II GSK 407/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Zielińska Sędzia NSA Janusz Zajda Sędzia del. WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (spr.) Protokolant Marcin Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 stycznia 2010 r. sygn. akt [...] w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie renty strukturalnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W., 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 8 stycznia 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 1570/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. w sprawie ze skargi A. J. na decyzję z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz A. J. kwotę 457 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Sąd I instancji orzekł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. orzekł, że A. J. spełnia warunki określone do uzyskania renty strukturalnej. Poinformował także, że z zebranych w sprawie materiałów wynika, iż wskazany we wniosku z dnia [...] czerwca 2007 r. przejmujący gospodarstwo rolne (córka skarżącego I. J.) nie posiada prawnie wymaganych kwalifikacji zawodowych do jego przejęcia. Decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. odmówił skarżącemu przyznania renty strukturalnej. W uzasadnieniu organ stwierdził, że skarżący nie spełnia warunków do otrzymania takiej renty bowiem nie przedstawił w terminie dokumentów potwierdzających przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego i zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Od wyżej wymienionej decyzji skarżący wniósł odwołanie. Decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Uzasadniając decyzję, Dyrektor stanął na stanowisku, że złożony przez skarżącego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i zmianę postanowienia odnosił się bezpośrednio do postanowienia z dnia [...] lutego 2008 r. które nie jest zaskarżalne. W związku z tym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie miał podstaw prawnych. W ocenie Dyrektora nawet w sytuacji, gdyby istniała możliwość zaskarżenia wyżej wymienionego postanowienia, nie zostałoby ono zmienione, ponieważ zgłoszona we wniosku o przyznanie renty strukturalnej córka skarżącego, Sygn. akt II GSK 407/10 jako osoba mająca przejąć po nim gospodarstwo, nie posiada kwalifikacji przydatnych do prowadzenia działalności rolniczej. Dlatego też wniosek skarżącego został rozpatrzony odmownie, a decyzja organu I instancji utrzymana w mocy. Wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 5/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyżej opisaną decyzję uchylił. Sąd określił organowi obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów odwołania i wskazania dlaczego uważa on, że kwalifikacje zawodowe wskazanego następcy są niewystarczające do przejęcia gospodarstwa rolnego oraz dokonania oceny, czy następca, jeśli posiada wyższe wykształcenie inne niż rolnicze, ma wymagany staż pracy w rolnictwie. Kierując się wytycznymi zawartymi w powyższym wyroku decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] września 2008 r. o odmowie przyznania renty strukturalnej. W uzasadnieniu decyzji Dyrektor stwierdził, że skarżący nie przekazał gospodarstwa i nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej w okresie 6 miesięcy od otrzymania postanowienia, co skutkowało odmową przyznania renty strukturalnej. Ponadto w ocenie organu II instancji córka skarżącego mimo że posiada wyższe wykształcenie na kierunku biologia, to w dniu złożenia wniosku nie odpowiadało ono kierunkom studiów uznawanym za kwalifikacje zawodowe przydatne w działalności rolniczej. Córka skarżącego, jako osoba przejmująca gospodarstwo, zdaniem Dyrektora nie posiada alternatywnych kwalifikacji zawodowych przydatnych do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Rozpoznając skargę od powyższej decyzji, wyrokiem z dnia [...] stycznia 2010 r. w sprawie o sygn. akt 1570/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd I instancji ocenił, że organ II instancji nie zrealizował wytycznych Sądu V SA/Wa 5/09. W uzasadnieniu wyjaśnił, że organ, nie zgadzając się z argumentacją przytoczoną w wyżej wymienionym orzeczeniu, mógł skorzystać z prawa wniesienia skargi kasacyjnej, czego nie dokonał. Dlatego też za zasadny został uznany zarzut skarżącego, że organ II instancji nie uwzględnił stanowiska zawartego w pierwotnym wyroku. Wówczas Sąd stwierdził konieczność odniesienia się do całości treści odwołania. Zwrócił także uwagę na potrzebę oceny argumentu skarżącego, że zakres godzinowy przedmiotów, które zaliczyła jego córka na studiach, był tego rodzaju, iż pozwalał na uznanie 120 godzin kształcenia zawodowego pozwalającego Sygn. akt II GSK 407/10 na uzyskanie kwalifikacji zawodowych przydatnych do prowadzenia działalności rolniczej. Zdaniem Sądu I instancji w motywach zaskarżonej decyzji nie ma żadnego odniesienia się do twierdzenia skarżącego odnośnie wykształcenia jego córki, jak również co do tego jakie wykształcenie w ocenie organu ona posiada. Zatem skarżący nie wie dlaczego organ kwestionuje wspomniane kwalifikacje zawodowe, a niewiedza ta rzutuje na jego dalsze działania i możliwość skutecznego ubiegania się o przyznanie renty strukturalnej. Z motywów wyroku wynika niezrealizowana potrzeba ustalenia, czy niektóre z przedmiotów nauczania na odbytych przez córkę skarżącego studiach są przydatne do prowadzenia działalności rolniczej, czy też nie i dlaczego oraz czy inne niż rolnicze wykształcenie umożliwia jej pracę w rolnictwie. Konkludując Sąd wskazał, że w ponownym postępowaniu należy zwrócić uwagę na treść zaświadczenia wydanego przez dyrektora Wydziału Rolniczego Akademii Podlaskiej z dnia [...] lipca 2007 r., z którego wynika, że I. J. w czasie studiów zrealizowała blok przedmiotów przyrodniczych stanowiący naukową podstawę nowoczesnej technologii w uprawie roślin i hodowli zwierząt - cały blok przyrodniczych postaw rolnictwa wynosił 1490 godzin; przedmioty