II OSK 894/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski Sędziowie Sędzia NSA Anna Łuczaj Sędzia del. WSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Protokolant Daniel Zdzieszyński po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej D. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim. z dnia 30 grudnia 2009 r. sygn. akt II SA/Go 940/09 w sprawie ze skargi D. G. na decyzję Wojewody Lubuskiego z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 30 grudnia 2009r., sygn. akt II SA/Go 940/09, oddalił skargę D. G. na decyzję Wojewody Lubuskiego z dnia [...] września 2009r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy Wschowa, działając w oparciu o treść art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku U. G., wymeldował D. G. z pobytu stałego w lokalu mieszkalnym położonym we Wschowie przy ul. [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, iż pismem z dnia 20 marca 2009 r. U. G. zwróciła się o wymeldowanie z pobytu stałego w przedmiotowym lokalu swojego małżonka D. G.. Podała, że małżonek opuścił mieszkanie w dniu 27 czerwca 2008 r., zabrał swoje rzeczy osobiste, ubrania i dokumenty, nie mówiąc, dokąd się wyprowadza. Dostęp do lokalu miał umożliwiony, ostatni raz odwiedził dzieci 24 grudnia 2008 r. Dzieciom oświadczył, że przebywa i pracuje za granicą. Przesłuchany D. G. zeznał, iż nie opuścił lokalu przy ul. [...]. Nie nocuje jednak w nim, nie chcąc denerwować żony. Należące do niego rzeczy osobiste i przedmioty użytku domowego nadal znajdują się w mieszkaniu. Przyznał, że ma umożliwiony dostęp do lokalu, podczas comiesięcznych wizyt w kraju nocuje w hotelu. Poczynione przez organ ustalenia faktyczne potwierdziły, iż D. G. nie przebywa pod wskazanym wyżej adresem, poza starymi kurtkami i dokumentami oraz kompletem wypoczynkowym nie ma tam jego rzeczy. Opierając się na tym, organ doszedł do wniosku, że w sprawie zaistniały przesłanki do wymeldowania D. G. z pobytu stałego we wspomnianym lokalu. Wyprowadził on się bowiem w wyniku własnej decyzji, nie podejmując w późniejszym okresie działań ukierunkowanych na powrót do opuszczonego przez siebie mieszkania. W konsekwencji lokal we Wschowie przy ul. [...] nie jest już jego miejscem stałego pobytu. Od powyższej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Wschowa D. G. wniósł odwołanie. Po rozpatrzeniu którego decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] Wojewoda Lubuski utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Na decyzję Wojewody Lubuskiego D. G., wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Uzasadniając skargę zwrócił uwagę, że opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu musi być dobrowolne i nosić cechy trwałości. Tymczasem Wojewoda Lubuski uchybił art. 6 pkt 1 w związku z art. 15 ust. 2 omawianej ustawy, albowiem wydając przedmiotową decyzję wbrew zebranemu materiałowi dowodowemu i nie kwestionując ustaleń organu pierwszej instancji uznał, iż skarżący dobrowolnie opuścił lokal po konflikcie z żoną. Jednocześnie organ pominął istotne okoliczności faktyczne sprawy w postaci niemożności powrotu skarżącego do lokalu, spowodowaną oporem małżonki, łącznie z wymianą zamków. Jeżeli chodzi natomiast o podjęcie środków prawnych w celu powrotu do lokalu, to skarżący wzywał Policję na interwencje oraz powziął zamiar skierowania do sądu powszechnego powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Lubuski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. O oddalenie skargi wniosła również uczestniczka postępowania U. G., która dodała nadto, iż wymiany zamka dokonała w czerwcu 2009 r., po upływie roku od opuszczenia lokalu przez skarżącego, bowiem poprzedni zamek zepsuł się. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wyjaśnił, że zameldowanie i wymeldowanie są aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu (opuszczenia lokalu). Do wymaganych prawem przesłanek wymeldowania należy zaliczyć ustanie pobytu w lokalu - fizyczne nie przebywanie w danym lokalu oraz dobrowolny charakter opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu. Okoliczności opuszczenia miejsca stałego zameldowania muszą być przez organy meldunkowe brane pod uwagę, jednakże podlegają ocenie w kontekście ustalonego stanu faktycznego, w szczególności długości okresu zmiany miejsca pobytu, podejmowanych działań w celu powrotu czy usunięcia przyczyn wymuszających opuszczenie. Przez opuszczenie lokalu, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, należy rozumieć opuszczenie dobrowolne. Na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu traktuje się jednak także sytuację, w której wprawdzie dana osoba wyprowadza się pod przymusem bądź zostaje z lokalu bezprawnie usunięta, jednak godzi się z tym i nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Sąd Wojewódzki