IV SA/Gl 461/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...]nr [...] Decyzją z dnia [...] nr[...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta R., Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w R., na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4. art. 8, 41 i art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. odmówił J. J. przyznania bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłatę gazu – 35,23 zł, opłatę z tytułu podłączenia prądu, montażu licznika, wykupu prądu oraz spłaty odsetek i zadłużenia za prąd, środki czystości – 30 zł, leki – 50 zł, zakup bielizny i pościeli, zakup okularów progresywnych – 1040 zł, zakup świeczek - 60 zł, zakup dresu i letniego obuwia 150 zł. Jak wynika z motywów powyższego rozstrzygnięcia organ ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest inwalidą III grupy w wieku poprodukcyjnym. Jego dochód z miesiąca lutego 2009 r. (z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku) wyniósł 761,79 zł. Na dochód ten składają się: emerytura w wysokości 434,70 zł (po odliczeniu podatku, składek na ubezpieczenie społeczne oraz alimentów), dodatek mieszkaniowy w kwocie 97,09 oraz pomoc finansowa Stowarzyszenia "[...]" w wysokości 230 zł. Natomiast wydatki to opłata za gaz w kwocie 35,23 zł (z terminem płatności 16 marca 2009 r.), czynsz w wysokości 204,04 zł. Odnosząc się do zgłoszonych potrzeb organ stwierdził, że strona jest sama w stanie uregulować rachunek za gaz. Wskazano, że koszty związane z podłączeniem energii elektrycznej (1142,79 zł na spłatę zadłużenia wobec firmy windykacyjnej, 13,47 zł na spłatę odsetek wobec zakładu energetycznego, 85,00 zł podłączenie licznika) wynikają z faktu uchylania się strony od uiszczania opłat. Co do wniosku o wykup prądu stwierdzono, że skoro strona ma odłączony jego dopływ, to nie zachodzi potrzeba jego wykupienia. Zdaniem organu, strona z własnych środków finansowych jest w stanie ponieść koszty związane z podłączeniem licznika i wykupieniem prądu oraz spłatą odsetek w wysokości 13, 47 zł., co stanowi warunek podłączenia licznika. Na tej podstawie organ uznał, że nie zachodzi uzasadniony przypadek do przyznania wnioskowanej pomocy w tym zakresie. Co do kwestii zakupu okularów progresywnych wskazano, że taka potrzeba nie występuje, a nadto wskazano, że strona nie wykupiła okularów do dali na który to zakup otrzymała pomoc w wysokości 280 zł. w grudniu 2008 r.. Wyjaśniono, że wymienione we wniosku leki (preparat sensodyne, witaminy, magnez, żelazo, maść ochronna z witaminą A) są środkami farmakologicznym stosowanymi w profilaktyce nie muszą być zażywane codziennie i kupowane co miesiąc. Natomiast koszt kropli do oczu jest na tyle niski (18 zł), że strona jest w stanie zakupić go z własnych środków. W kwestii pokrycia kosztów zakupu bielizny i pościeli organ stwierdził, że strona nie określiła kosztów ich zakupu, a ponadto pracownik socjalny nie był w stanie ustalić czy w istocie zgłaszana potrzeba jest uzasadniona, wobec niewykazania przez stronę braków w tym zakresie. W tej sytuacji organ nie znalazł podstaw do przyznania pomocy w trybie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto, po analizie dochodów i wydatków stwierdził, że strona z własnych środków jest w stanie zaspokoić pozostałe zgłaszane potrzeby, bądź też dana potrzeba nie występuje jak to ma miejsce w przypadku wniosków o zakup dresu i obuwia letniego Od tej decyzji J.J. wniósł odwołanie, w którym wyraził swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Podniósł, że żyje w ubóstwie, na kredyt i nie ma prądu. Wyraził niezadowolenie z funkcjonowania MOPS w R. Wskazał, że jego zdaniem okulary progresywne nie są okularami specjalistycznymi, lecz są "normalnością i codziennością w postępie techniki". Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz podzielił ustalenia organu I instancji. Na tej podstawie stwierdził, że pomimo wystąpienia niepełnosprawności, stronie nie przysługuje prawo do bezzwrotnej pomocy w postaci zasiłku celowego, gdyż jej dochód w kwocie 761, 79 zł. przekracza kwotę kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej wynoszącą, zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, 477 zł. W tej sytuacji organ mając na względzie art. 41 ustawy o pomocy społecznej rozważył możliwość przyznania takiej pomocy ze względu na przypadek szczególnie uzasadniony. W tym zakresie wskazał, że kwota pozostająca do dyspozycji strony po odliczeniu wydatków wynosi około 500 zł., z których zdaniem organu I instancji jest on w stanie zaspokoić najniezbędniejsze potrzeby życiowe. Organ odwoławczy podniósł, że organ I instancji szczegółowo odniósł się do potrzeb strony wskazując, iż pewne potrzeby takie jak zakup środków czystości oraz bielizny i pościeli mogą zostać zaspokojone ze środków pieniężnych strony systematycznie i sukcesywnie jednocześnie stwierdzono, iż podczas wywiadu środowiskowego strona nie wykazała ewidentnych braków uzasadniających w/w potrzebę. Ponadto wskazał, iż strona zgłasza potrzeby które z całą pewnością nie oscylują przy cenach minimalnych danego produktu. Tu wskazać należy na zgłoszoną potrzebę zakupu świeczek czy obuwia letniego, gdzie strona podała kwotę konieczną na jego zakup w wysokości 150 zł, co z całą pewnością nie jest kwotą minimalną pozwalającą zaspokoić zgłoszoną potrzebę. Ponadto stwierdzono, iż ta potrzeba nie występuje w przypadku strony gdyż na chwilę obecną posiada ona obuwie adekwatne do pory roku. Podobnie argumentowano odmowę pomocy na zakup leków. Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji trafnie wskazał, iż po pierwsze recepta przedstawiona przez stronę jest niezrealizowana i nieaktualna oraz "leki" wskazane przez J. J. nie są specyfikami, których brak może spowodować . zagrożenie zdrowia i życia strony oraz utrudnić jej w sposób znaczący codzienną egzystencję, a schorzenia strony nie można kwalifikować jako szczególnego przypadku. Podkreślił, iż te produkty dostępne są bez recepty a na rynku jest wiele tańszych zamienników mających takie samo działanie jak produkty, o które wnosi strona. Ponadto organ stwierdził, iż strona posiada dres zdatny do używania, w związku z czym w tym przypadku także nie występuje wnioskowana przez nią potrzeba. W kwestii zakupu okularów progresywnych organ odwoławczy podniósł, iż strona otrzymała pomoc w grudniu 2008 r. na zakup okularów, której nie zrealizowała, wobec czego pomoc przyznana na zakup okularów progresywnych była w obliczu marnotrawienia środków przez stronę - nieuzasadniona i nieadekwatna do realnych potrzeb wnioskodawcy. Zdaniem Kolegium postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie wykazało, iż J. J. większość wnioskowanych potrzeb jest w stanie pokryć (chociaż nie jednorazowo) z własnych środków pieniężnych. Wskazane przez stronę potrzeby mogą być przez nią zaspakajane systematycznie i sukcesywnie z jej własnych środków pieniężnych oraz nie muszą stanowić obligatoryjnego comiesięcznego wydatku, gdyż są to rzeczy mające wielokrotne i długoterminowe zastosowanie. Podkreślono przy tym, iż strona winna mieć świadomość realizowania najniezbędniejszych potrzeb i racjonalnego gospodarowania własnymi środkami pieniężnymi zwłaszcza w kontekście zakupu produktów o wartości przekraczającej często średnią wartość rynkową danego produktu. Stąd też strona winna wykazać się aktywnością i starannością zmierzającą do zminimalizowania ciążących na niej zobowiązań finansowych. Kolegium podkreśliło także, iż spłata zadłużenia za energię elektryczną nie jest niezbędną potrzebą bytową. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach J.J. wyraził swoje niezadowowlnie. Kwestionował stanowisko organów, iż z własnych środków może zaspokoić potrzeby. Podniósł, że "na rękę" otrzymuje 460 zł. i z tej kwoty nie jest w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb. Wskazał, iż od ponad roku żyje bez prądu, ogrzewania i podstawowych potrzeb materialnych, żyje na kredyt . W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczas prezentowaną argumentację. W pismach procesowych z [...] i [...]skarżący jeszcze raz zwrócił uwagę na swoją trudną sytuację materialną , podkreślając, że organy procedujące w sprawie "przekłamują i dezinformują sąd". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Tylko w przypadku naruszeń prawa określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd może zaskarżona decyzję uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Dokonując, w tych ramach kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, ze nie wszystkie okoliczności sprawy zostały dostatecznie wyjaśnione, co mogło mieć istotny wpływ na ostateczny jej wynik. Podstawę materialnoprawną obu wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.). W przedmiotowej sprawie skarżący wnosił bowiem o przyznanie mu pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł. (art. 8 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy). Oznacza to, że pomimo wystąpienia jednego z warunków uprawniających do przyznania świadczeń z pomocy społecznej (niepełnosprawność – art. 7 pkt 5 ) skarżącemu uprawnienie do uzyskania zasiłku celowy przewidzianego w art. 39 ustawy o pomocy społecznej nie przysługuje. Słusznie zatem organy te rozpatrzyły żądanie strony w świetle art. 41 pkt 1 cyt. ustawy, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zważyć należy, że zasiłek ten jest świadczeniem mającym na celu zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej (art. 41 pkt 1 w zw. z art. 39 ust. 1 ustawy). Jednakowoż przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wymaga dla przyznania specjalnego zasiłku celowego wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku. Ocena tych przesłanek pozostawiona jest uznaniu organu orzekającego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza natomiast, jak wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Organ pomocy społecznej powinien mieć bowiem na względzie środki finansowe jakimi dysonuje, liczbę osób ubiegających się o pomoc, a także dotychczas udzieloną wnioskodawcy pomoc. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Decyzja powinna zatem uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia - zasady ustawy o pomocy społecznej. W świetle przepisów art. 2 i 3 tej ustawy celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 cyt. ustawy). Istnienie potrzeby przyznania świadczeń z pomocy społecznej wymaga zatem zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Spełnienie bowiem przesłanek warunkujących przyznanie świadczeń pomocowych, tj. przykładowo ubóstwa, niepełnosprawności, jak również wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w przepisie art. 41 ustawy o pomocy społecznej nie jest wystarczającym uzasadnieniem i jednocześnie gwarancją dla wnioskodawcy do uzyskania świadczenia. Organ zobowiązany jest zatem do dokonania oceny, czy w okolicznościach sprawy przyznanie wnioskowanej pomocy zmierzałoby do zaspokojenia niezbędnych potrzeb wnioskodawcy i umożliwiło mu życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. W razie zaistnienia wskazanych okoliczności istnieje możliwość odmowy przyznania pomocy społecznej jedynie wówczas, gdy przemawia za tym interes społeczny bądź przekraczałoby to możliwości organu. W ocenie Sądu sytuacja skarżącego w zakresie wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku nie została dostatecznie rozważona, a w szczególności w zakresie wniosku o przyznanie pomocy na zamontowanie licznika, wykupienie energii elektrycznej oraz spłatę odsetek jako warunku wykonania wskazanej usługi. Nie ulega wątpliwości, że korzystanie z energii elektrycznej stanowi podstawową potrzebę bytową, a jej koszt zaliczyć należy do wydatków pierwszej potrzeby. Organy uznały, że zaspokojenie potrzeb w powyżej wskazanym zakresie leży w możliwościach finansowych skarżącego, a zatem nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku. Tymczasem z twierdzeń skarżącego wynika, iż od roku pozostaje bez prądu, to zaś może prowadzić do wniosku, że faktycznie nie jest on w stanie z posiadanych skromnych środków zaspokoić wszystkich niezbędnych i najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Pomoc finansowa, na faktycznie niezbędną i jednoznacznie podstawową potrzebę życiową, a to montaż licznika oraz zakup prądu może być natomiast tym czynnikiem, który pozwoliłby na stworzenie skarżącemu godnych warunków bytowania. Mając na względzie okoliczność, że na skarżącym ciąży również zadłużenie z tytułu nieuiszczania opłat za zużycie energii, ewentualne przyznanie pomocy na zamontowanie licznika, zakup energii oraz ewentualnie spłatę odsetek, mogłoby umożliwić skarżącemu wywiązanie się z tych zobowiązań, zważywszy, że nie jest to wysoka kwota (142,79 zł), a nadto istnieje możliwość rozłożenia jej na raty. Ponadto, jak wynika z uwag zawartych w aktach sprawy skarżący będzie mógł dokonywać zakupu prądu właśnie w zależności od posiadanych środków. W tej sytuacji okoliczności, które ewentualnie uzasadniałyby odmowę udzielenia pomocy powinny być wnikliwie rozważone i uzasadnione. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że organy pomocy społecznej nie rozważyły w dostateczny sposób wszystkich okoliczności, tym samym przedwcześnie orzekając odmownie o uprawnieniach skarżącego. Powyższe stanowi naruszenie normy art. 7 k.p.a. nakazującej dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, a naruszenie to mogło mieć wpływ na prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego, a tym samym istotny wpływ na wynik spraw. Przyjdzie przy tym zauważyć, że organy obu instancji ustalając wysokości dochodu skarżącego nie odliczyły potrącanej ze świadczenia emerytalnego kwoty zaległości alimentacyjnych, która zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej stanowi kwotę alimentów świadczonych na rzecz osób trzecich (patrz – wyrok NSA z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt I OSK 94/09 dostępny w internetowej bazie CBOSA). Natomiast Sąd podziela stanowisko organów, że w sytuacji zaspokojenia w ramach własnych środków wnioskowanej potrzeby, czy tez marnotrawienia środków (nie wykupienie okularów na które skarżący otrzymał środki pomocowe) pomoc w tym zakresie nie przysługuje. Również prawidłowy jest pogląd, zgodnie z którym przyznanie zasiłku celowego na leki uzasadnione jest wówczas, gdy wnioskodawca udokumentuje, że pozostaje w leczeniu i wymaga stosowania lekarstw, a zatem gdy uzasadni potrzebę przyznania pomocy na ten cel rachunkami za leki bądź też okaże recepty lub w inny sposób udokumentuje konieczność stosowania leków okazując chociażby sporządzoną przez lekarza pisemną informację (zapisek) o sposobie ich zażywania. Przy czym o powyższym obowiązku organ powinien wnioskodawcę poinformować. Godzi się wskazać, że analogiczne stanowisko tut. Sąd zaprezentował w prawomocnym wyroku z dnia 02 października 2009 r. , sygn. akt IV SA/Gl 243/09 (dostępny w bazie internetowej CBOSA). W dalszym zatem postępowaniu rzeczą organu będzie wyjaśnienie i ocena okoliczności sprawy w nakreślonych kierunkach. Wobec powyższego zachodziła konieczność uchylenia obu decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.