I GSK 229/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Czesława Socha (spr.) Sędzia NSA Janusz Zajda Sędzia NSA Marzenna Zielińska Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. Spółki z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 23 grudnia 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 1981/09 w sprawie ze skargi P. Spółki z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu podatku akcyzowego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. Spółki z o.o. w W. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w W. kwotę 3.600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 grudnia 2009 r. o sygnaturze III SA/Wa 1981/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę P. Spółki z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu podatku akcyzowego. Decyzja ta utrzymała w mocy decyzję organu I instancji z dnia 24 czerwca 2005 r. Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach faktycznych organów celnych obu instancji, które stwierdziły, że wniosek P. Spółki z o.o. w W. z dnia 21 października 2004 r. o zwrot akcyzy przy dostawie wewnątrzwspólnotowej od paliwa lotniczego należało rozpoznać odmownie z powodu uchybienia terminu określonego w § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie zwrotu akcyzy od wyrobów akcyzowych zharmonizowanych (Dz. U. Nr 74, poz. 674). Chodzi o paliwo dostarczane po dniu 15 maja, w czerwcu, lipcu i sierpniu 2004 r. w ramach wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów, a więc w związku z dostawami dokonanymi przed złożeniem wniosku o zwrot akcyzy. Powyższa ocena została sformułowana w związku z następującymi okolicznościami sprawy. W dniu 21 października 2004 r. P. Spółka z o.o. z siedzibą w W. zwróciła się do Naczelnika Urzędu Celnego I w W. z wnioskiem o zwrot podatku akcyzowego w wysokości 1.186.506 zł. Wniosek ten spowodowany został dostarczeniem paliwa w powyższym okresie w ramach wewnątrzwspólnotowej działalności gospodarczej. Chodzi o sprzedaż paliwa lotniczego przewoźnikom mającym siedziby poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Sprzedaż polegała na tankowaniu paliwa lotniczego do samolotów. Ponieważ pokład samolotu należącego do przewoźnika unijnego należy traktować jako terytorium państwa członkowskiego. Ubieganie się o zwrot akcyzy wynika z zawartej w cenie sprzedawanego paliwa lotniczego. Sąd I instancji wskazał, że przy wydawaniu powyższego wyroku związany był wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w zapadłym już wcześniej ostatecznym prawomocnym wyroku z dnia 6 października 2009 r. sygnatura akt I FSK 782/08 (po wcześniejszych już dwukrotnych uchyleniach). Przyjął zatem, że określając w akcie wykonawczym do ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29, poz. 257 ze zm.), a więc wyżej wymienionego rozporządzenia, termin na złożenie wniosku o zwrot akcyzy przy dostawie wewnątrzwspólnotowej Minister Finansów uwzględnił wytyczne co do treści aktu wykonawczego zawarte w przepisach tej ustawy. Chodzi o art. 60 ust. 5. Przepis § 3 ust. 2 rozporządzenia jest zatem zgodny z art. 92, 217 i 32 ust. 2 Konstytucji RP. Stwierdził tym samym, że ustawodawca krajowy skutecznie implementował art. 22 ust. 1 i ust. 2 lit. a/ Dyrektywy Rady 92/12/EWG. W konsekwencji uznał, że termin określony w tym rozporządzeniu obowiązuje wszystkie podmioty, które dostarczyły wyroby akcyzowe zharmonizowane na terytorium państwa członkowskiego, od których akcyza została zapłacona na terytorium kraju. Podkreślił przy tym, że złożenie wniosku w terminie, o którym mowa w rozporządzeniu jest warunkiem niezbędnym do uzyskania zwrotu akcyzy. Bezsporne było, że wniosek o zwrot akcyzy został złożony nie w terminie określonym w § 3 ust. 2 rozporządzenia. W ocenie Sądu I instancji nie można podzielić