I SA/Łd 776/09

Dnia 7 stycznia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Koziński Sędziowie: Sędzia NSA Paweł Janicki Sędzia NSA Teresa Porczyńska (spr.) Protokolant: Asystent sędziego Maciej Dębski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 stycznia 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o odroczeniu płatności podatku od nieruchomości i umorzenia postępowania w sprawie 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Z. z dnia 17 kwietnia 2009 r., bez numeru; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz M. J.kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. I SA/Łd 776/09 UZASADNIENIE W dniu 18 marca 2009 r. do Urzędu Gminy w Z. wpłynęło pięć wniosków M. J., datowanych na dzień 17 marca 2009 r.: 1) "o umorzenie rat podatku od nieruchomości przypadających za 1 i 2 kwartał roku 2009, a wynikających z nakazu podatkowego nr [...]", obciążającego podatnika 2% stawką podatku od nieruchomości; 2) "o wstrzymanie wykonania nakazu podatkowego nr [...]", obciążającego podatnika 2% stawką podatku – do czasu wydania prawomocnego orzeczenia w sprawie wniosku M. J. o stwierdzenie nieważności Uchwały Rady Gminy Z. podnoszącej obowiązującą go stawkę podatkową do 2% wartości przedmiotu opodatkowania; 3) "o obniżenie o odpis amortyzacyjny podanej dla roku 2009 wartości przedmiotu opodatkowania dla pobieranego od niego podatku od nieruchomości", co ma swoje uzasadnienie w treści art. 4 ust. 1 pkt.3 w zw. z art. 4 ust. 5 a contrario ustawy o podatkach i opłatach lokalnych; 4) "o przyjęcie w całości przedstawionej przez podatnika propozycji wysokości nowych opłat za wodę etc."; 5) "o zróżnicowanie na korzyść podatnika stawki podatkowej stosowanej względem prowadzonej przez niego firmy "A", z uwzględnieniem charakteru przedmiotu opodatkowania oraz z zastosowaniem odpisu amortyzacyjnego". Decyzją z dnia [...] (bez numeru) Wójt Gminy Z., rozpatrując wniosek podatnika o umorzenie rat podatku od nieruchomości przypadających za 1 i 2 kwartał roku 2009 odroczył termin płatności: - podatku od nieruchomości w kwocie 24 378,00 zł ustalony na dzień 16 marca 2009 r. do dnia 30 czerwca 2009 r. oraz - podatku od nieruchomości w kwocie 24 378,00 zł ustalony na dzień 15 maja 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2009 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że zgodnie z treścią art. 67a § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), organ podatkowy, ze względu na ważny interes podatnika, na jego wniosek może odroczyć termin płatności podatku. Wójt Gminy Z. uznał, że z treści złożonego w dniu 18 marca 2009 r. pisma, jak i załączonych dokumentów, a także posiadanych przez urząd informacji wynika, ze zachodzą przesłanki uzasadniające istnienie ważnego interesu podatnika (podnoszony fakt utraty płynności finansowej na skutek znacznej podwyżki stawek podatkowych), obligujące do uwzględnienia podania. Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez podatnika, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i umorzyło postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w piśmie z dnia 17 marca 2009 r., potraktowanym przez Wójta Gminy Z. jako wniosek o odroczenie terminu płatności podatku M. J. wnosił o zweryfikowanie pobieranego od niego podatku "o odpis amortyzacyjny podanej dla roku 2009 wartości przedmiotu opodatkowania", na podstawie art. 4 ust. 1 pkt.3 w zw. z art. 4 ust. 5 a contrario ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. stwierdziło, że z treści ww. dokumentu, ani z żadnego pisma znajdującego się w aktach sprawy nie wynika żądanie odroczenia terminu płatności podatku. Zakwestionowane rozstrzygnięcie zostało zatem wydane bez wymaganego wniosku. Powyższe – w ocenie organu odwoławczego – oznacza, że postępowanie w sprawie odroczenia M. J. terminu płatności podatku nie zostało w ogóle wszczęte, w konsekwencji czego decyzję organu I instancji należało uchylić w całości, a postępowanie umorzyć. Na powyższą decyzję M. J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł., wnosząc o jej uchylenie w całości i podjęcie postępowania w sprawie. