności do zawodowej służby wojskowej 1) uchyla zaskarżone orzeczenie oraz orzeczenie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w E. nr [...] z dnia [...] stycznia 2009 r., 2) stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. na rzecz skarżącej kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w E. orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...], działając na podstawie ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 8 poz. 66) oraz rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 stycznia 2006 r. w sprawie orzekania o inwalidztwie żołnierzy zawodowych, żołnierzy zwolnionych z zawodowej służby wojskowej oraz emerytów i rencistów wojskowych, a także właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 12, poz. 75), uznała [...] K. P. za trwale niezdolną do zawodowej służby wojskowej - kategoria N. Jako schorzenie powodujące niezdolność do służby wojskowej rozpoznano u orzekanej: [...] - § 68 pkt 2 i § 66 pkt 2. Jednocześnie Komisja wskazała choroby współistniejące i orzekła w sprawie związku poszczególnych schorzeń ze służbą wojskową, a także określiła stopień inwalidztwa strony. W odwołaniu od powyższego orzeczenia do Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej [...], K. P. podniosła, iż jej obecny stan zdrowia niewątpliwie pozostaje w związku ze służbą wojskową. Wskazała na brak podstaw do uznania, iż cierpi na [...], które powodowałyby u niej niezdolność do służby wojskowej. Zwróciła uwagę, iż stan jej zdrowia rokuje poprawę, a być może również całkowity powrót do zdrowia. Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska [...] orzeczeniem z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w E. W uzasadnieniu podano, że K. P. pełni służbę wojskową od [...] maja 2006 r. Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że wymieniona praktycznie od [...] stycznia 2008 r. przebywa na długotrwałych zwolnieniach lekarskich, w tym przez 60 dni ([...]) na urlopie zdrowotnym udzielonym na mocy orzeczenia TWKL w E. z dnia [...] czerwca 2008 r. W tym czasie skarżąca odbyła leczenie szpitalne w [...]. Komisja podała, że do TWKL w E. skarżąca została skierowana na wniosek Dowódcy JW [...] w celu określenia przydatności do dalszej zawodowej służby wojskowej. Zaskarżona decyzja została wydana po odbyciu stosownych badań i konsultacji specjalistycznych, a także w oparciu o karty informacyjne z odbytego leczenia szpitalnego oraz w oparciu o badania wykonane przez skarżącą we własnym zakresie. W ocenie Komisji organ I instancji prawidłowo i zgodnie z prawem ustalił, że rozpoznane schorzenia oraz określony stopień inwalidztwa pozostają bez związku ze służbą, a decyzję podjął w oparciu o obowiązujące przepisy orzecznicze, tj. Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. (Dz. U. Nr 133, poz. 1422 ze zm.) zał. nr 1 i zał. nr 2 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2003 r. (Dz. U. Nr 62, poz. 567) w sprawie ustalenia wykazu chorób powstałych w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby wojskowej oraz chorób i schorzeń, które istniały przed powołaniem do służby wojskowej, lecz uległy pogorszeniu lub ujawniły się w czasie trwania służby wskutek szczególnych właściwości lub warunków służby na określonych stanowiskach. Zdaniem Komisji w świetle powołanych przepisów nie było żadnych podstaw do uznania schorzenia stanowiącego przyczynę niezdolności K. P. do zawodowej służby wojskowej za pozostające w związku ze służbą wojskową. Podkreślono, iż na pogorszenie lub ujawnienie się wielu schorzeń wymienionych w cytowanym wyżej rozporządzeniu MON z dnia 31 marca 2003 r. w tym m.in. [...], mogłaby mieć wpływ wieloletnia służba wojskowa na odpowiedzialnych stanowiskach, wymagająca dużego napięcia nerwowego i nienormowanego czasu służby. W przypadku K. P. takie