stanowiska Spółki, że brak zastosowania się do wymogów przepisu spowodowany był zbyt krótkim okresem vacatio legis rozporządzenia, gdyż nie odpowiadał art. 4 ust. 1 ustawy z 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2007 r. Nr 68, poz. 449 ze zm.). Rozporządzenie zostało opublikowane w dniu 22 kwietnia 2004 r. i weszło w życie w dniu 1 maja 2004 r. A zatem wynosił 8 dni. O ile nawet nie odpowiada art. 4 ust. 1 twej ustawy, to nie mogło to mieć wpływu na wynik niniejszej sprawy. Chodzi o dostawy dokonane po dniu 15 maja 2004 r. W ocenie Sądu I instancji przepisy § 2 i § 3 ust. 1 omawianego rozporządzenia w sposób niedowolny modyfikują treść uprawnienia określonego w art. 60 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy o podatku akcyzowym. Posłużenie się przez Ministra w § 3 ust. 1 zwrotem "podatnik" stanowi ograniczenie podmiotowe uprawnienia określonego w tym przepisie. Powołany przepis art. 60 ust. 1 ustawy przyznaje podmiotom prawo do zwrotu akcyzy, o ile dokonamy wewnątrzwspólnotowej dostawy wyrobów akcyzowych z zapłaconą akcyzą. Skoro przepisy rozporządzenia miały zgodnie z treścią art. 60 ust. 5 pkt 1 ustawy być przepisami wykonawczymi w stosunku do art. 60 ust. 1–4, to dokonane w § 2 i § 3 ust. 1 rozporządzenia ograniczenie uprawnienia określonego w art. 60 ust. 1 wyłącznie do podatników należało w oparciu o art. 178 ust. 1 Konstytucji uznać za działanie legislacyjne niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Oznacza to, że podmioty określone w art. 60 ust. 1 ustawy prawa do zwrotu zapłaconej w kraju akcyzy należało ocenić z pominięciem powołanego przepisu rozporządzenia. Prowadzi to do oceny, że skarżąca Spółka była podmiotem uprawnionym do złożenia wniosku o zwrot akcyzy zapłaconej w kraju od wyrobów akcyzowych zharmonizowanych, a które następnie stały się przedmiotem wewnątrzwspólnotowej dostawy. Nie podzielił Sąd I instancji zarzutów w zakresie naruszenia przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacji podatkowej (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), przyjmując, że organy działały zgodnie z prawem. Powyższe oznaczało, że wydane decyzje nie naruszały prawa i dlatego skarga podlegała oddaleniu. W skardze kasacyjnej P. Spółka z o.o. w W. zaskarżyła w całości wyrok, zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego. Domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej według norm przepisanych. Powołując się na naruszenie przepisów prawa materialnego zarzuciła błędną wykładnię art. 60 ust. 5 ustawy z 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29, poz. 257 ze zm.); niewłaściwe zastosowanie art. 2 i 32 ustawy z 2 kwietnia 1997 r. Konstytucji RP. Powołując się na naruszenie przepisów postępowania w zakresie istotnym i mającym wpływ na wynik sprawy zarzuciła naruszenie art. 141 § 4 i art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W uzasadnieniu podała, że brak jest wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Doprowadziło to do nienależytego rozpoznania sprawy. Chodzi o przyjęcie, że skarżąca miała możliwość składania wniosków przed dokonaniem dostaw wewnątrzwspólnotowych, a więc mogła to robić w dniu nabycia paliwa lotniczego od producenta. Uzasadnienie Sądu w tej części jest lakoniczne. Nie odniesiono się też do problemu nieodpowiedniej vacatio legis. Wykładnia art. 60 ust. 5 jest niepełna, wewnętrznie sprzeczna. Termin do złożenia wniosku umieszczono w znaczeniu pojęcia "tryb". Brak analizy orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w tym temacie potwierdza zarzut. Niewłaściwie ustalono zakres związania wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Chodzi o pojęcie znaczenia "tryb" i "termin". Nie są one równoznaczne, a zostały już wcześniej przesądzone. Nie jest prawdą, że dokonano