III SA/Gd 337/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody z dnia 20 kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie wymeldowania z pobytu stałego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 11 marca 2009 r. nr [...] oraz postanowienie Prezydenta Miasta z dnia 23 września 2008 r. nr [...]. Decyzją z dnia 5 października 2005 r. nr [...] Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych orzekł o wymeldowaniu M.K. z pobytu stałego w lokalu nr [...] położonym w G. przy [...]. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że z wnioskiem o wymeldowanie wystąpił A. K., który podał, że żona wyprowadziła się w dniu 28 października 2004 r. nie informując o nowym miejscu pobytu. W ocenie organu przeprowadzone w sprawie postępowanie nie pozostawiało jakichkolwiek wątpliwości co do wydania rozstrzygnięcia zgodnie z żądaniem wnioskodawcy. Ustalono bowiem (przesłuchanie, informacje z Policji), że w/w pod wskazanym adresem nie zamieszkuje. Potwierdzeniem tego stanu było nadto ustanowienie dla w/w przedstawiciela dla osoby nieznanej z miejsca pobytu w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego w G. W dniu 19 września 2008 r. do Urzędu Miejskiego w G. wpłynął wniosek M.K. o wznowienie postępowania zakończonego w/w decyzją Prezydenta Miasta z dnia 5 października 2005 r. W uzasadnieniu wniosku odwołującego się do art. 145 § 1 pkt 1, 4 i 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie k.p.a.) wskazano, że decyzja została oparta na fałszywych dowodach przedstawionych przez wnioskodawcę, który świadomie ukrył tymczasowe miejsce pobytu strony. W ocenie M. K. działania byłego małżonka stanowiły wyłącznie przejaw jego niechęci oraz dążenia do pozbycia się jej z mieszkania. Były mąż wymienił bowiem zamki w drzwiach, co uniemożliwić miało korzystanie z lokalu. W takiej sytuacji nie można było mówić o faktycznym i dobrowolnym opuszczeniu lokalu. We wniosku zawarto również wniosek o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania sześciu świadków. Postanowieniem z dnia 23 września 2008 r. Prezydent Miasta wznowił postępowanie zakończonego swoją decyzją z dnia 5 października 2005 r. Następnie ten sam organ – orzekając w następstwie kasacyjnej decyzji Wojewody wskazującej na brak podstaw do wznowienia postępowania - decyzją z dnia 11 marca 2009 r., w oparciu o art. 149 § 3 w zw. z art. 145 § 1 i art. 148 k.p.a. odmówił wznowienia postępowania z uwagi na niezachowanie terminu do wznowienia postępowania. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że w dniu 18 września 2006 r. wnioskodawczyni odebrała dowód osobisty z wpisem o braku adresu stałego zameldowania. Od tego dnia należało więc liczyć termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. W tym to bowiem dniu strona dowiedziała się o wydaniu negatywnej dla niej decyzji, a więc o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Przedmiotowe rozstrzygnięcie w następstwie odwołania zostało utrzymane w mocy decyzją Wojewody wydaną w dniu 20 kwietnia 2009 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 148 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ drugiej instancji podzielił w pełni argumentację Prezydenta Miasta uznając zarzuty podniesione przez stronę za niezasadne. W reasumpcji organ odwoławczy uznał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka dopuszczalności wznowienia określona w art. 148 k.p.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M.K. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i wznowienie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W skardze zawarto zarzut naruszenia art. 145 i 148 k.p.a. poprzez niewłaściwe uznanie: - że w sprawie nie zaszły przesłanki wznowieniowe; - że informację o okolicznościach dających podstawę do wznowienia strona uzyskała w dniu 18 września 2006 r. podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że informacja taka dotarła do skarżącej w dniu 19 sierpnia 2008 r. Nadto skarżąca podniosła, że organy nie dokonały wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego (m.in. negatywnych następstw schorzeń psychicznych skarżącej) i oparły swe orzeczenia na błędnych przesłankach. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że nie miała zamiaru trwałego opuszczenia swojego miejsca zameldowania, a w wyniku podstępnych działań osoby trzeciej, schorzeń neurologicznych i sytuacji rodzinnej nie miała możliwości obrony swoich praw na wcześniejszym etapie postępowania. Skarżąca wniosła kolejne pisma stanowiące uzupełnienie skargi, w tym w piśmie z dnia 18 maja 2009 r. wniosła o przeprowadzenie dowodów z przesłuchania 7 świadków. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Uzupełniająco Wojewoda wskazał jednak, że we wrześniu 2006 r. skarżąca była w pełni zdolna do dokonywania czynności prawnych a zatem zarzuty podniesione w skardze są chybione. Uczestnik postępowania A. K. w składanych do akt sprawy pismach odniósł się do zarzutów skargi nie zgadzając się ze stanowiskiem skarżącej w sprawie. Na rozprawie w dniu 6 stycznia 2010 r. Sąd postanowił oddalić wniosek skarżącej o przeprowadzenie dowodu z przesłuchań świadków zawarty w piśmie z dnia 18 maja 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, jednak z innych przyczyn niż w niej podniesione. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) rozstrzygając w granicach danej sprawy, sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Kierując się ta zasadą, Sąd objął kontrolą całość zaskarżonego rozstrzygnięcia, jak również – na mocy art. 135 cytowanej wyżej ustawy – orzeczenia wydane w granicach danej sprawy. Instytucja wznowienia postępowania stwarza możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, wydaną w wyniku wadliwie przeprowadzonego postępowania. Wznowienie postępowania jest więc spowodowane wadą postępowania (wadą procesową), a nie wadą decyzji. W postępowaniu wznowieniowym organ może rozpatrzyć sprawę co do istoty, tylko wówczas, jeżeli wystąpi jedna z przesłanek wskazanych wyraźnie w art. 145 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, dalej zwany k.p.a. Postępowanie w sprawie wznowienia postępowania przebiega w dwóch etapach. Pierwszy z nich rozpoczyna złożenie wniosku o wznowienie postępowania i w jego ramach organ dokonuje wstępnej oceny wniosku badając czy jest on oparty na wymienionych w art. 145 § 1 i art. 145 a k.p.a. przesłankach wznowienia postępowania, jak również czy został wniesiony z zachowaniem terminów, o których mowa w art. 148 k.p.a. Przepis ten stanowi, że podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania ( § 1 ). Termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji ( § 2 ). W przypadku ustalenia przez organ, że wniosek o wznowienie postępowania oparty jest na przesłankach wymienionych w k.p.a. oraz, że został wniesiony z zachowaniem terminów przewidzianych w art. 148 k.p.a. organ wznawia postępowania w drodze postanowienia, które stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia sprawy ( art. 149 § 1 i 2 k.p.a.). Takie postępowania kończy się wydaniem decyzji określonych w art. 151 k.p.a. W sytuacji, gdy po dokonaniu wstępnej kontroli wniosku organ stwierdzi, że np. został on złożony z uchybieniem terminów, o których mowa w art. 148 k.p.a., wydaje na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. decyzję o odmowie wznowienia postępowania. W niniejszej sprawie M. K. w dniu 17 września 2008 r. ( data stempla pocztowego) wystąpiła z wnioskiem o wznowienie postępowania w sprawie jej wymeldowania z pobytu stałego. Postanowieniem z dnia 23 września 2008 r. organ pierwszej instancji wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia 5 października 2005 r. Postępowanie w sprawie zakończono orzekając o odmowie wznowienia postępowania organ pierwszej instancji stwierdził bowiem, że o wydaniu decyzji o wymeldowaniu M. K. dowiedziała się w dniu 18 września 2006 r. i od tego dnia należało liczyć termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Wobec niezachowania tego terminu organ odmówił wznowienia postępowania i decyzja ta została przez organ drugiej instancji utrzymana w mocy. W tym miejscu Sąd stwierdza, że w przypadku stwierdzenia przez organ, iż wniosek skarżącej o wznowienie postępowania został wniesiony z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 148 k.p.a. od razu winno było dojść do wydania decyzji odmawiającej wznowienia postępowania, co jak wiadomo nie miało miejsca. Wydanie błędnego postanowienia o wznowieniu postępowania spowodowało zamknięcie możliwości do wydania takiej decyzji i w takiej sytuacji organ winien był umorzyć postępowanie w sprawie. (zob. Komentarz do art. 149 i 151 k.p.a., M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, wyd. II). Zauważyć przy tym należy, że w orzecznictwie administracyjnym wielokrotnie rozważno kwestię możliwości zastosowania w postępowaniu w sprawie wznowienia postępowania art. 105 k.p.a. i sądy wskazywały na możliwość umorzenia postępowania w przypadkach, gdy brak było podstaw do wydania postanowienia o wznowieniu postępowania ( zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2008 r., I OSK 1978/06, LEX nr 453469, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2000 r., sygn. akt I SA 855/99, LEX nr 54136, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 maja 2008 r., II SA/GD 18/08, LEX nr 400689). W tym stanie sprawy należy stwierdzić, że