uznał, że twierdzenia skarżącego nie znajdują potwierdzenia w złożonych przez niego w toku postępowania administracyjnego zeznaniach. Zeznając przed organem administracyjnym pierwszej instancji w dniu 6 kwietnia 2009 r. przyznał, iż ma umożliwiony dostęp do lokalu, przy czym z możliwości tej ostatni raz korzystał w dniu 14 marca 2009 r. Skarżący nie podał daty swojego wyjazdu do pracy za granicę i nie zakwestionował twierdzenia małżonki zawartego we wniosku o wymeldowanie, iż miało to miejsce w czerwcu 2008 r. Okoliczność tę potwierdzili sąsiedzi, którzy podali w toku postępowania administracyjnego, iż nie widują skarżącego od co najmniej roku. Badając fakt interwencji Policji w lokalu przy ul. [...] we Wschowie organ ustalił, iż od 2007 roku w mieszkaniu tym miały miejsce dwie interwencje, których powodem był nietrzeźwy i awanturujący się D. G.. Jeśli chodzi o kwestię skorzystania przez skarżącego z przysługujących mu narzędzi prawnych w celu powrotu do lokalu, to została ona podniesiona dopiero w skardze, w której pełnomocnik skarżącego podał, iż powództwo o przywrócenie naruszonego posiadania dopiero zostanie złożone w bliżej nieokreślonej przyszłości. Skarżący nie skorzystał z przewidzianego prawem środka w postaci powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania (art. 344 § 1 Kodeksu cywilnego) zarówno do czasu zakończenia postępowania administracyjnego przed organem pierwszej instancji, jak i do czasu wydania decyzji przez organ odwoławczy. Natomiast okoliczność wymiany przez uczestniczkę zamka w drzwiach w czerwcu 2009 r. również nie mogła mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, bowiem skarżący nie mieszkał ani nie przebywał w lokalu na długo przed wymianą zamków opuszczając go wcześniej dobrowolnie. Również pozostawienie przez skarżącego części rzeczy w mieszkaniu (starych kurtek, dokumentów, meblościanki oraz stanowiącego współwłasność skarżącego kompletu wypoczynkowego), pomijając deklarowaną przez uczestniczkę gotowość ich zwrotu skarżącemu, nie świadczy o skoncentrowaniu jego spraw życiowych w lokalu przy ul. [...] we Wschowie, w sytuacji gdy inne ustalenia faktyczne poczynione w toku postępowania administracyjnego wskazują na trwałe i dobrowolne opuszczenie przez skarżącego miejsca dotychczasowego pobytu. Ponadto Sąd pierwszej instancji wskazał, iż nawet gdyby przyjąć, że skarżący nie opuścił dobrowolnie lokalu, a został do tego zmuszony przez zachowanie uczestniczki postępowania, co starał się wykazać, to okoliczność ta nie miałaby w sprawie istotnego znaczenia. Za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznawać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Należy przy tym mieć na uwadze, iż zgodnie z art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego roszczenie posiadacza o przywrócenie stanu poprzedniego wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. Skoro opuszczenie przez skarżącego mieszkania przy ul. [...] we Wschowie miało miejsce w czerwcu 2008 r., a decyzja o wymeldowaniu została wydana przez organ pierwszej instancji w dniu [...] lipca 2009 r., to miało to miejsce już po wygaśnięciu ewentualnego roszczenia skarżącego o przywrócenie naruszonego posiadania. Skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł, D. G. zaskarżając Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w całości, domagał się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię i zastosowanie art. 6 pkt. ( prawidłowo ustęp) 1 w zw. z art. 15 pkt. (prawidłowo ustęp) 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, że zgodnie z powszechnie przyjętym orzecznictwem "opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu musi być dobrowolne i nosić cechy trwałości" ( wyrok WSA w Lublinie z 18 września 2007r. sygn. akt III SA/Lu 245/07). Zdaniem skarżącego Sąd pierwszej instancji za Wojewodą Lubuskim uchybił art. 6 ust. 1 w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, albowiem wydając orzeczenie co do zaskarżonej decyzji, wbrew zebranemu materiałowi dowodowemu w sprawie uznał, iż skarżący dobrowolnie opuścił lokal po konflikcie z żoną i dobrowolnie nie korzysta z tego lokalu po dniu 14 marca 2009r. Sąd ten pominął przy wykładni i stosowaniu omawianych przepisów okoliczności faktyczne w postaci niemożności powrócenia przez skarżącego do lokalu spowodowanej fizycznym oporem żony, włącznie z dokonaną przez nią wymianą zamków. W ocenie skarżącego dokonując prawidłowej wykładni i zastosowania art. 6 i art. 15 ustawy trudno uznać, iż skarżący w okolicznościach sprawy opuścił lokal dobrowolnie i dobrowolnie do niego nie powraca. Ponadto Sąd błędnie interpretuje, stan faktyczny, co do możliwości dochodzenia roszczenia z art. 344 § 2 kc., albowiem roczny termin do wniesienia powództwa o naruszenie posiadania w sytuacji opuszczenia lokalu w dniu 14 marca 