II GSK 929/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała (spr.) Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz Protokolant Paulina Piasecka po rozpoznaniu w dniu 22 września 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 13 kwietnia 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1853/09 w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...]sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1853/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpoznaniu skargi M. L. uchylił decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej Prezes NFZ) z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. L. od decyzji [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2009 r., [...] w sprawie stwierdzenia podlegania przez E. N. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w dniach od 1 kwietnia 2003 r. do 30 kwietnia 2003 r., od 2 maja 2003 r. do 30 maja 2003 r., od 2 czerwca 2003 r. do 30 czerwca 2003 r. z tytułu zawartej umowy cywilnoprawnej o charakterze umowy zlecenia nazwanej "umową o dzieło", powołując się na art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. i 105 § 1 k.p.a., umorzył postępowanie odwoławcze. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS) w wyniku przeprowadzonej kontroli u M. L., prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą "D.M. A.. R.", uznał, że umowa cywilnoprawna M. L. z E. N. nie jest umową o dzieło tylko umową zlecenia, zatem E. N. powinna być objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e/ ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, dalej zwana "u.ś.o.z."). ZUS wystąpił do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o wydanie, na podstawie art. 109 ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, decyzji dotyczącej objęcia E. N. obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia stwierdził, że E. N. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od dnia 1 kwietnia 2003 r. do 30 kwietnia 2003 r., od 2 maja 2003 r. do 30 maja 2003 r., od 2 czerwca 2003 r. do 30 czerwca 2003 r. z tytułu umowy cywilnoprawnej o charakterze zlecenia zawartej z M. L. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że umowa, zwana przez strony umową o dzieło, była w istocie umową zlecenia, zatem E. N. jako zleceniobiorca podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e/ ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Decyzja ta została doręczona E. N., ZUS oraz M.L. i zawierała pouczenie o możliwości i terminie wniesienia odwołania. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. L. Wskazując argumenty przemawiające za tym, iż umowa przez nią zawarta z E. N. była w rzeczywistości umową o dzieło. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia umorzył postępowanie odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. i 105 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, iż stronami postępowania, w wyniku którego wydano decyzję dotyczącą stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, był właściwy miejscowo ZUS oraz E. N. Odwołująca się – M. L. jest płatnikiem składek, a wydana decyzja nie nakłada na nią obowiązku odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne E. N., zatem M. L. nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu tej decyzji i nie jest stroną postępowania. W postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm., dalej zwana ustawą o s.u.s.) decyzje o objęciu ubezpieczeniem społecznym doręczane są ubezpieczonemu i płatnikowi składek. W postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym płatnik składek nie jest stroną postępowania, zatem postępowanie odwoławcze wywołane jego wnioskiem zostaje umorzone jako bezprzedmiotowe. W wyniku rozpoznania skargi M. L., Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylił decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Stwierdził, iż ustalenie w toku postępowania administracyjnego, iż umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stwierdzenie w drodze decyzji podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost, zdaniem Sądu I instancji, na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż stawia go w pozycji płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem, wobec tego obie strony umowy zlecenia, tj. ubezpieczony i płatnik składek, mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Kasator zarzucił wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1) przepisów art. 109 ust. 1 i 5 i art. 110 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez ich nieuwzględnienie, a z których jednoznacznie wynika, że organy Funduszu rozpatrują indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń, a tym samym, że czym innym jest kwestia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, a czym innym obowiązek płacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne; oraz przepisów postępowania, tj.: przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 ustawy p.u.s.a., gdyż Sąd I instancji wadliwie przyjął, iż: 1) organ pominął art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e/, art. 69 ust. 1, art. 85 ust. 4, art. 87 ust. 1 i 4 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej oraz art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych skutkujące naruszeniem art. 28 k.p.a. 2) naruszył art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. W uzasadnieniu kasator podniósł, że jego zdaniem stronami postępowania był Zakład Ubezpieczeń Zdrowotnych w Z. G. i E. N. Natomiast M. L. nie jest stroną w postępowaniu w rozumieniu art. 28 k.p.a., albowiem postępowanie to nie dotyczy jej interesu prawnego lub obowiązku, a przepisy prawa materialnego nie wymieniają płatnika składek wśród podmiotów, które mogą żądać podjęcia przez organ określonej czynności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do tego, iż Sąd I instancji pominął treść przepisów art. 109 ust. 1 i 5 oraz art. 110 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, z których jednoznacznie wynika, że organy Funduszu rozpatrują indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, a kwestia składek na to ubezpieczenie należy do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) i w konsekwencji wadliwie przyjął, iż skarżąca jako płatnik tych składek ma przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w postępowaniu odwoławczym dotyczącym kwestii objęcia E. N. obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego. Naczelny Sąd Administracyjny tych zarzutów nie podziela. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, iż postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby, lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. Inaczej mówiąc – przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma osoba, której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2005 r., II OSK 310/05). Podobnie w wyroku z dnia 25 października 2006 r., II GSK 163/06 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż podmiot ma interes prawny w postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną a przedmiotem postępowania istnieje uzasadnione treścią prawa materialnego realne, rzeczywiste powiązanie, czyniące go "zainteresowanym" tym postępowaniem i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony. W przedmiotowej sprawie ustalenie przez Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w decyzji z dnia [...] lipca 2009 r., iż E. N. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego powoduje, że skarżąca M. L. jako płatnik tych składek będzie zobowiązana – na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – bez uprzedniego wezwania, opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminie przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym zgodnie z art. 93 ust. 1 tej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę nieopłacone w terminie będą podlegały ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle powyższych regulacji należy więc podzielić pogląd Sądu I instancji, że postępowanie przed organem Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ma wpływ na prawa i obowiązki płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne. Płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny – w składzie orzekającym w niniejszej sprawie – nie podzielił stanowiska prezentowanego w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt II GSK 378/10, że "z faktu, iż jak wynika z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych płatnik "oblicza" składki na ubezpieczenie zdrowotne, "odprowadza je", wywieść można jedynie, że są to czynności techniczne, co uzasadnia przyjęcie interesu faktycznego skarżącej". Trudno bowiem mówić o tym, że płatnika obciążają jedynie "czynności techniczne", skoro jest obowiązany bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 87 ust. 1 ustawy), a w przypadku ich nieopłacenia składki te podlegają ściągnięciu w trybie i na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 93 ust. 1 ustawy). Statusu skarżącej jako strony w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym nie zmienia okoliczność, iż zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w razie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczeń społecznych Zakład wydaje decyzję osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, skoro kwestia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ma znaczenie "przesądzające" o obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne. Sąd I instancji trafnie bowiem zauważył, iż "(...) w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona (...)". W związku z powyższym, skoro stroną tej umowy jest zleceniodawca, czy też zamawiający dzieło, to nie zasługuje na akceptację pogląd, iż nie ma on interesu prawnego w postępowaniu dotyczącym ustalenia treści tej umowy, skoro ustalenia w tym zakresie dotyczą również jego interesów chronionych w odpowiednich przepisach kodeksu cywilnego (umowie zlecenia – art. 734 i nast. k.c.), czy też umowie o dzieło – art. 627 i nast. k.c.). W każdym razie skarżąca powołując się na okoliczność, iż jest płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne, wykazała dostatecznie, iż jest legitymowana do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.