II FZ 386/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA : Stefan Babiarz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 czerwca 2010 r. sygn. akt III SA/Po 828/09 w sprawie ze skargi K. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 7 sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie 1. Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2010 r., III SA/Po 828/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek K. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 7 sierpnia 2009r. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w przedmiocie ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości. 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynikało, że K. M. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2009 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wniosek nie został uwzględniony, albowiem skarżący, pomimo wezwania do uzupełnienia oświadczenia majątkowego, nie przekazał informacji, które pozwalałyby dokonać jednoznacznej oceny jego sytuacji majątkowej. Skarżący nie wniósł sprzeciwu. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu skarżący ponownie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Po wezwaniu do usunięcia braków formalnych wniosek został złożony na urzędowym formularzu. Skarżący ponownie został wezwany przez sąd do uzupełnienia oświadczenia majątkowego. Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2010 roku referendarz sądowy po raz kolejny odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że oświadczenie majątkowe wnioskodawcy nie pozwala dokonać jednoznacznej oceny, co do tego czy zasługuje on na przyznanie prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw, w którym podniósł, że spełnia warunki uzyskania prawa pomocy, bowiem sam nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca oświadczył, że "(...) nie osiąga jakichkolwiek dochodów; dach nad głową posiada wyłącznie dzięki uprzejmości siostry i paru znajomych; niedojada, a jego organizm na przestrzeni ostatniego roku uległ znacznemu wyniszczeniu". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że oświadczenie majątkowe K. M. jest niewystarczające do przeprowadzenia oceny jego zdolności płatniczych. W związku z tym wezwał podatnika do: - przedłożenia wyciągów bankowych dokumentujących operacje finansowe wykonane od dnia 1 stycznia 2010 r., oświadczenia o posiadanych pojazdach podlegających obowiązkowi rejestracji, umowy dotyczącej dzierżawy gruntów rolnych, zeznań podatkowych za lata 2008 i 2009, ewentualnie zaświadczenia właściwego Naczelnika Urzędu Skarbowego o wysokości dochodu osiągniętego w rok 2008 i 2009, - pisemnego określenie rozmiaru prowadzonej produkcji rolnej w latach 2008 i 2009, - udokumentowania wielkość przychodu ze sprzedaży wytworzonych płodów rolnych w latach 2008 i 2009, wysokości i celu zaciągniętych kredytów (w tym miesięcznych obciążeń kredytowych), wysokości egzekwowanych należności, a także kosztów prowadzenia działalności rolniczej za rok 2008 i 2009. 4. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego zawartą na okres od dnia 2 stycznia 2007 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. oraz oświadczył, że posiada samochód osobowy marki Mercedes 123 rocznik 1978. Wnioskodawca nie przedłożył ani wyciągów z rachunków bankowych, ani zeznań podatkowych. Nie wykonał także obowiązku złożenia dokumentów dotyczących postępowań egzekucyjnych (zaległości płatniczych) oraz dokumentów dotyczących zobowiązań kredytowych. 5. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji wskazał, że w sprawie, nie zostały wykazane zapewnienia skarżącego o jego trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej. Twierdzenia o braku dochodów, braku dachu nad głową, czy też braku środków na zakup żywności, nie korespondowały z jego oświadczeniami wskazującymi, że posiada wykształcenie rolnicze i wykonuje ten zawód; jest bezczynszowym dzierżawcą gospodarstwa rolnego o pow. 142ha, a ponadto pracuje naukowo, i jak to wynika z przedłożonej umowy dzierżawy, jest właścicielem firmy R. Fakt prowadzenia działalności gospodarczej potwierdzały także informacja w sprawie podatku od nieruchomości (wskazuje ona, że posiada grunt o pow. 500m² oraz budynki o pow. 216m² związane są z prowadzeniem działalności gospodarczej) oraz wpis na stronie internetowej "C." – internetowa baza firm z regionu. Skoro wnioskodawca ponownie uchylił się od wykonania obowiązku przedłożenia dokumentów pozwalających określić jego sytuację majątkową, to uzasadnione było stanowisko, że jego oświadczenie majątkowe jest niewystarczające dla stwierdzenia w sposób wiarygodny i rzetelny przesłanek do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. W tej sytuacji bezcelowe było dalsze nakładanie na wnioskodawcę obowiązku szczegółowego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Sąd przyjął także, że okoliczność przyznania prawa pomocy w innej sprawie sądowoadministracyjnej (I SA/Po 1124/08) nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. 6. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł między innymi o jego uchylenie i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazał, że jego sytuacja jest krytyczna, oraz że nie posiada żadnych źródeł dochodów. Wskazał także na okoliczności związane ze swoim stanem zdrowia i na kwestie merytoryczne sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie wysokość wpisu od skargi została przez sąd pierwszej instancji ustalona na kwotę 100 zł. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). W orzecznictwie przedstawiany jest pogląd, że wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym (por. postanowienia NSA: z dnia 25 kwietnia 2008 r., II OZ 322/08, niepubl; z dnia 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08, niepubl.). Wyrażony przez orzecznictwo pogląd co do ciężaru dowodu w kwestii przyznania pomocy prawnej jest także ugruntowany w doktrynie. Zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia -gdy wykaże- wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (komentarz do art. 246; Dauter B., Gruszczyński B., Kabat A., Niezgódka-Medek M., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009 r.). W przedmiotowej sprawie to na skarżącym spoczywał obowiązek udowodniania, że jego sytuacja materialna kwalifikuje go do przyznania mu pomocy prawnej w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu (zgodnie z dyspozycją art. 252 p.p.s.a.), nie wystarcza do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu tzw. dokumenty źródłowe. W przedmiotowej sprawie skarżący był dwukrotnie wzywany do przedłożenia stosownych dokumentów. Jednakże nie zareagował on na owe wezwania zgodnie z ciążącym na nim obowiązkiem, wynikającym z zasady ciężaru dowodu, w sprawie o przyznanie pomocy prawnej oraz bezpośrednio z dyspozycji art. 255 p.p.s.a. Tym samym skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., I FZ 236/08, niepubl.) Co prawda w odpowiedzi na wezwania sądu pierwszej instancji do przedłożenia dokumentów źródłowych skarżący przedłożył umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego zawartą na okres od dnia 2 stycznia 2007 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. oraz oświadczył, że posiada samochód osobowy marki Mercedes 123 rocznik 1978. Jednakże nie przedłożył, ani wyciągów z rachunków bankowych, ani zeznań podatkowych. Tak samo nie wykonał on obowiązku złożenia dokumentów dotyczących postępowań egzekucyjnych (zaległości płatniczych) oraz dokumentów dotyczących zobowiązań kredytowych. W tej sytuacji w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie w zaskarżonym orzeczeniu przyjął sąd pierwszej instancji, że istnieją wątpliwości, co do sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego. Za trafne w tej sytuacji uznać należy stanowisko, że skoro wnioskodawca uchyla się od wykonania obowiązku przedłożenia dokumentów pozwalających określić jego sytuację majątkową, to uzasadnione jest stanowisko, iż jego oświadczenie majątkowe nadal jest niewystarczające dla stwierdzenia w sposób wiarygodny i rzetelny przesłanek do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Dlatego bezcelowe byłoby dalsze nakładanie na wnioskodawcę obowiązku szczegółowego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Konkludując uznać należy, że brak współpracy ze strony skarżącego skutkuje tym, iż nie wykazał on zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., koniecznych dla przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.