2009r. upłynie dopiero w dniu 14 marca 2010r. a nie jak wskazuje Sąd przed [...] lipca 2009r., jako dniem wydania decyzji przez organ pierwszej instancji Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako p.p.s.a.) (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych. Stosownie do art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) ewidencja ludności polega m.in. na rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Zgodnie natomiast z art. 9 ust. 2b powołanej wyżej ustawy celom ewidencyjnym służy zameldowanie, które winno potwierdzać fakt pobytu osoby w lokalu. W konsekwencji stosownie do art. 2 i art. 4 ustawy osoba przebywająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana wykonywać obowiązek meldunkowy określony w ustawie, który to obowiązek polega m.in. na zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego czy też wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego. Kwestie związane z wymeldowaniem reguluje szczegółowo art. 15 ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Zgodnie natomiast z art. 15 ust. 2 ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z art. 6 ust 1 tej ustawy wynika, że pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Interpretując przepisy zawarte w art. 6 ust. 1 i art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy zwrócić uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. sygn. akt. K 20/01 z którego to wynika, że ewidencja ludności służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego a nie prawnego. Nie rozstrzyga zatem ani o prawie do lokalu, ani o uprawnieniu do przebywania w nim. Uregulowania we wskazanych wyżej przepisach mają charakter wyłącznie ewidencyjny. Podkreślić też należy, że w orzecznictwie sądowym prezentowane jest jednolite stanowisko, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Skarżący kasacyjnie D. G. zarzuca jedynie naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię i zastosowanie art. 6 ust. 1 w zw. z art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Nie kwestionuje zatem ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracji a podzielonych przez Sąd Wojewódzki. Z ustaleń tych wynika, że D. G. po konfliktach z żoną opuścił mieszkanie 27 czerwca 2008r. zabierając ubrania dokumenty i inne rzeczy osobiste, nie mówiąc dokąd się wyprowadza. Dzieciom przekazał, że przebywa i pracuje za granicą. Do czerwca 2009r. miał dostęp do mieszkania, ale poza sporadycznymi odwiedzinami dzieci nie przebywał w nim. Z tą datą żona skarżącego wymieniła zamek w drzwiach, bowiem poprzedni zepsuł się. Taka sytuacja ma miejsce do chwili obecnej. Skarżący przesłuchany w sprawie a reprezentowany przez swojego ojca i pełnomocnika zawodowego, nie przedstawił żadnych okoliczności wskazujących na to, że opuszczenie przez niego lokalu było w jakikolwiek sposób wymuszone. Skarżący podał, że gdy przyjeżdża do Wschowy nocuje w hotelu. A obecnie nie ma już klucza od nowego zamka. Nie można jednak zapominać, że wymiana zamka nastąpiła po prawie roku od opuszczenia przez niego mieszkania. Nie wskazał też gdzie aktualnie koncentruje się jego życie. W przedmiotowym mieszkaniu znajdują się jedynie zbędne ubrania skarżącego i używane wcześniej przez małżonków meble, przy czym niektóre są wyłączną własnością skarżącego. Znamiennym jednak jest, na co zwrócił również uwagę Sąd pierwszej instancji, to iż skarżący nie przedsięwziął żadnych środków prawnych umożliwiających mu powrót do lokalu. W szczególności, pomimo zapowiedzi nie wniósł powództwa posesoryjnego na podstawie art. 344 § 2 kodeksu cywilnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtował się pogląd, że możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu , wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez inne osoby zamieszkujące w tym lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest od ustalenia, czy osoba której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do niego. Zatem za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 należy uznać sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana nie jest do niego dopuszczana, nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. W tej sytuacji wymiana zamka w drzwiach przez żonę skarżącego, przy jego bierności w wyżej wskazanym zakresie, nie może podważyć zasadności wymeldowania go z mieszkania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w przedstawionych okolicznościach, słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że opuszczenie mieszkania przez D. G. miało charakter dobrowolny i posiada cechy trwałości. Tym samym nie sposób uznać za trafny zarzutu niewłaściwej wykładni i zastosowania art. 6 ust 1 i art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny po myśli art. 184 p.p.s.a. z braku usprawiedliwionych podstaw, skargę kasacyjną oddalił.