I OZ 643/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska po rozpoznaniu w dniu 1 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lipca 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 1672/09 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Z. i A. K. na decyzję Głównego Geodety Kraju z dnia [...] lipca 2009 r., znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1672/09 oddalił wniosek A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Z. i A. K. na decyzję Głównego Geodety Kraju z dnia [...] lipca 2009 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że prawomocnym postanowieniem z dnia 16 lutego 2010 r. odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Po rozpoznaniu zażalenia skarżącego na powyższe postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 12 maja 2010 r. sygn. akt I OZ 333/10 oddalił środek odwoławczy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego strona skarżąca złożyła na urzędowym formularzu kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w nowo złożonym wniosku wynika, że zmianie uległa jedynie wysokość emerytur otrzymywanych przez skarżącego i jego żonę. W związku z tym, aktualnie dochód gospodarstwa domowego uzyskiwany z tych świadczeń jest nieznacznie wyższy niż w czasie rozpoznawania wcześniejszego wniosku. W pozostałym zakresie zostały przedstawione te same informacje, co w poprzednim wniosku. WSA w Warszawie stwierdził, że z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.) wynika, że postanowienia w przedmiocie prawa pomocy mogą być uchylane lub zmieniane jedynie w razie zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści, niż to które zostało wcześniej wydane. Z nowo złożonego wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy niezbicie wynika, że okoliczności istotne dla orzeczenia w przedmiocie przyznania tego prawa nie uległy zmianie w ten sposób, aby aktualnie dopuszczalne było przyznanie stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jedynie dochód gospodarstwa domowego uległ zmianie, nieznacznie się zwiększając. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła strona skarżąca, twierdząc, że odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie pozbawia ją możliwości obrony swoich praw. Podniesiono, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę, że zmiana wysokości emerytur wynika z ustawowo zagwarantowanej corocznej indeksacji i jest w całości przeznaczona na częściowe pokrywanie "postępującej ciągle drożyzny podstawowych artykułów i usług", a ponadto duża część środków finansowych jest przeznaczana obecnie na przygotowania do zabiegu chirurgicznego żony skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a. zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może nastąpić jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. W przedmiotowej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to drugi wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony w postępowaniu przez stronę skarżącą. Jak wynika z akt sprawy postanowieniem z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt I OZ 333/10 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2010 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie to jest więc prawomocne (art. 168 § 1 P.p.s.a.). Jednak nie wyklucza to możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, gdyż zgodnie z treścią art. 243 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Jednak w myśl art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić, należy, że Sąd I instancji, rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni zawartej we wskazanym wcześniej prawomocnym postanowieniu. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje art. 165 P.p.s.a. jednakże tylko i wyłącznie przy spełnieniu wskazanej w nim przesłanki, czyli zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia (por. T. Ereciński, w: Komentarz do K.p.c. III, LexisNexis s. 661). Rozpoznając ten wniosek, Sąd I instancji zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. WSA w Warszawie dokonał takiej analizy, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Ponadto należy wskazać, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący posiada wraz z żoną stały miesięczny dochód w łącznej kwocie 2.875,73 zł netto. Zatem przy stałym miesięcznym dochodzie skarżący jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów niniejszego postępowania, które na obecnym etapie sprowadzają się do wpisu sądowego w wysokości 200 zł. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.