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że z uwagi na wniesienie przez niego kilku wniosków datowanych na dzień 17 marca 2009 r., uwzględniając fakt żądania również obniżenia rat podatku o odpis amortyzacyjny w konkretnej kwocie, prawdopodobnie doszło do pomyłki i przekazania przez Wójta Gminy Z. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. niewłaściwego wniosku. Decyzja o odroczeniu terminu płatności podatku jest – zdaniem skarżącego – prawidłowa i jedynie dotknięta wadą wskazania niewłaściwej podstawy jej wydania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyposażony został w funkcje kontrolne, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, Sąd ogranicza się do zbadania zgodności zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami prawa (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./). Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd zważył co następuje. Zarzut strony skarżącej wynikający ze skierowanej do Sądu skargi, dotyczący przesłania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego decyzji organu I instancji z niewłaściwym wnioskiem strony nie zasługuje na uwzględnienie. Istotnie strona wniosła do organu I instancji kilka wniosków z dnia 17marca 2009 r. W żadnym z tych wniosków nie zwracała się jednak o ulgę w postaci odroczenia płatności rat podatku. Nie ma więc podstaw do przyjęcia, że decyzja organu I instancji dotyczy wniosku o odroczenie terminu płatności rat podatku, a tylko pomyłkowo załączono do niej wniosek o umorzenie rat podatku przypadających za 1 i 2 kwartał 2009 r. Prawidłowo zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że w sprawie wszczętej wnioskiem strony o umorzenie dwóch pierwszych rat podatku od nieruchomości, Wójt Gminy Z. wydał decyzję w przedmiocie odroczenia terminu płatności rat tego podatku, a więc w przedmiocie ulgi nie objętej wnioskiem podatnika. Z treści art. 67a § 1 ustawy O.p. jednoznacznie wynika, że wniosek podatnika stanowi konieczny i niezbędny element wszczęcia postępowania w sprawie ulg w spłacie podatków, wyznaczający jednocześnie przedmiotowe granice sprawy administracyjnej. Za niedopuszczalne i stanowiące zaprzeczenie samej istoty postępowania wnioskowego uznać więc należy dowolne interpretowanie przez organ zakresu woli strony w jego inicjowaniu. Związanie organu administracyjnego treścią wniosku oznacza z kolei, że nie może on zastosować innej ulgi niż ta, o którą wnosi podatnik, nawet jeżeli miałoby to być rozwiązanie dla niego korzystniejsze (por. komentarz do art. 65a Ordynacji podatkowej [w:] C. Kosikowski, L. Etel, R. Dowgier, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, Ordynacja podatkowa. Komentarz, LEX 2007, wyd. II oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 czerwca 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 263/08, nieprawomocny). Postępowanie, w wyniku którego została wydana decyzja organu I instancji bez stosownego wniosku było zatem dotknięte wadą, gdyż nie zaistniały przesłanki materialnoprawne do jego wszczęcia. W tej sytuacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. prawidłowo uchyliło zakwestionowaną decyzję. Uchylenie decyzji Wójta Gminy Z. i umorzenie postępowania w sprawie w całości, dokonane zaskarżoną decyzją organu odwoławczego narusza jednak prawo, na co wskazują poniższe rozważania. W ustawie z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U.06.121.844 j.t.) ustawodawca stwierdził, iż obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstały okoliczności uzasadniające powstanie tego obowiązku (art.6 ust.1). Z ustawy tej wynika także, że podatek