wykładni art. 60 ust. 5 ustawy. Do tej wykładni został zobligowany Sąd I instancji. Błędne przyjęcie, że delegacja do określenia szczegółowych warunków i trybu zwrotu akcyzy oznacza uprawnienie do działania materialnoprawnych przesłanek tego zwrotu. Prowadziło to w następstwie do przyjęcia "trybu" złożenia winsoku, a więc obejmuje też pojęcie "termin". Takie rozumowanie prowadzi do uzupełnienia ustawy, a czego zakazuje orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Stanowisko Sądu w tym zakresie jest nieprawidłowe, skoro pomija inne rodzaje wykładni. Minister Finansów nie był uprawniony do wykreowania dodatkowego warunku zwrotu akcyzy. A zatem przepis ten jest niezgodny z art. 92 Konstytucji RP. W ocenie skarżącej stan faktyczny narusza przepisy Konstytucji, skoro przyjęto, że vacatio legis nie miał wpływu na możliwość zastosowania przepisów. Pominięto przy tym specyfikę działalności gospodarczej skarżącej. Oznacza to, że skarżąca postawiona została w sytuacji gorszej niż inne podmioty gospodarcze. Zarzuty są na tyle poważne i istotne, że zasługują w pełni na uwzględnienie. Dyrektor Izby Celnej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Podał, że zarzuty są nieuzasadnione a wyrok Sądu I instancji jest zgodny z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny zważy, co następuje: Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tym trybie wpłynęła skarga kasacyjna w niniejszej sprawie i spełnia ona wymogi określone w art. 174, art. 175 § 1, art. 176 oraz art. 177 § 1 tej ustawy. Oznacza to, że zaistniały podstawy do merytorycznego jej rozpoznania. Przepis art. 183 § 1 powołanej wyżej ustawy obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do rozpoznania sprawy w granicach skargi kasacyjnej. Sąd ten z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania. Jak wskazano wyżej, skargę kasacyjną oparto zarówno na podstawie naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego w pierwszej kolejności rozważenia wymaga zasadność zarzutów o charakterze procesowym, gdyż zarzuty naruszenia prawa materialnego mogą być przedmiotem oceny wówczas, gdy zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania okażą się nieusprawiedliwione. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania obejmują art. 141 § 4 i 190 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W pierwszej kolejności ocenie podlega art. 190 cytowanej wyżej ustawy. Stosownie do jego treści – sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oznacza to, że sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania nie ma całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia. Jak już wyżej wspomniano związany jest wykładnią prawa. Nie można zgodzić się z zarzutem skarżącej, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Sąd I instancji ustalił niewłaściwy zakres związania wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2009 r. W powyższym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny nakazał bowiem, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Sąd I instancji powinien dokonać oceny skuteczności regulacji określonej w § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie zwrotu akcyzy od wyrobów akcyzowych zharmonizowanych (Dz. U. Nr 74, poz. 674), pod kątem zgodności z art. 92 Konstytucji RP przepisu art. 60 ust. 5 ustawy o podatku akcyzowym zawierającego upoważnienie ustawowe do wydania rozporządzenia. Rolą Sądu I instancji było zatem ustalenie, czy Minister Finansów nie przekroczył delegacji ustawowej poprzez zawarcie w rozporządzeniu terminu zwrotu do złożenia wniosku o zwrot podatku akcyzowego. Oznacza to, że zakres związania przez Naczelny Sąd Administracyjny nie budzi wątpliwości. Sąd I instancji miał dokonać oceny zgodności przepisu art. 60 ust. 5 ustawy o podatku