I SA/Rz 850/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędziowie WSA Grzegorz Panek /spr./ SO del. Ewa Partyka Protokolant st.sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym na rozprawie w dniu 19 stycznia 2010r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2009r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na 2009r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że decyzja wymieniona w pkt. 1) nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego J.S. kwotę 100 zł. (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze , decyzją z dnia (...) czerwca 2009r., nr SKO-403/248/09, utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia (...) lutego 2009r., nr (...), w przedmiocie określenia J. S. łącznego zobowiązania pieniężnego za 2009r., w wysokości 655zł. Wójt Gminy K. wspomnianą wyżej decyzją określił J. S. wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego za 2009r. na wskazaną kwotę, przyjmując za podstawę opodatkowania: grunty rolne o pow. 0,6744 ha fizycznych, opodatkowane według stawki 200zł za 1 ha oraz grunty pozostałe o pow. 200 m2, opodatkowane według stawki wynoszącej 0,24zł za m2, budynki mieszkalne o pow. 96 m2, opodatkowane według stawki 0,55zł za m2, budynki pozostałe o pow. 78 m2, opodatkowane według stawki 5,50zł. Wyliczony od wyżej wymienionej podstawy opodatkowania podatek rolny wyniósł 135zł, natomiast podatek od nieruchomości 530zł. Nakaz płatniczy został doręczony pełnomocnikowi podatnika – W. K.. Odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego od tej decyzji wniósł W. K. wskazując, iż działa jako pełnomocnik J. S.. Zarzucił on, iż zaskarżona decyzja (nakaz płatniczy) została wydana bez należytego zbadania przez organ kwestii modernizacji ewidencji gruntów we wsi K. ogłoszonej w Dzienniku Urzędowym Województwa Podkarpackiego z dnia 12 stycznia 2009r. Nr 3, poz. 37. Ponadto w ocenie autora odwołania organ nie przeprowadził jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego i dowodowego oraz nie umożliwił mu zapoznania się ze zgromadzonymi w sprawie dowodami. Wskazał, iż decyzja nie zawiera żadnego uzasadnienia faktycznego, a uzasadnienie prawne nie odnosi się do stanu faktycznego sprawy. Odwołujący podkreślił również, iż Wójt Gminy K. nie wziął pod uwagę faktu, iż nie jest jeszcze prawomocnie rozstrzygnięta sprawa dotycząca łącznego zobowiązania pieniężnego za 2008r. w której została wniesiona skarga do sądu administracyjnego (sygn. akt I SA/Rz 38/09). Samorządowe Kolegium Odwoławcze , po rozpatrzeniu przedmiotowego odwołania, wspomnianą na wstępie decyzją z dnia (...) czerwca 2009r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu zaznaczono, iż zgodnie z art. 165 § 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r., Nr 8, poz. 60, ze zm., powoływanej dalej jako: Ordynacja podatkowa), przepisu o obowiązku wszczęcia postępowania nie stosuje się do postępowania w sprawie ustalenia zobowiązań podatkowych, które zgodnie z odrębnymi przepisami ustalane są corocznie, jeżeli stan faktyczny, na podstawie którego ustalono wysokość zobowiązania podatkowego za poprzedni okres, nie uległ zmianie. Podobnie odstąpienie od obowiązku wyznaczenia terminu do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, znajduje uzasadnienie w przepisie art. 200 § 2 Ordynacji podatkowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy, ustalone zostały na podstawie danych za 2003r., zawartych w ewidencji gruntów oraz budynków, nie budzą wątpliwości. Wiążący charakter tych danych (będących dokumentem urzędowym) na gruncie postępowania podatkowego wynika z brzmienia art. 21 oraz art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2005r., Nr 240, poz. 2027, ze zm., zwanej dalej: prawo geodezyjne i kartograficzne). Decyzja organu II instancji została doręczona pełnomocnikowi podatnika – W.i K.. