II GZ 183/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 maja 2010 r. sygn. akt VIII SA/Wa 749/09 w zakresie odmowy przywrócenia terminu w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności do gruntów rolnych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek o przywrócenie terminu do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. Postanowieniem z dnia 25 maja 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 749/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił M. R. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] dotyczącej płatności obszarowych. Pismem z dnia 17 września 2009 r. M. R. (skarżący) złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] marca 2009 r. w przedmiocie płatności obszarowych. Skarżący wyjaśnił, że w okresie doręczenia awizo dotyczącego decyzji z dnia [...] marca 2009 r., tj. od 19 do 31 marca 2009 r. przebywał w szpitalu w K., gdzie był operowany. Następnie w okresie rekonwalescencji poszpitalnej przebywał u rodziny. Do domu wrócił w dniu 15 kwietnia 2009 r. O fakcie wydania decyzji przez organ dowiedział się w dniu 10 września 2009 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 24 listopada 2009 r. skarżący został wezwany do nadesłania skargi na powołaną wyżej decyzję Dyrektora [...] Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. W dniu 1 grudnia 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynęła skarga M. R., w której ponowił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 15 grudnia 2009 r. odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II GZ 44/10, uchylił postanowienie Sądu I instancji wskazując, że Sąd nie ustalił przyczyny uchybienia terminu ani momentu jej ustania, a zatem nie mógł prawidłowo ocenić przesłanek przywrócenia uchybionego terminu. Rozpatrując ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. w postanowieniu z dnia 25 maja 2010 r. stwierdził, że zgodnie z art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), we wniosku należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Przesłanki przywrócenia terminu, które muszą być spełnione łącznie, aby wiosek mógł zostać rozpatrzony pozytywnie, to: 1) wniesienie wniosku o przywrócenie terminu w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu; 2) uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy strony w uchybieniu terminu; 3) powstanie ujemnych dla strony skutków w zakresie postępowania sądowego; 4) równoczesne ze złożeniem wniosku dokonanie czynności, której strona nie dokonała w terminie (art. 87 § 4). Sformułowanie "łącznie" oznacza, że w sytuacji gdy którakolwiek z wymienionych wyżej czterech przesłanek nie zostanie spełniona, zasadnym byłoby wydanie orzeczenia odmownego. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że mimo dołożenia należytej staranności nie był w stanie dokonać czynności procesowej w terminie. Zaskarżona decyzja wydana została w dniu [...] marca 2009 r. Doręczenia decyzji na adres skarżącego dokonano w trybie przepisu art. 44 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Wezwanie uznano za doręczone po upływie 14 dni od dnia pierwszego awizo, tj. w dniu 8 kwietnia 2009 r. Tym samym termin do wniesienia skargi na ww. rozstrzygnięcie bezskutecznie upłynął w dniu 8 maja 2009 r. Skarżący złożył skargę w dniu 1 grudnia 2009 r. Wnosząc o przywrócenie terminu do złożenia skargi skarżący udowodnił, iż w okresie od 19 do 31 marca 2009 r. przebywał w szpitalu w K. Uznając, że w okresie od 1 do 15 kwietnia 2009 r. przebywał u rodziny ze względu na konieczność sprawowania nad nim opieki, należy stwierdzić, że po tej dacie nie istniały żadne przeszkody uniemożliwiające zapoznanie się z treścią decyzji. Po powrocie do domu powinien podjąć kroki w celu ustalenia dalszych losów jego odwołania. Skarżący nie podnosił, że po powrocie do domu nie znalazł żadnej informacji o pozostawieniu przesyłki w urzędzie pocztowym. Postępowanie toczyło się na skutek złożonego przez niego odwołania w dniu 2 stycznia 2010 r., a zatem wiedząc, że przez blisko miesiąc jest poza miejscem zamieszkania, skarżący winien upewnić się, czy nie była do niego w tym czasie kierowana korespondencja związana z tym postępowaniem. Niepodjęcie żadnych działań w tym zakresie przez skarżącego nie może stanowić pozytywnej przesłanki przywrócenia terminu. Niedochowanie przez skarżącego terminu do złożenia skargi nie jest więc następstwem okoliczności od niego niezależnych, lecz jest wynikiem niedostatecznej dbałości i staranności w prowadzeniu własnych spraw. W zażaleniu M. R. zarzucił powyższemu postanowieniu błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych w podstawie orzeczenia. Zdaniem skarżącego, Sąd nie wziął pod uwagę treści uzasadnienia postanowienia NSA, wydanego uprzednio w sprawie i uchylającego orzeczenie Sądu I instancji. Stwierdził również, że po powrocie do domu (tj. od dnia 16 kwietnia 2009 r.) nie znalazł żadnej informacji o przesyłce urzędu pocztowego. Przebywał w szpitalu od dnia 19 do 31 marca 2009 r., a od 1 do 15 kwietnia 2009 r. u rodziny, ze względu na stan zdrowia. Przebywał 180 dni na zwolnieniu lekarskim. Skarżący podkreślił, że jest osobą samotną i mieszka sam. Jeżeli listonosz zostawił awizo w bramie lub furtce, to deszcz je rozmył lub wywiał wiatr i nie było po nim śladu. Skarżący stwierdził, że do najbliższego urzędu pocztowego ma 12 km i brak jest połączenia komunikacyjnego z tą miejscowością. Stan zdrowia nie pozwala mu z kolei na podróż rowerem lub pieszą wyprawę. Ani sąsiedzi, ani listonosz nie przekazali skarżącemu, że była do niego korespondencja. Skarżący podniósł, że czynienie przeciwko niemu zarzutów ze względu na stan zdrowia i nagłą operację jest nieludzkie, a argumenty jakich użył WSA są nieprawdą. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Dla właściwej oceny zaskarżonego postanowienia przede wszystkim istotna jest ta okoliczność, że kwestia ta była już przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego. Postanowieniem z dnia 25 marca 2010 r. (sygn. akt II GZ 44/10) NSA rozpoznając zażalenie skarżącego uchylił postanowienie Sądu I instancji oddalające wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. NSA w motywach wydanego orzeczenia wskazał, iż należy wyjaśnić i ustalić od kiedy dokładnie strona miała realną możliwość złożenia wniosku o przywrócenie terminu i dokonania czynności, której nie dokonała w terminie. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji przyjął, że skarżący udowodnił, iż w okresie od 19 do 31 marca 2009 r. przebywał w szpitalu w K. Dalej Sąd przyjął, że skarżący w okresie od 1 do 15 kwietnia 2009 r. przebywał u rodziny, ze względu na konieczność sprawowania nad nim opieki, a po tej dacie nie istniały żadne przeszkody uniemożliwiające zapoznanie się z treścią decyzji. Z takiego sformułowania nie wynika w sposób jednoznaczny, czy przyczyną uchybienia terminu do wniesienia skargi była nieobecność strony w miejscu zamieszkania, czy też w ogóle choroba strony. Zauważyć w związku z tym należy, że już w zażaleniu z dnia 24 grudnia 2009 r. skarżący wskazywał, iż przebywał na zwolnieniu lekarskim 180 dni. NSA uwzględniając wówczas to zażalenie zwrócił uwagę, że Sąd I instancji nie ustalił kiedy, w okolicznościach tej sprawy ustała przyczyna uchybienia terminu, od którego to momentu należy liczyć siedmiodniowy termin do złożenia pisma z wnioskiem o przywrócenie terminu. Jednocześnie NSA zauważył, że termin siedmiodniowy biegnie od daty ustania przyczyny uchybienia np. w przypadku choroby od jej zakończenia. Z twierdzeń skarżącego wynikałoby, że jako przyczynę uchybienia terminu do wniesienia skargi wskazuje stan zdrowia w związku z wypadkiem, któremu uległ, co w konsekwencji, z uwagi też na warunki w jakich samotnie zamieszkuje, stanowiło przeszkodę w uzyskaniu informacji o fakcie wydania decyzji. Na tę okoliczność zwrócił uwagę też Naczelny Sąd Administracyjny, podkreślając, że Sąd nie wskazał od kiedy dokładnie strona miała realną możliwość złożenia wniosku. W zaskarżonym postanowieniu Sąd przyjmując, że po powrocie do domu, tj. po dacie 15 kwietnia 2009 r., skarżący nie miał przeszkód uniemożliwiających zapoznanie się z treścią decyzji, w ogóle nie odniósł się do kwestii stanu zdrowia skarżącego i faktu, że przez 180 dni przebywał on na zwolnieniu lekarskim ani też nie odniósł się do warunków w jakich w tym okresie zamieszkiwał. Na uzasadnienie przyjętego stanowiska Sąd dodatkowo argumentował, iż skarżący nie podniósł, że po powrocie do domu nie znalazł żadnej informacji o pozostawieniu przesyłki w urzędzie pocztowym. Jednocześnie jednak Sąd nie wyjaśnił bliżej tych okoliczności, tj. dotyczących warunków, w jakich pozostawiono awizo w nieruchomości skarżącego. Wobec wyjaśnień zawartych w tym zakresie w zażaleniu, stanowisko Sądu może budzić wątpliwości. Istotnym jednakże jest to, że skarżący jako przyczynę uchybienia terminu wskazywał chorobę i te okoliczności powinny być przedmiotem wnikliwej i wszechstronnej analizy Sądu w kontekście spełnienia przesłanek z art. 86 i art. 87 § 2 p.p.s.a. Ocena braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności należy do Sądu. Dokonana ocena powinna uwzględniać wszystkie okoliczności sprawy. Brak winy jako przesłanka przywrócenia terminu nie może być oceniany w oderwaniu od ustawowego wymagania odnośnie do treści wniosku (art. 87 p.p.s.a.) wymagającego tylko uprawdopodobnienia, tj. przytoczenia twierdzeń i wskazania okoliczności uzasadniających, z których wynika przekonanie o prawdziwości tych twierdzeń strony. Ta argumentacja ma być oczywiście przekonywująca. Uprawdopodobnienie oznacza również złagodzenie rygorów dowodowych odnośnie do okoliczności usprawiedliwiających niedopełnienie czynności procesowej w terminie. Brak winy podlega ocenie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danej sprawy. Trudności, przeszkody uniemożliwiające stronie dokonanie czynności nie muszą mieć charakteru zdarzeń nadzwyczajnych. W literaturze zwrócono uwagę, że wykładnia przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu musi być zawsze dokonywana z perspektywy uwzględniającej treść zasady prawa do sądu, tym samym z perspektywy przywołanej funkcji ochronnej. Determinuje ona bowiem istotę tej instytucji (W. Kręcisz, Glosa do postanowienia NSA z dnia 19 marca 2008 r. sygn. II FZ 105/08, opubl. Admin. 2008/2/258). Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że sprawa w zakresie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wymaga ponownego rozpoznania, bowiem wskazania zawarte w postanowieniu NSA z dnia 25 marca 2010 r. nie zostały w pełni wykonane przez Sąd I instancji. Ponownie rozpoznając wniosek Sąd dokona wszechstronnych i wnikliwych ustaleń co do okoliczności wskazywanych przez stronę, jako przyczyna uchybienia terminu, a następnie oceni zasadność tak sformułowanego wniosku. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.