akcyzowym z art. 92 Konstytucji RP i ocena taka została dokonana. Strona skarżąca nietrafnie także zarzuciła naruszenie art. 141 § 4 wyżej cytowanej ustawy. W myśl tego przepisu uzasadnienie wyroku winno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Omawiana regulacja określa niezbędne elementy konstrukcyjne uzasadnienia wyroku, które mają służyć wyjaśnieniu powodów rozstrzygnięcia stronom i umożliwić kontrolę instancyjną. Strona wznosząca skargę kasacyjną nie zarzuca, by uzasadnienie orzeczenia nie zawierało któregoś z niezbędnych elementów lub by sporządzono je w sposób uniemożliwiający kontrolę kasacyjną. Zarzucanie przedstawienia wadliwego stanowiska w zakresie podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienia, nie może być traktowane jako naruszenie art. 141 § 4 ustawy, w sytuacji gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie wymienione przez ustawodawcę elementy a przeprowadzenie kontroli instancyjnej orzeczenia jest w pełni możliwe. Kwestionowanie poprawności przyjętej podstawy prawnej rozstrzygnięcia powinno nastąpić poprzez zgłoszenie odpowiednich zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego. Przechodząc do oceny zarzutów sformułowanych w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy podkreślić, że wskazane przepisy konstytucyjne także nie zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny podziela też stanowisko Sądu I instancji, że termin określony przepisem § 3 ust. 2 cytowanego wyżej rozporządzenia obowiązuje wszystkie podmioty, które dostarczyły wyroby akcyzowe zharmonizowane na terytorium państwa członkowskiego, od których akcyza została zapłacona na terytorium kraju. Od konstytucyjnej zasady równości Konstytucja nie zna żadnych odstępstw i wyjątków. Tym samym specyfika działalności skarżącej nie może stanowić podstawy do odstąpienia od stosowania tego przepisu. Nieprawdziwe jest twierdzenie skarżącej, iż złożenie wniosku w dniu zakupu paliwa od producenta mogłoby prowadzić do otrzymania nienależnego zwrotu podatku akcyzowego, czym naraziłoby skarżącą na odpowiedzialność karno-skarbową na podstawie art. 76 § 1 Kodeksu karnego skarbowego. Zwrot akcyzy dokonywany jest dopiero po przedstawieniu przez wnioskodawcę dokumentów potwierdzających zapłatę akcyzy lub jej zabezpieczenie w państwie członkowskim, przeznaczenie wyrobów akcyzowych zharmonizowanych, potwierdzenie otrzymania przez odbiorcę z państwa członkowskiego wyrobów akcyzowych zharmonizowanych oraz faktur i innych dokumentów potwierdzających dokonanie dostawy wewnątrzwspólnotowej wyrobów akcyzowych zharmonizowanych. Złożenie wniosku przed dokonaniem dostawy wewnątrzwspólnotowej informuje organ podatkowy o zamiarze dokonania dostawy, ale nie przesądza jeszcze, że dostawa taka na pewno zostanie dokonana. Oznacza to, że nie można zgodzić się ze skarżącą o dokonaniu przez Sąd I instancji niewłaściwego zastosowania art. 32 ust. 2 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela też zarzutu naruszenia art. 2 Konstytucji RP. Skarżąca stoi na stanowisku, że Sąd I instancji naruszył ten przepis przez niewłaściwe zastosowanie polegające w istocie na niezastosowaniu (pominięcie zasady demokratycznego państwa prawnego), w następstwie czego przyjęcie, że okres vacatio legis rozporządzenia nie miał wpływu na możliwość zastosowania się przez skarżącą do przepisów tego rozporządzenia. Z zarzutów stawianych wyrokowi Sądu I instancji, jak i z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, który przepis prawa został przez to naruszony. Skarżąca wskazuje na przepisy rozporządzenia (nie wskazując konkretnej jednostki redakcyjnej) oraz na art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2007 r. Nr 68, poz. 449 z późn. zm.). Odwołanie się do norm mających charakter ogólnych deklaracji, a