III SA/Po 667/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś Sędziowie WSA Marzenna Kosewska (spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi Z. R.-R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/ Sz. Widłak /-/ B. Koś /-/ M. Kosewska W dniu 2 grudnia 2008 r. Z. R. – R. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu wniosek o umorzenie należności z tytułu nieuregulowanych składek, powołując się na trudną sytuację materialną. Zakład przeprowadził postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem w dniu 6 lutego 2009 r. decyzji nr [...] odmawiającej Z. R. – R. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek finansowanych przez płatnika na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 04, 05, 07, 08/2007 oraz 09-11/2007 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek w kwocie [...] zł, odsetek naliczonych na dzień 2 grudnia 2008 r. w kwocie [...] zł oraz kosztów upomnienia w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą do 15 listopada 2007 r. W toku prowadzonego postępowania przedłożyła zaświadczenia o zarobkach potwierdzające uzyskiwany przez nią dochód w wysokości [...] zł brutto ([...] zł netto) oraz dochód uzyskiwany przez jej konkubenta R. R. (pozostającego z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym) w kwocie [...] zł brutto ([...] zł netto). Wnioskodawczyni określiła własne wydatki miesięczne na łączną kwotę [...] zł (tj. energia – [...] zł za 2 miesiące, woda – [...] zł, rata kredytu na rzecz banku A – [...] zł, rata kredytu na rzecz banku B – [...] zł, wywóz śmieci – [...] zł, gaz – [...] zł, alimenty na rzecz córki A. R. – [...] zł), a miesięczne wydatki swego konkubenta na łączną kwotę [...] zł (tj. usługi internetowe – [...] zł i [...] zł, wpłata na praktyki dla K. R. – [...] zł, wpłata na prawo jazdy dla P. R. – [...] zł, wpłata na rzecz dzieci dla B. R. – [...] zł, koszty dojazdu do pracy - [...] zł, potrącenia na rzecz Komornika – [...] zł. Organ ustalił ponadto, że wnioskodawczyni jest (wraz z K. R.) współwłaścicielem nieruchomości o numerze księgi wieczystej [...], w której dokonano wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej w kwocie [...] zł na rzecz ZUS. Natomiast K. R. będąca domownikiem wnioskodawczyni jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. jako osoba poszukująca pracy bez prawa do zasiłku. Zakład wskazał, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 ust 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi w przypadkach wymienionych w ust. 3 art. 28 tejże ustawy, których jednak Zakład nie stwierdził w niniejszej sprawie. Organ podkreślił przy tym, że wprawdzie wnioskodawczyni zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, jednak obecnie zadłużenie nie jest objęte postępowaniem egzekucyjnym, natomiast Zakład jest uprawniony do zajęcia wynagrodzenia za pracę. Ponadto Zakład dokonał zabezpieczenia hipotecznego zaległości z tytułu nieopłaconych składek na nieruchomości, której wnioskodawczyni jest współwłaścicielem, a zatem nie można uznać, że organy egzekucyjne stwierdziły brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ani też nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto organ wskazał, że w myśl art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Powyższe przypadki szczegółowo określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Organ stwierdził jednak, że również żadna z tych przesłanek nie została spełniona w niniejszej sprawie, uznając, że odmowa umorzenia należności nie będzie miała negatywnego wpływu na sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawczyni. Posiada ona bowiem stałe źródło dochodu, rachunki za media i zobowiązania kredytowe są bieżąco opłacane, a więc opłacenie należności z tytułu składek zdaniem organu nie pozbawiłoby wnioskodawczyni zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto w przypadku wnioskodawczyni nie zachodzą inne nadzwyczajne okoliczności, o których mowa w ww. rozporządzeniu, jak również wnioskodawczyni nie udokumentowała trwałej choroby własnej ani konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która uniemożliwiałaby podjęcie zatrudnienia i uzyskiwanie dochodu. Zakład podkreślił przy tym, iż art. 28 ustawy o s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może, ale nie musi umorzyć zaległości. Wobec zatem niestwierdzenia w niniejszej sprawie całkowitej nieściągalności, organ postanowił nie skorzystać z możliwości umorzenia zadłużenia. Strona złożyła do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc o uchylenie decyzji z dnia 6 lutego 2009 r. i utrzymując, że nie jest w stanie ponieść należności na rzecz ZUS bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Strona zakwestionowała stwierdzenie organu, że nie pozostaje ona w trudnej sytuacji finansowej, wskazując, że miesięczny dochód na jedną osobę w jej rodzinie wynosi ok. [...] zł, a więc kształtuje się poniżej minimum socjalnego. Ponadto podniosła, że uregulowała należności wobec ZUS, co jednak nie zostało przez Zakład uwzględnione. Decyzją nr [...] z dnia 26 maja 2009 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia 6 lutego 2009 r. W uzasadnieniu poczyniono ustalenia w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawczyni tożsame z zawartymi w zaskarżonej decyzji. Ponadto wskazano, że na utrzymaniu strony i jej konkubenta pozostają córka strony – K. R. – zarejestrowana w PUP bez prawa do zasiłku oraz syn konkubenta P. R. – uczeń gimnazjum. Organ odwoławczy podzielił także dokonaną przez organ pierwszej instancji ocenę prawną tychże okoliczności w świetle przesłanek umorzenia. Stwierdzając, że w przypadku wnioskodawczyni nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s., podał dodatkowo, że pracodawca wnioskodawczyni realizuje wystawione w dniu 27 lutego 2009 r. tytuły wykonawcze, w ramach których 31 marca 2009 r. na konto Zakładu wpłynęła kwota [...] zł, a 30 kwietnia 2009 r. – [...] zł. Ponadto w pełni podzielił stanowisko Zakładu, iż w przypadku wnioskodawczyni nie zachodzą okoliczności mogące stanowić podstawę umorzenia należności na podstawie rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, podkreślając w szczególności, że spłata kwoty [...] zł, choćby w ramach układu ratalnego, nie pozbawi rodziny wnioskodawczyni możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Zdaniem organu odwoławczego o braku podstaw do umorzenia należności świadczy także fakt wpłaty jednorazowo kwoty [...] zł w dniu 31 lipca 2008 r. Z. R. – R. wniosła skargę na powyższą decyzję, powtarzając zarzuty i argumentację przedstawione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodatkowo podniosła, że nie została prawidłowo zapoznana z materiałem sprawy. W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Sądy administracyjne powołane są do sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w powyżej określonych granicach, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn aniżeli w niej wskazane. Sąd stwierdził bowiem naruszenie prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na to, że została ona wydana przez niewłaściwy organ. Przepis art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu ( por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06 ). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje, bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o s.u.s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164 ). W zaskarżonej decyzji z dnia 26 maja 2009 r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( odmiennie niż w decyzji z dnia 6 lutego 2009 r., gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych ), wynika to zarówno z nagłówka decyzji jak i z jej uzasadnienia. Również w odpowiedzi na skargę wskazano Prezesa Zakładu jako organ wydający decyzję. Oznacza to, że decyzję wydał niewłaściwy organ, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wobec czego należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w punkcie II sentencji wyroku zgodnie z art. 152 p.p.s.a. /-/ S. Widłak /-/ B. Koś /-/ M. Kosewska