sytuacje nie miały miejsca bowiem zawodową służbę wojskową pełniła ona bardzo krótko. Za bezzasadne Komisja uznała twierdzenia skarżącej dotyczące braku należytej staranności po stronie TWKL w E. przy ustalaniu przyczyny niezdolności do pracy. W ocenie organu sposób postępowania Komisji nie budzi zastrzeżeń. Jednocześnie podkreślono, że TWKL w E. w sposób szczególny i humanitarny rozpatrzyła sprawę K. P. w 2008 r., kiedy udzieliła orzekanej 60 dni urlopu zdrowotnego mając na uwadze dobro orzekanej i licząc się z tym, że stan zdrowia K. P. ulegnie poprawie i wróci ona do służby wojskowej. Zdaniem organu skarżąca próbuje manipulować faktami wyrywając z kontekstu zapis z karty informacyjnej z leczenia szpitalnego, cyt. "[...]". Na podstawie tego fragmentu skarżąca uważa, że mogłaby dalej służyć w wojsku. Tymczasem dalsza część informacji dotycząca orzekanej, a zawarta w tej samej karcie informacyjnej, jest całkiem inna i jednoznacznie świadczy o znacznym problemie zdrowotnym u zainteresowanej, wskazującym na jej niezdolność do dalszej zawodowej służby wojskowej. Organ nie zgodził się z twierdzeniami skarżącej dotyczącymi jej ewentualnego powrotu do zdrowia, a tym samym powrotu do zawodowej służby wojskowej. Komisja wskazała, iż proces choroby trwa już bardzo długo, a zawodowa służba wojskowa to nie tylko praca biurowa na stanowisku [...] ale także dodatkowe uciążliwości i obowiązki, w tym np. zajęcia z wychowania fizycznego i okresowe sprawdziany, zajęcia strzeleckie i inne zajęcia prowadzone w terenie, treningi z musztry itp. Zwrócono uwagę, iż sama skarżąca w odwołaniu podała, że to właśnie po szkoleniu wystąpiły u niej problemy ze zdrowiem. Jednocześnie wskazano, iż część z rozpoznanych chorób występowała u skarżącej przed wcieleniem do służby wojskowej. Z kolei podnoszona przez K. P. kwestia doznanych urazów [...] w czasie szkolenia wojskowego w WOSWL [...] wymaga wyjaśnienia ze strony samej zainteresowanej i przedstawienia w tej sprawie meldunku swoim przełożonym, zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 września 2003 r. w sprawie postępowania w razie wypadku lub ujawnienia choroby pozostającej w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej. W konkluzji Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska [...] stwierdziła, że orzeczenie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w E. z dnia [...] stycznia 2009 r. zostało wydane zgodnie ze stanem faktycznym i obowiązującymi przepisami, po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu orzeczniczym, a przy jego redagowaniu nie pominięto żadnych istotnych faktów. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, K. P., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o uchylenie decyzji Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej [...] nr [...] oraz decyzji Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w E. nr [...]. Pełnomocnik zarzucił, iż orzeczenie organu I instancji zostało wydane z naruszeniem art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin w zw. z § 13 ust. 1 pkt 4, § 17 ust. 1 i 3, § 21, § 23 i § 24 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 stycznia 2006 r. w sprawie orzekania o inwalidztwie żołnierzy zawodowych (...) – z uwagi na sposób ujęcia przez uprawnionego dowódcę celu skierowania skarżącej do komisji, a w konsekwencji podjęcie postępowania i wydanie kwestionowanego orzeczenia w zakresie wykraczającym poza wniosek organu kierującego. Orzeczeniu temu pełnomocnik zarzucił ponadto naruszenie art. 2 Konstytucji RP i art. 15 kpa skoro przed wprowadzeniem orzeczenia do obrotu prawnego podlegało ono uprzedniemu zatwierdzeniu (akceptacji) przez organ II instancji. Tym samym naruszono zasadę dwuinstancyjności postępowania bowiem organ II instancji decydował o kształcie