te są wykładane na typowo rolniczych kierunkach, ale w mniejszym wymiarze godzinowym, co Sąd wyraźnie podkreślił. W ocenie Sądu załączony do akt dokument Akademii Podlaskiej w pełni potwierdzał już w dacie złożenia wniosku posiadanie kwalifikacji zawodowych przydatnych do prowadzenia działalności rolniczej w rozumieniu art. 6 in fine załącznika do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 109, poz. 750 ze zm.). Ponadto za oczywiste Sąd uznał, że orzekając ponownie w sprawie należy uwzględnić aktualny stan prawny, w tym kolejne nowelizacje wskazywanych aktów normatywnych. Od tego wyroku Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. wniósł skargę kasacyjną. Wyrok zaskarżył w całości, domagając się jednocześnie jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo Sygn. akt II GSK 407/10 o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: - naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a.w związku z art. 76 § 3, art. 107 § 3, art. 141 § 4 oraz art. 153 tej ustawy poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie. Zarzut skargi został umotywowany następująco. WSA w Warszawie naruszył wyżej wymienione przepisy, ponieważ będąc związany swoim wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2009 r. w uzasadnieniu wyroku z dnia [...] stycznia 2010 r. zamieścił nową ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego toku postępowania w przedmiotowej sprawie. Zdaniem autora skargi sąd administracyjny zmusza Dyrektora do niezgodnego z przepisami prawa uznania posiadania przez córkę wnioskodawcy panią I. J. kwalifikacji zawodowych przydatnych do prowadzenia działalności rolniczej. Ponadto Dyrektor nie znajduje postaw faktycznych i prawnych do przeprowadzenia w trybie art. 76 § 3 k.p.a. kontrdowodu. Przepis ten nie znajduje zastosowania do zaświadczenia wydanego przez dyrektora Wydziału Rolniczego Akademii Podlaskiej z dnia [...] lipca 2007 r. Treść tego zaświadczenia pozwalała jedynie organowi zaliczyć 60 godzin podstaw ogrodnictwa jako wchodzących w zakres kształcenia córki wnioskodawcy. Strona przeciwna nie skorzystała z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna znajduje usprawiedliwione podstawy, jednak z przyczyn innych niż w niej wskazano. Stosownie do postanowień art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko nieważność postępowania. Oznacza to, że niezależnie od wskazanych w skardze podstaw kasacyjnych, Sąd w pierwszej kolejności powinien rozważyć czy nie zaistniała jedna z przesłanek nieważności z art. 183 § 2 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 18 § 1 pkt 6 a p.p.s.a., ponieważ w składzie Sądu rozpoznającego sprawę w pierwszej instancji brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy, Sygn. akt li GSK 407/10 co zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 powołanej ustawy, skutkuje nieważnością postępowania. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 stycznia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. odmawiającej A. J. przyznania renty strukturalnej. Zaskarżona decyzja została wydana na skutek uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2009 r., sygn. akt od V SA/Wa 5/09 decyzji Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] października 2008 r., której przedmiotem także była odmowa przyznania A. J. renty strukturalnej. Z analizy akt sprawy wynika, że w składzie Sądu pierwszej instancji, który wydał wyrok z dnia [...] kwietnia 2009 r. o sygn. akty SA/Wa 5/09, brał udział sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego P. K. Następnie ten sam sędzia brał również udział w wydaniu objętego skargą kasacyjną wyroku z dnia 8 stycznia 2010 r, sygn. akt V SA/Wa 1570/09. W demokratycznym państwie prawa (art. 2 Konstytucji RP) Sąd powinien działać bezstronnie, gwarancją czego powinny być przepisy o ustroju sądów oraz przepisy regulujące poszczególne procedury. W ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jedną z takich gwarancji procesowych jest instytucja wyłączenia sędziego, której celem jest zapobieganie takim sytuacjom, w których sędzia ponownie orzeka w tej samej sprawie, a więc o identycznym zakresie podmiotowo - przedmiotowym. Gwarancja ta znalazła odzwierciedlenie w art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Przepis ten został dodany do katalogu wyłączeń określonych w art. 18 p.p.s.a. na podstawie art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 1736) i wszedł w życie z dniem 8 stycznia 2010 r. Zatem w dniu podjęcia zaskarżonego wyroku (8 stycznia 2010 r.) powyższa norma znajdowała się w obrocie prawnym. Sygn. akt II GSK 407/10 Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków. Tożsamość przedmiotowa natomiast to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej. W okolicznościach niniejszej sprawy nie powinna budzić wątpliwości tożsamość spraw tak w odniesieniu do podmiotu jak też przedmiotu w postępowaniu prowadzonym przed Sądem pierwszej instancji, objętym niniejszą skargą kasacyjną i postępowaniem uprzednio prowadzonym pod sygnaturą akt V SA/Wa 5/09. Orzeczenia te dotyczą bowiem kontroli legalności decyzji wydanych w postępowaniu wszczętym z wniosku A. J. z dnia [...] czerwca 2007 r., których przedmiotem była renta strukturalna. Z powyższego wynika, że powyższa sytuacja wyczerpuje dyspozycję art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. W konsekwencji stwierdzić należy, iż sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego P. K. był z mocy ustawy wyłączony z orzekania w niniejszej sprawie. Obecność w składzie sędziego wyłączonego z mocy ustawy skutkuje nieważnością postępowania na mocy art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. Stwierdzona nieważność obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, bez możliwości odniesienia się do zarzutów skargi kasacyjnej. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 2 pkt 4 i art. 207 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.