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożył J. S., domagając się jej uchylenia, jak również uchylenia poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy K.. Skarżący, wniósł także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. W skardze zarzucono, iż decyzja organu I instancji nie zawiera żadnego uzasadnienia, zarówno faktycznego, jak i prawnego, ponieważ zawarte w decyzji "uzasadnienie" jest tylko ogólnym ujawnieniem przepisów, tym samym jest ono zbyt zdawkowe. Organ naruszył tym samym przepis art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 Ordynacji podatkowej. Ponadto decyzja została wydana bez przeprowadzenia postępowania podatkowego z udziałem podatnika, co stanowi naruszenie art. 180 § 1, art. 187 § 1 i § 3 Ordynacji podatkowej, a organy podatkowe nie zebrały i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego, czym uchybiły art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Skarżący ponownie powołał się na fakt, iż nie została prawomocnie rozstrzygnięta sprawa I SA/Rz 38/09 dotycząca ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego za 2008r. W sprawie tej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 maja 2009r. została wniesiona skarga kasacyjna. Samorządowe Kolegium Odwoławcze , w odpowiedzi na skargę wniosło o jego oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako p.p.s.a.). Oceniając legalność zaskarżonej decyzji zgodnie z powyższymi kryteriami Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja, została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie samoistny, wystarczający powód uchylenia zaskarżonej decyzji stanowi okoliczność, iż w aktach administracyjnych brak dokumentu pełnomocnictwa dla W. K., z którego wynikałoby umocowanie do reprezentowania strony J. S.. Wezwaniem z dnia 12 stycznia 2010r. Sąd wzywał organ odwoławczy do uzupełnienia akt administracyjnych poprzez doręczenie pełnomocnictwa z którego wynikałoby umocowanie W. K. do działania w imieniu skarżącego w postępowaniu administracyjnym. Wezwanie to zostało doręczone organowi odwoławczemu dnia 14 stycznia 2010r. i pomimo upływu zakreślonego terminu akta administracyjne nie zostały uzupełnione w tym zakresie. Zgodnie z art. 136 Ordynacji podatkowej strona może działać przez pełnomocnika, chyba, że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Oznacza to, że każdy podmiot, który jest stroną postępowania, może udzielić pełnomocnictwa do działania w jego imieniu. Pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie lub zgłoszone do protokołu (art. 137 § 2 Ordynacji podatkowej). Pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa (art. 137 § 2 Ordynacji podatkowej). W sprawach mniejszej wagi organ podatkowy może nie żądać pełnomocnictwa, jeśli pełnomocnikiem jest członek najbliższej rodziny lub domownik strony, a nie ma wątpliwości co do istnienia i zakresu upoważnienia do występowania w imieniu strony (art. 137 § 3a Ordynacji podatkowej). W rozpoznawanej sprawie organy podatkowe doręczały pisma i decyzje W. K. traktując go nie wiadomo na jakiej podstawie jako pełnomocnika J. S.. Należy zgodzić się z poglądami wyrażanymi w literaturze i orzecznictwie, że momentem, od którego pełnomocnictwo zostaje skutecznie ustanowione jest złożenie do akt sprawy oryginału lub urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa albo też dzień zgłoszenia pełnomocnictwa ustnie do protokołu (M. Szubiakowski "Pełnomocnicy w postępowaniu podatkowym." Przegląd Podatkowy 2002/1/50; wyrok NSA z 31 maja 2000r. sygn. akt I SA/Wr 2034/97 i z 1 marca 1999r. sygn. akt II SA 1533/98). Również z drugiej strony pełnomocnictwo wygasa z dniem powiadomienia organu podatkowego o jego odwołaniu przez stronę. Przyczyną wygaśnięcia pełnomocnictwa może też być zrzeczenie się pełnomocnictwa przez osobę, na rzecz której zostało ono ustanowione, a także śmierć mocodawcy. Wynika to z przepisu art. 94 § 1 k.p.c. stosowanego w zakresie nie uregulowanym w art. 137 Ordynacji podatkowej (art. 137 § 4 Ordynacji podatkowej). Złożenie dokumentu pełnomocnictwa jest dowodem na to, że strona ustanowiła daną osobę pełnomocnikiem i jaki jest zakres tego umocowania. Z treści art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej jednoznacznie wynika, że dołączenie do akt oryginału lub urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa jest obowiązkiem pełnomocnika. Oceniając zaskarżoną decyzję należy zwrócić także uwagę na art. 168 Ordynacji podatkowej, który normuje wymagania formalne jakie musi spełniać strona, by jej czynność procesowa spowodowała zamierzony skutek prawny. Wymieniony przepis posługuje się