rozstrzygnięcia organu I instancji i w sposób nieuprawniony wkraczał w kompetencje zastrzeżone w Kodeksie postępowania administracyjnego dla organu I instancji. Zdaniem pełnomocnika w sprawie miało miejsce również naruszenie przepisów art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 11 oraz art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa. Ponadto zarzucił naruszenie § 16 cyt. rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. wskutek zaliczenia skarżącej do kategorii niezdolności do służby zawodowej, poprzez wskazanie na § 68 pkt 2 i § 66 pkt 2 załącznika nr 2 do rozporządzenia, odmiennie definiujących jednostkę chorobową przypisywaną skarżącej ([...]), w stosunku do jednostek chorobowych wymienionych we wskazanych przepisach załącznika nr 2, bez niezbędnego zresztą uzasadnienia i wyjaśnienia w nim dlaczego nie znajduje zastosowania w przypadku skarżącej na przykład schorzenie wskazane w § 68 pkt 1 i § 66 pkt 1, oraz jak rozumiany jest termin "[...]" i czy [...]. Dalej pełnomocnik skarżącej wskazał, iż orzeczenie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w E. nie zawiera takich koniecznych elementów jak podanie imienia i nazwiska osoby składającej podpis pod orzeczeniem (parafy trzech podpisów wyglądają jak pochodzące od jednej i tej samej osoby), uzasadnienia faktycznego i prawnego. Podniósł, iż w pkt 8 orzeczenia Komisja powołała w ppkt od 1 do 6 cyfry poprzedzone znakiem paragrafu bez wskazania z jakiego aktu normatywnego owe przepisy pochodzą. W odniesieniu do orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej [...] pełnomocnik wskazał, iż Komisja jako organ II instancji nie podjęła roli organu odwoławczego (reformacyjnego) lecz jedynie kasacyjnego, przy czym kasacja była z góry wykluczona z uwagi na fakt, iż wcześniej ten sam organ orzeczenie TWKL w E. zaakceptował mimo jego ewidentnych wad wykazanych w niniejszej skardze. W szczególności organ II instancji nie zajął się analizą orzeczenia TWKL w E. i jego zasadności skupiając uwagę w uzasadnieniu swojego orzeczenia na analizie zasadności odwołania wniesionego przez skarżącą i zwalczaniu jej argumentów, tym samym uzasadniając rozstrzygnięcie organu I instancji. Pełnomocnik wskazał, iż nie wiadomo co było podstawą wywodu zamieszczonego w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że TWKL w E. decyzję podjęła na podstawie obowiązujących przepisów, a mianowicie "Rozp. MON z dn. 10.05.2004 r. (Dz. U. Nr 133, poz. 1422 z późn. zm.)..." skoro te przepisy akurat nie były podstawą orzeczenia organu I instancji. Zdaniem skarżącej zaskarżonemu orzeczeniu można zarzucić naruszenie przepisów stanowiących podstawę wydania tego orzeczenia, tj. § 32 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 133, poz. 1422 ze zm.) i § 31 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie orzekania o inwalidztwie żołnierzy zawodowych (...), a także art. 2 Konstytucji RP oraz art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i § 3, art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Pełnomocnik podniósł, iż także orzeczenie organu II instancji jest podpisane (opatrzone parafami podpisów) przez nieoznaczone z imienia i nazwiska osoby. W odpowiedzi na skargę Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska [...] wniosła o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.) zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia zawodowej służby wojskowej ustala wojskowa komisja lekarska, która wydaje w tej sprawie orzeczenie. W ustępie 6 powołanego przepisu ustalono następujące kategorie zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej: 1) kategoria Z - zdolny do zawodowej służby wojskowej, co oznacza zdolność do pełnienia zawodowej służby wojskowej oraz służby w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego; 