do tych niewątpliwie należy zaliczyć art. 2 Konstytucji RP, nie może stanowić samodzielnej podstawy zarzutów kasacyjnych, albowiem zasady w nich wyrażone zostały skonkretyzowane w przepisach szczegółowych regulujących odpowiednie instytucje procesowe i bez ich wskazania nie jest możliwe skuteczne zaskarżenie orzeczenia. Ustosunkowując się do stanowiska skarżącej dotyczącego zbyt krótkiego okresu vacatio legis, co nie pozwoliło skarżącej na dostosowanie sposobu prowadzenia działalności gospodarczej, wskazać należy, że Sąd I instancji w zaskarżonym orzeczeniu prawidłowo dokonał oceny braku skutków złożenia wniosków po terminie dokonania dostawy wewnątrzwspólnotowej. Prawidłowo wykazał, że opublikowanie rozporządzenia wykonawczego do ustawy o podatku akcyzowym przed upływem 14 dni od dnia wejścia w życie, nie miało wpływu na wynik sprawy. Zarzuty, że Minister Finansów wydając rozporządzenie na osiem dni przed wejściem jego w życie nie stworzył podatnikowi najmniejszej szansy na dostosowanie się do zmienionego prawa, a jego działanie (a raczej zaniechanie) stanowi niechlubny przykład arogancji organów władzy i lekceważenie zasady demokratycznego państwa prawnego, nie mogą mieć wpływu na prawidłowość wyroku sądu administracyjnego. Nie podzielił też Naczelny Sąd Administracyjny zarzutu skarżącej, że Sąd I instancji błędnie przyjął, iż tryb złożenia wniosku, o którym mowa w przepisie art. 60 ust. 5 ustawy o podatku akcyzowym obejmuje termin złożenia wniosku o zwrot akcyzy. Podzielić należy stanowisko przyjęte przez Sąd I instancji, że upoważnienie zawarte w art. 60 ust. 5 ustawy o podatku akcyzowym określa także wytyczne dotyczące treści aktu podstawowego. Ustawodawca wskazał, że Minister Finansów w rozporządzeniu winien uwzględnić sytuację gospodarczą poszczególnych grup podmiotów będących podatnikami akcyzy, sytuację rynkową w obrocie wyrobami akcyzowymi zharmonizowanymi, konieczność zapewnienia informacji dotyczących ilości dostarczanych lub eksportowanych wyrobów akcyzowych zharmonizowanych oraz konieczność prawidłowego określenia kwot zwracanej akcyzy. Wytyczne dotyczące treści aktu wykonawczego zawarte są także w innych przepisach art. 60 ust. 1–4, jak również w pozostałych przepisach ustawy o podatku akcyzowym. W świetle powyższego stwierdzić zatem należy, że określając w ten sposób termin na złożenie wniosku o zwrot akcyzy przy dostawie wewnątrzwspólnotowej Minister Finansów uwzględnił wytyczne co do treści aktu wykonawczego zawarte w przepisach ustawy o podatku akcyzowym, w tym w przepisach art. 60 tej ustawy. Należy zgodzić się z argumentacją Sądu I instancji, że upoważnienie zawarte w art. 60 ust. 5 ustawy o podatku akcyzowym wskazuje podmiot uprawniony do wydania rozporządzenia (ministra właściwego do spraw finansów publicznych). Upoważnienie to zakreśla także zakres spraw przekazanych do uregulowania (szczegółowe warunki i tryb zwrotu akcyzy, termin zwrotu, minimalna kwota zwrotu, wzór wniosku o zwrot oraz wykaz dokumentów w odniesieniu do dostaw wewnątrzwspólnotowych oraz eksportu wyrobów akcyzowych zharmonizowanych). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji słusznie przyjął, że literalne brzmienie art. 60 ust. 5 ustawy o podatku akcyzowym pozwalało Ministrowi Finansów na zakreślenie w rozporządzeniu terminu do składania wniosku o zwrot podatku. Pojęcie "szczegółowe warunki i tryb zwrotu akcyzy" jest pojęciem szerokim i poza okolicznościami, które dotyczą miejsca składania wniosku, terminów jego rozpatrzenia, organów właściwych do rozpatrzenia wniosku, rodzaju aktu prawnego, który rozstrzyga o załatwieniu wniosku, wskazywać może także termin do złożenia stosownego wniosku. Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c/ w związku z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).