I FZ 292/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Zając po rozpoznaniu w dniu 23 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 maja 2010 r. sygn. akt III SA/Wa 1558/09 odmawiające dopuszczenia B. Z. do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 czerwca 2009 r. nr ... w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 31 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 1558/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił dopuszczenia B. Z. do udziału w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 czerwca 2009 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług oraz orzeczenia o odpowiedzialności byłego wspólnika za zaległości podatkowe. Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że pismem z dnia 7 października 2009 r. B. Z. na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wniosła o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika niniejszego postępowania. W uzasadnieniu strona podniosła, że wobec niej oraz wobec K. B. wydano dwie odrębne decyzje dotyczące odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania P. K. B. sp. j. Decyzja dotycząca K. B. została przez niego zaskarżona odwołaniem, a następnie skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, natomiast decyzja w sprawie wnioskodawczyni "nadal jest uznawana za decyzję ostateczną". Wnioskodawczyni podniosła, że w stosunku do decyzji, której była adresatem wszczęte zostało postępowanie o stwierdzenie nieważności, w którym z uwagi na wadliwość doręczeń nie mogła uczestniczyć. Doprowadziło to w konsekwencji do odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w jej sprawie, na które to orzeczenie B. Z. wniosła odwołanie. W tym stanie sprawy, w ocenie wnioskodawczyni ma ona interes prawny w przystąpieniu do postępowania ze skargi K. B., bowiem orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wydane w sprawie, będzie jej zdaniem miało bezpośredni wpływ na jej zobowiązania, wynikające z uznawanej nadal za ostateczną, decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W., wydanej w stosunku do jej osoby. Stwierdziła, że ewentualne uchylenie decyzji zaskarżonej przez K. B., niezależnie od już podjętych przez nią działań, uprawniałoby ją do skorzystania z instytucji wznowienia postępowania uregulowanej w art. 240 § 1 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2005 r. Nr 8 poz. 60 ze zm.) albo do stosownego rozszerzenia wniosku o stwierdzenie nieważności powołanej wyżej decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego orzekającej o jej odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe P. K. B., Sp. J. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając uwzględnienia wniosku B. Z. stwierdził, że w przedmiotowej sprawie brak jest przepisu prawa materialnego, który uzasadniałby uczestnictwo wnioskodawczyni w postępowaniu sądowoadministracyjnym, wszczętym skargą K. B. Orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wydane w sprawie ze skargi K. B. nie będzie miało bezpośredniego wpływu na zobowiązania wnioskodawczyni wynikające z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W., która to decyzja jest decyzją ostateczną, czy też na ewentualne wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją. Wydane w sprawie orzeczenie będzie dotyczyło wyłącznie K. B. i będzie miało wpływ tylko na jego zobowiązania podatkowe określone w zaskarżonej przez niego decyzji, bowiem zarówno w zaskarżonej decyzji, jak również w poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W. na wnioskodawczynię nie został nałożony żaden obowiązek. Z wyżej wymienionych decyzji nie płyną też dla wnioskodawczyni uprawnienia. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, B. Z. posiada jedynie interes faktyczny, a nie interes prawny, który uprawniałby ją do uczestnictwa w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Na powyższe orzeczenie B. Z. złożyła zażalenie, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, dopuszczenie jej do udziału w przedmiotowym postępowaniu oraz o rozstrzygnięcie co do kosztów postępowania według norm przepisanych. W ocenie wnioskodawczyni w sprawie doszło do naruszenia art. 33 § 2 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że B. Z., która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, zakończonym decyzją zaskarżoną przez K. B., jest osobą, której interesu prawnego nie dotyczy wynik tego postępowania, podczas gdy zobowiązania podatkowe, za które odpowiedzialność przypisano zarówno K. B., jak i B. Z. wywiedziona została z tej samej podstawy prawnej, znajdującej oparcie w Ordynacji podatkowej, tj. przepisach regulujących odpowiedzialność wspólników za zobowiązania podatkowe spółek osobowych, natomiast zobowiązania rozwiązanej Spółki zostały określone, przez organy podatkowe w odniesieniu do obojga wspólników, na podstawie przepisów ustawy o podatku od towarów i usług obowiązujących przez 1 maja 2010 r. i w tym stanie rzeczy uczestniczka była uprawniona do udziału w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżoną decyzją. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest bezzasadne i tym samym musi podlegać oddaleniu. Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia sąd kasacyjny stwierdził, że nie narusza ono prawa. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji w przedmiotowym postanowieniu dokonał właściwej subsumcji art. 33 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem udział w charakterze uczestnika może zgłosić osoba, która nie brała udziału w postępowaniu, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego. Analiza akt sprawy dowodzi, że istotnie B. Z. nie brała udziału w postępowaniu (administracyjnym), zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien był ocenić czy wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego. Mając na uwadze, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że żaląca posiada jedynie interes faktyczny w rozstrzygnięciu organów podatkowych, konieczne jest poczynienie kilku uwag natury ogólnej celem rozgraniczenia pojęć interesu faktycznego i interesu prawnego. Nie sposób wyjaśnić pojęcia interesu prawnego, jeśli najpierw nie dokona się omówienia pojęcia interesu faktycznego, ponieważ jest to jedyny sposób, by w pełni ukazać cechy tego pierwszego. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że interes faktyczny to interes indywidualny, który nie został w żaden wyraźny sposób wzięty pod ochronę przez obowiązujące prawo (W. Jakimowicz, Publiczne prawa podmiotowe, Zakamycze 2000, s. 126). Precyzując pojęcie interesu faktycznego, wskazano w orzecznictwie, iż jako interes faktyczny należy kwalifikować taki stan, w którym obywatel wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jak w przypadku interesu prawnego, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającego stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji (zob. wyrok NSA z dnia 22 lutego 1984 r., I SA 1748/83, publikowany w E. Smoktunowicz, Kodeks postępowania administracyjnego w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 1995, s. 109). Z kolei interes prawny to taki, który został wzięty przez prawo w ochronę polegającą na możliwości żądania od organu administracji podjęcia określonych czynności mających na celu zrealizowanie interesu lub usunięcie zaistniałego zagrożenia. Pojęcie to określa relację pomiędzy oczekiwaniami jakiegoś podmiotu w stosunku do organów stosujących prawo a kompetencjami i możliwościami tych organów, jakimi dysponują wobec danego podmiotu. Pojęcia interesu prawnego zaczęto używać w doktrynie na określenie pewnej korzystnej sytuacji jednostki wobec państwa, nie dającej jej wprawdzie roszczenia o czynność określonej treści, ale silniejszej od interesu faktycznego, nie uprawniającego do żadnego żądania. Interesem prawnym można też nazwać prawo jednostki do określonego postępowania zmierzającego do wydania decyzji, umiejscowione między prawem podmiotowym a interesem faktycznym. Interes prawny, aby mógł zostać zaspokojony przez administrację, musi być osobisty, własny, indywidualny, znajdujący swoją podstawę w przepisach prawa materialnego oraz potwierdzenie w okolicznościach faktycznych (zob. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, wyd. 7 uzupełnione i rozszerzone, Warszawa 2005, s. 224 i n). Należy podkreślić, że interes prawny jest zarazem kategorią ściśle związaną z przedmiotem postępowania, ze względu na fakt, że dotyczy sfery normatywnej, mającej swoje źródło w przepisach regulujących sposób załatwienia sprawy. Można ująć go też, jako potrzebę ochrony sfery prawnej obywatela wyznaczającą zakres jego działań lub subiektywnie odczuwaną potrzebę utrzymania istniejącego, lub spowodowania takiego stanu rzeczy, jaki dany podmiot uważa za korzystny, przy czym korzyść ta musi mieć swoje źródło w prawie (zob. J. Klimkowicz, Interwencja uboczna w według k.p.c., Warszawa 1972, s. 50). Przechodząc na grunt rozpatrywanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał prawidłowej oceny legitymacji B. Z. do udziału w postępowaniu poprzez przyjęcie, że posiada ona jedynie interes faktyczny. Zgodzić się bowiem należy, ze zaskarżona decyzja w żaden sposób nie dotyczy praw i obowiązków wnioskodawczyni i tym samym rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji nie będzie miało wpływu na jej interes prawny. Mając na uwadze całokształt przedstawionych okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w sprawie niniejszej nie doszło do naruszenia przepisów postępowania przy rozpatrywaniu wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu i w konsekwencji, stosownie do treści art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 u.p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.