2) kategoria N - trwale lub czasowo niezdolny do zawodowej służby wojskowej oraz niezdolny do służby w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego. Kwestie związane z funkcjonowaniem wojskowych komisji lekarskich i orzekaniem przez te komisje reguluje rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 133, poz. 1422 ze zm.). Kategoria zdolności do zawodowej służby wojskowej ustalana jest według Wykazu chorób i ułomności przy ocenie zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej oraz do pełnienia takiej służby poza granicami państwa, stanowiącego załącznik nr 2 do rozporządzenia. Dla rozstrzygnięcia w przedmiocie zdolności do zawodowej służby wojskowej istotne jest zatem ustalenie czy i jaką chorobę bądź ułomność spośród zawartych w wykazie rozporządzenia z dnia 10 maja 2004 r. rozpoznano u badanego żołnierza. W rozpoznawanej sprawie obie orzekające Komisje uznały skarżącą za niezdolną do zawodowej służby wojskowej - kat. "N", rozpoznając u badanej "[...]". Rozpoznane schorzenie zostało zakwalifikowane przez organy jako jednostka chorobowa określona w § 68 pkt 2 i § 66 pkt 2 załącznika nr 2 do cyt. wyżej rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. Tymczasem, jak słusznie zauważa skarżąca, w powołanym przez organy § 66 pkt 2 załącznika, jako jednostkę chorobową ustawodawca wskazał "[...]". Z kolei w § 68 pkt 2 jako jednostkę chorobową wskazano "[...]". Przedstawiony przez Komisje opis choroby skarżącej nie odpowiada zatem treści jednostek chorobowych wyrażonych w § 68 pkt 2 i § 66 pkt 2 załącznika nr 2 do cyt. wyżej rozporządzenia z dnia 10 maja 2004 r. Należy również zwrócić uwagę, iż w sytuacji gdy osobą orzekaną jest żołnierz zawodowy, dla obydwu opisanych wyżej jednostek chorobowych przewidziano przyznanie kategorii zdolności do służby wojskowej N/Z, a zatem możliwa była również kwalifikacja skarżącej jako osoby zdolnej do służby wojskowej. Zawarte w rozporządzeniu "objaśnienia szczegółowe" nie precyzują, w jakich przypadkach, przy rozpoznaniu jednostek chorobowych określonych w § 68 pkt 2 i § 66 pkt 2, należy żołnierza zakwalifikować do kategorii N, a w jakich do kategorii Z. W tej sytuacji Komisje winny szczegółowo uzasadnić dlaczego stwierdzenie określonej choroby skutkuje zaliczeniem skarżącej do tej, a nie innej kategorii. Zdaniem Sądu orzeczenia wojskowych komisji lekarskich podjęte w niniejszej sprawie, nie zawierają odpowiednio szczegółowej argumentacji wskazującej na konieczność zakwalifikowania K. P. jako osoby niezdolnej do zawodowej służby wojskowej. Zwłaszcza uzasadnienie orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej [...], w którym organ stwierdza, iż skarżąca przed wcieleniem do służby wojskowej cierpiała na schorzenia [...], nie wyjaśnia co takiego nastąpiło w przebiegu choroby, że spowodowało to niemożność zakwalifikowania skarżącej do kategorii zdrowia "Z". Co więcej obie Komisje rozpoznały u skarżącej schorzenie, które jak stwierdzono wyżej, nie występuje w wykazie chorób ujętych w rozporządzeniu. W sytuacji zatem zdiagnozowania u skarżącej innego schorzenia, mieszczącego się zdaniem organów w zakresie pojęciowym § 68 pkt 2 i § 66 pkt 2 załącznika nr 2 do cyt. rozporządzenia, bezwzględnym obowiązkiem organów było dokładne uzasadnienie przyczyn, dla których przyjęto taką właśnie kwalifikację prawną schorzenia, czego w niniejszej sprawie nie uczyniono. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę brak wyczerpującego uzasadnienia w powyższym zakresie stanowi naruszenie art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe skutkuje koniecznością uchylenia przez Sąd orzeczenia zarówno I i II instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy powinny rozstrzygnąć o zdolności skarżącej do zawodowej służby wojskowej, szczegółowo uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, stosownie do wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku. Niezależnie od wyżej wskazanych uchybień, należy także zgodzić się ze skarżącą, iż w orzeczeniu Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w E. nie podano, z jakiego aktu normatywnego pochodzą przepisy wskazane w pkt 8 orzeczenia - rozpoznanie. Uchybienie to jednak pozostawało bez wpływu na wynik sprawy z uwagi na fakt, iż w orzeczeniu Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej [...] przytoczono właściwe w sprawie przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. ze wskazaniem, iż stanowiły one podstawę rozstrzygnięcia organu I instancji. Ustosunkowując się natomiast do zarzutu nieprawidłowego podpisania wydanych w sprawie orzeczeń obu instancji przez członków kolegialnego organu orzekającego (brak wskazania imienia i nazwiska osób podpisujących, posłużenie się parafą) stwierdzić należy, iż jest on nietrafny. W art. 107 § 1 kpa mowa jest o podpisie własnoręcznym (z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji). Z powyższego przepisu nie można wywodzić obowiązku złożenia podpisu w sposób czytelny w zakresie imienia i nazwiska, a jedynie w sposób charakterystyczny i wyłącznie właściwy dla osoby upoważnionej do wydania decyzji. W ocenie Sądu z treści orzeczeń Komisji w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że osoby podpisujące orzeczenia były osobami powołanymi do składu orzekającego w sprawie, a widniejące pod rozstrzygnięciem podpisy należą do osób wymienionych w osnowie orzeczenia z imienia, nazwiska i stanowiska służbowego. Również zarzut naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania nie zasługuje na uwzględnienie. W art. 5 ust. 8 cyt. ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych zobowiązano Ministra Obrony Narodowej, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia, do określenia, w drodze rozporządzenia, między innymi szczegółowych warunków orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej (pkt 5). W art. 5 ust. 9 ustawy zamieszczono dokładne wytyczne dotyczące realizacji powyższego obowiązku, wskazując między innymi na potrzebę określenia: trybu wydawania orzeczeń i ich zatwierdzania, niezbędnych elementów orzeczenia, trybu rozpatrywania odwołań i sprzeciwów od orzeczeń oraz ich uchylania w trybie nadzoru. W akcie wykonawczym do tej ustawy – tj. w powoływanym wyżej rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. - zasada zatwierdzania orzeczeń, jako instytucja niezależna od trybu odwoławczego, została uregulowana w § 4. Stanowi on, że do Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej [...] należy poza rozpatrywaniem odwołań od orzeczeń terenowych wojskowych komisji lekarskich także zatwierdzanie projektów orzeczeń tych Komisji, ustalających: trwałą lub czasową niezdolność do zawodowej służby wojskowej oraz związek lub brak związku choroby lub ułomności z tą służbą; związek lub brak związku śmierci z zawodową służbą wojskową albo służbą kandydacką. Zaznaczyć tu należy, że przepis ten przewiduje także możliwość wyrażenia sprzeciwu przez terenowe wojskowe komisje lekarskie w przypadku odmowy zatwierdzenia projektu. Uzasadnieniem dla zastosowania takiego dodatkowego trybu kontrolnego, jest zapewnienie, aby do zawodowej służby wojskowej były powoływane i pełniły ją osoby posiadające stan zdrowia odpowiadający warunkom zawodowej służby wojskowej (art. 5 ust. 9 cyt. ustawy). Z powyższych względów zarzuty skargi w zakresie naruszenia zasady instancyjności w postępowaniu administracyjnym należy uznać za chybione. Mając na względzie stwierdzone wyżej uchybienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w punkcie pierwszym wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonego orzeczenia w całości.