ustalony dla osoby fizycznej na rok podatkowy w drodze decyzji przez właściwy organ podatkowy, jest płatny w ratach proporcjonalnych do czasu trwania obowiązku podatkowego, w terminach: do dnia 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada roku podatkowego (art.6 ust.7 zd.2). Niezapłacona w terminie płatności rata podatku jest zaległością podatkową (art.51 par.2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U.05.8.60 j.t.), dalej "ustawa O.p". Zatem wniosek strony skarżącej z dnia 17 marca 2009 r. o umorzenie rat podatku przypadających za 1 i 2 kwartał 2009 r., wynikających z decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości z dnia [...] nr [...], już w dacie jego wniesienia, dotyczył – w przypadku pierwszego kwartału – zaległości podatkowej, a tylko w przypadku drugiego kwartału – raty podatku. Treść wniosku pozwalała na przyjęcie, że dwie pierwsze raty podatku wynikające ze wskazanej decyzji podatnik utożsamił z ratami za 1 i 2 kwartał roku podatkowego 2009. Jeżeli treść ta nie była czytelna dla organu podatkowego, powinien wezwać podatnika do udzielenia potrzebnych wyjaśnień. Obowiązek taki nakłada na organ podatkowy przepis art.122 ustawy O.p. stanowiący, że to organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Niezapłacenie przez podatnika do dnia 15 marca 2009 r. pierwszej w analizowanym roku podatkowym raty podatku spowodowało przekształcenie się tej płatności w zaległość podatkową. Organ podatkowy I instancji mógł więc, już w dacie wniesienia wniosku o ulgę, dokonać jego kwalifikacji prawnej jako wniosku dotyczącego umorzenia tej zaległości zgodnie z art.67a par.1 pkt.3 ustawy O.p. Oczywiste jest, że żądanie umorzenia zaległości podatkowej podatnik może zgłosić wtedy, gdy zaległość ta istnieje. Oznacza to, że w dacie złożenia wniosku o umorzenie zaległości zobowiązanie podatkowe musi się już przekształcić w zaległość podatkową wskutek niezapłacenia podatku w terminie (art. 51 § 1 O.p.) i zarazem w dacie tej nie może jeszcze dojść do wygaśnięcia zobowiązania wskutek zaistnienia któregokolwiek ze zdarzeń określonych w art. 59 § 1 Ordynacji (por. wyrok NSA z 7.01.2009 r. sygn. akt II FSK 1413/07; LEX nr 508235). Fakt, że w złożonym wniosku strona nazwała nieprawidłowo zaległość w zobowiązaniu podatkowym w zakresie pierwszej raty podatku "ratą podatku za 1 kwartał roku podatkowego", nie zwalniał organu z obowiązku dokonania zgodnej z prawem kwalifikacji zawartych w tym wniosku żądań strony. Przypomnieć tu wypada, że ustawodawca nakazał w art.121 par.1 ustawy O.p. prowadzenie postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Niedokonanie przez organ podatkowy prawidłowej w tym stanie faktycznym kwalifikacji prawnej wniosku narusza wskazaną wyżej "zasadę zaufania". Z powyższego wynika, że organ odwoławczy naruszył wskazane wyżej przepisy postępowania podatkowego, uchylając decyzję organu I instancji w całości i umarzając postępowanie w sprawie (także w odniesieniu do wniosku o umorzenie 1 raty podatku), zamiast uchylić decyzję organu I instancji w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, ze wskazaniem konieczności zbadania możliwości umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za 2009 r. w zakresie zobowiązania dotyczącego 1 raty tego podatku (art.233 par.2 ustawy O.p.). Umorzenie postępowania po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ I instancji może dotyczyć jedynie żądania udzielenia ulgi w postaci umorzenia "raty podatku za 2 kwartał" czyli drugiej raty, która w dacie wniesienia wniosku nie uległa jeszcze przekształceniu w zaległość podatkową. Powyższe rozważania wskazują, że naruszenie zaskarżoną decyzją przepisów postępowania ma istotny wpływ na wynika sprawy. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 200 w zw. z art.205 par. 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. M.D.