II SA/Bd 1029/09

29 grudnia 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie WSA: Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik Sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 grudnia 2009r. sprawy ze skargi B.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2009r. nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium szkolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją decyzje Wójta Gminy B. z dnia [...] października 2009r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzjami z dnia [...] nr: [...],[...],[...] utrzymało w mocy decyzje Wójta Gminy B. z dnia [...] nr [...],[...],[...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego odpowiednio dla M. M., M. M.j i K. M. – reprezentowanych przez B. M. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ uznał, że dochód rodziny uczniów stanowi: – dochód z gospodarstwa rolnego, który wynosi 1.674,22 zł miesięcznie, który został ustalony w oparciu o 1 ha przeliczeniowy (dochód w wysokości 207 zł). Rodzina uczniów dysponuje gospodarstwem o powierzchni 8,088 ha, – dochód z przyznanych zasiłków rodzinnych w wysokości 925 zł miesięcznie. Suma dochodów daje łączną kwotę 2.599,22zł, po podzieleniu przez liczbę członków pięcioosobowej rodziny, dochód miesięczny na osobę wynosi 519, 84 zł i przekracza dopuszczalne kryterium dochodowe, które wynosi 351 zł, na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Organ drugiej instancji nie uwzględnił w związku z powyższym odwołania wniesionego przez uczniów reprezentowanych przez matkę, w którym zakwestionowano ustalony dochód rodziny i na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98 z 2000, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 90d ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., Nr 256, poz. 2572 ze zm.), utrzymał w mocy orzeczenia organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie odniósł się do załączonych do wniosku o przyznanie pomocy dokumentów, w tym umowy dzierżawy zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...] pomiędzy matką uczniów, a A. W. W skardze na zaskarżoną decyzję skarżąca oświadczyła, że jej gospodarstwo jest wydzierżawione na okres od [...] do [...]. Nie jest płatnikiem składek na ubezpieczenie rolnicze KRUS. Zrezygnowała z pracy na rzecz osoby niepełnosprawnej. Mąż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Dochód z dzierżawy wynosi średnio ok. 200 zł miesięcznie na osobę w rodzinie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację zaprezentowaną w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i przepisów postępowania, jeżeli mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca kwestionuje wysokość ustalonego przez organ kryterium dochodowego w oparciu o dochód uzyskiwany z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego. W tej sytuacji organy powinny poddać wnikliwej ocenie akt notarialny o wydzierżawieniu tego gospodarstwa. Umowa dzierżawy została zawarta na okres 10 lat, część gruntów o powierzchni 3,78 ha została wydzierżawiona z dniem zawarcia umowy, a pozostała część gruntów od dnia [...] na okres 10 lat, do której 10 letni okres dzierżawy upływa w dniu [...]. Skarżący, reprezentowani przez matkę, wniosek o przyznanie świadczenia złożyli w dniu [...], a więc w trakcie trwania dzierżawy. Data [...] zawarta w § 5 aktu notarialnego jest terminem wydania dzierżawionej nieruchomości, a nie tak jak twierdzi skarżąca datą zakończenia umowy dzierżawy. Okres wydzierżawienia gruntów rolnych ujęty jest w § 3 aktu notarialnego. Dzierżawę potwierdza również wykaz z rejestru gruntów załączony do akt administracyjnych. Zgodnie z ustawą o systemie oświaty miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, Nr 99, poz. 1001 i Nr 273, poz. 2703) - art. 90d ust. 7. Miesięczna wysokość dochodu, o której mowa w ust. 7, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy, o której mowa w ust. 7, z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3 ( art. 90d ust. 8). Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, z którego został przyjęty dochód do ustalenia kryterium dochodowego trwała jeszcze dzierżawa na część gruntów do dnia 1 września 2009. Powyższej okoliczności organy obydwu instancji nie wzięły pod uwagę, w każdym bądź razie nie odniosły się do niej w uzasadnieniu decyzji wydawanych. W ocenie Sądu jest to istotne naruszenie przepisów postępowania, które może mieć wpływ na wynik sprawy. Zarzuty skargi i odwołania od decyzji organu I instancji dotyczą wyłącznie sposobu obliczenia dochodu rodziny. Spór dotyczy doliczenia do dochodu pięcioosobowej rodziny uczniów dochodu z gospodarstwa rolnego, które jak wynika z załączonej do akt umowy dzierżawy w okresie składania wniosku było wydzierżawione. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę, za nietrafny należy uznać pogląd Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazujący, że na gruncie ustawy o pomocy społecznej bez względu na fakt czy gospodarstwo rolne lub jego część uprawiana jest bezpośrednio przez właściciela czy też oddane zostało w dzierżawę, przyjmuje się, tak jak stanowi art. 8 ust. 9 ustawy, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł. Niewątpliwie art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej określa tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego, który jest niezależny od rzeczywistego dochodu osiągniętego przez rolnika z konkretnego gospodarstwa rolnego. Jednakże przepis ten nie jest sformułowany precyzyjnie i może nasuwać wiele wątpliwości interpretacyjnych. Zdaniem Sądu, interpretacja przepisu art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej prowadzi do wniosku, że ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego ma zastosowanie do osób, które prowadzą gospodarstwo rolne lub mają możliwość jego prowadzenia i uzyskiwania tą drogą środków utrzymania. Takie rozumienie tego przepisu można wyprowadzić z analogicznego unormowania zawartego w art. 5 ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992), który stanowi, że w przypadku gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r., Nr 136, poz. 969). Potwierdzeniem takiego sposobu ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego jest regulacja zawarta w § 15 ust. 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881), która również kładzie nacisk na fakt utrzymywania się rodziny z gospodarstwa rolnego. Należy wskazać, że podobne stanowisko zostało wyrażone w wyroku WSA w Warszawie z dnia 15 września 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1215/06, Lex nr 255669. W świetle przedstawionych regulacji nie budzi wątpliwości, że dokonując wykładni przepisu art. 8 ust. 9 ustawy należy posłużyć się wykładnią systemową. Jedną z reguł dokonywania tego rodzaju wykładni jest zasada, że nie należy interpretować przepisów prawa w sposób prowadzący do ich sprzeczności z innymi przepisami oraz iż treść normy prawnej należy, w ramach wykładni systemowej wewnętrznej, wyjaśnić w związku z jej usytuowaniem w danym akcie prawnym i w powiązaniu z innymi jego przepisami. W ocenie Sądu, na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o pomocy społecznej brak jest podstaw do odmiennego sposobu wliczania do dochodu rodziny dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego. Celem i zasadniczą treścią obu ustaw jest przecież pomoc dla osób najuboższych, znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna znajduje zastosowanie do sytuacji życiowej danej jednostki (rodziny) ocenianej łącznie przez pryzmat posiadanych przez nią zasobów, uprawnień i możliwości. Stosownie bowiem do dyspozycji art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W świetle przedstawionych rozważań automatyczne ustalenie wysokości dochodu z gospodarstwa rolnego dla skarżących, mające bezpośredni wpływ na ustalenie dochodu na osobę w rodzinie - bez zbadania, czy rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego i uzyskuje z niego dochody należy uznać za nieuprawnione. Dodatkowo należy wskazać, że organ drugiej instancji nie powinien w ramach prowadzonego postępowania odwoławczego w związku z decyzjami organu pierwszej instancji orzekającymi o uprawnieniach trojga uczniów wydawać jednej decyzji w sprawie. Postępowanie odwoławcze powinno w rozpoznawanej sprawie zostać zakończone oddzielnymi rozstrzygnięciami w stosunku do każdego z uczniów, tj. decyzją rozstrzygającą indywidualnie sprawę co do istoty. Zgodnie z art. 1 pkt 1 Kpa Kodeks postępowania administracyjnego normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji (art. 104 kpa). Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.