orzekając w sprawie, w której doszło do wydania błędnego postanowienia o wznowieniu postępowania, organ odwoławczy rozpoznając odwołanie od decyzji orzekającej o odmowie wznowienia postępowania winien był tę decyzje uchylić i umorzyć postępowanie przed organem pierwszej instancji. Tymczasem organ utrzymał zaskarżoną odwołaniem decyzję w mocy doprowadzając tym samym do powstania sytuacji, że w obrocie funkcjonowały dwa sprzeczne ze sobą orzeczenia tj. decyzja o odmowie wznowienia postępowania oraz wcześniejsze postanowienie z dnia 23 września 2008 r. o wznowieniu postępowania. Jak wskazano powyżej orzeczenia te kończą wstępny etap badania warunków formalnych wniosku o wznowienie postępowania i w jednym postępowaniu nie może dojść do wydania obu orzeczeń wymienionych w art. 149 k.p.a. bowiem wzajemnie się one znoszą. Nadto należy zauważyć, że orzekając w sprawie organ pierwszej instancji odniósł się w kwestii uchybienia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania jedynie w odniesieniu do treści art. 148 § 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. tj. gdzie termin do złożenia wniosku biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Organ ten nie wyjaśnił natomiast, w jakim terminie skarżąca dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania wymienionych w art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a., bowiem również na te przesłanki wznowienia powołała się skarżąca w swoim wniosku. Tym samym organ ten nie ustalił w sposób nie budzący wątpliwości, czy wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego został złożony w terminie określonym w art. 148 § 1 k.p.a. Z kolei organ odwoławczy powołując się na dokonane przez organ pierwszej instancji ustalenia w całości zaakceptował takie stanowisko organu w sprawie, stwierdzając ogólnie w uzasadnieniu, że nie została spełniona przesłanka dopuszczalności wznowienia wymieniona w przepisie art. 148 k.p.a. Z tych też względów stanowisko obu organów, iż wniosek o wznowienie postępowania został złożony po terminie należało uznać za przedwczesne. Tym samym takie działanie organów w sprawie stanowiło w ocenie Sądu naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 149 § 1 i 3 w związku z art. 148 k.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia przez organy art. 145 § 1 k.p.a., jak również braku wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd stwierdza, iż nie jest on zasadny z uwagi na fakt, że w poddanych kontroli Sądu orzeczeniach organy nie orzekały w sprawie co do jej meritum tj. co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia sprawy wymeldowania skarżącej z przedmiotowego lokalu. Zdaniem skarżącej organ dopuścił się nadto naruszenia art. 148 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że o okolicznościach dających podstawę do wznowienia postępowania dowiedziała się w dniu 18 września 2006 r. Zdaniem skarżącej miało to miejsce w dniu 19 sierpnia 2008 r. tj. wówczas, gdy dowiedziała się od swojego pełnomocnika o możliwości złożenia wniosku o wznowienie postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, że w orzecznictwie administracyjnym powszechnie przyjęty jest pogląd, że bieg terminów, o których mowa w art. 148 k.p.a. rozpoczyna się w dacie powzięcia przez stronę wiadomości o wydaniu decyzji i o zawartym w niej rozstrzygnięciu, niezależnie od źródła, z którego pochodzi informacja. Podkreślenia przy tym wymaga, że, jak stwierdził w wyroku z dnia 19 marca 2008 r., II OSK 276/07 Naczelny Sąd Administracyjny: "Termin ten liczony jest od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji a nie od dnia, w którym strona dowiedziała się o instytucji wznowienia postępowania." (LEX nr 505249 ). Bezsporne jest w sprawie, że o swoim wymeldowaniu z przedmiotowego lokalu skarżąca dowiedziała się w dniu 18 września 2006 r. tj. wówczas, gdy odebrała dowód osobisty z wpisem o braku adresu stałego zameldowania. Mając na uwadze wskazane powyżej uchybienia Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji, jak również, korzystając z możliwości objęcia kontrolą – na mocy art. 135 powołanej ustawy – orzeczeń wydanych w granicach sprawy, Sąd nadto orzekł o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji z dnia 11 marca 2009 r. oraz postanowienia tego organu z dnia 23 września 2008 r. Uchylenie wymienionych wyżej orzeczeń pozwoli na powrót postępowania w niniejszej sprawie do etapu wstępnej kontroli przez organ pierwszej instancji warunków formalnych wniosku M. K. o wznowienie postępowania. W jego toku organy zobowiązane będą ustalić i ocenić, czy strona wystąpiła z podaniem o wznowienie postępowania w terminach określonym w art. 148 § 1 i 2 k.p.a.