ogólnym pojęciem podania, przez które należy rozumieć również i odwołanie. Stosownie do § 2 wymienionego przepisu podanie (w tym odwołanie) powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Z powyższego wynika więc, iż ustalenie treści odwołania musi nastąpić nie tylko w oparciu o art. 222 Ordynacji podatkowej, w myśl którego odwołanie powinno zawierać zarzuty przeciw decyzji, określać istotę i zakres żądania będącego przedmiotem odwołania oraz wskazywać dowody uzasadniające to żądanie, ale także w oparciu o art. 168 Ordynacji podatkowej. Braki w zakresie odwołania wymagają natomiast ich usunięcia, konsekwentnie - w trybie przewidzianym w art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, należy wezwać wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. Zatem, stosownie do art. 169 Ordynacji podatkowej organ prowadzący sprawę ma obowiązek wezwania strony do usunięcia istniejących braków formalnych podania, w ustawowym terminie i ze stosownym pouczeniem o skutkach niewykonania wymaganej czynności. Należy też podkreślić, iż art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej dotyczy wezwania do usunięcia braków możliwych do usunięcia w postępowaniu administracyjnym, a do takich braków, które z łatwością mogą być usunięte należy niewątpliwie brak pełnomocnictwa (por. wyrok NSA z 1 października 2001r., sygn. akt II SA 2177/00, LEX 157803). W sytuacji, gdy strona działa w sprawie przez pełnomocnika (art. 136 Ordynacji podatkowej), ustanowiony pełnomocnik jest obowiązany dołączyć do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa (art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej). W przypadku braku umocowania po stronie pełnomocnika, bądź przekroczenia przez niego zakresu posiadanego umocowania, organ obowiązany jest wezwać do jego uzupełnienia. Następnie podnieść trzeba, iż brak formalny podania (w tym brak pełnomocnictwa), nieusunięty w ustawowym terminie, uniemożliwia wywołanie skutku prawnego wniesionego podania i powoduje obowiązek po stronie organu pozostawienia podania bez rozpoznania. Zgodnie z literaturą przedmiotu, skutek ten dotyczy także i odwołania (B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, wyd. 7, C. H. Beck, str. 578). W przypadku odwołania brak formalny powoduje więc, iż nie wszczyna ono postępowania odwoławczego (por. wyrok WSA w Warszawie z 1 marca 2005r., sygn. V SA/Wa 1770/04, LEX 175366). Trzeba też zaznaczyć, iż decyzja wydana przez organ odwoławczy, na skutek rozpatrzenia odwołania zawierającego nieusunięte braki formalne - a więc decyzja, która podjęta być nie powinna wobec nieskutecznego wniesienia odwołania - rażąco narusza przepisy prawa (por. wyrok NSA z 15 września 2000r., sygn. akt III SA 417/00, LEX 47217). Organ odwoławczy nie może bowiem działać z urzędu. Charakter organu odwoławczego w danej sprawie uzyskuje on dopiero w wyniku prawidłowo złożonego odwołania. W rozpoznawanej sprawie odwołanie od decyzji Wójta Gminy K. z dnia 10 lutego 2009r., nr KBP.II-3113-02/7599/1357 zostało wniesione przez W. K., który wskazał, iż działa jako pełnomocnik strony J. S.. Z akt administracyjnych nie wynika, by Samorządowe Kolegium Odwoławcze przed rozpatrzeniem odwołania strony posiadało pełnomocnictwo i badało czy faktycznie zostało ono udzielone. W aktach tych znajduje się jedynie pismo W. K.. z dnia 7 kwietnia 2009r. w którym informuje on organ odwoławczy, iż organ pierwszej instancji nie dołączył do akt sprawy pełnomocnictwa, które zostało mu udzielone przez J. S. w formie aktu notarialnego dnia 4 grudnia 2000r. Odwołanie zostało zatem rozpatrzone bez zbadania, czy zostało złożone przez osobę uprawnioną i bezpodstawnie zostało potraktowane jako spełniające elementarne wymogi. Tym samym działanie organu nabrało cech działania z urzędu. Nie ulega wątpliwości, że organ odwoławczy uzyskuje taki charakter dopiero w wyniku prawidłowo złożonego środka zaskarżenia - odwołania. Innymi słowy, kiedy środek odwoławczy zostaje złożony przez osobę nieuprawnioną do reprezentacji strony, to organ nie ma podstaw do jego merytorycznego rozpoznania. W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie rozpoznało odwołanie mimo, że środek odwoławczy został złożony przez osobę, która jak wynika z akt sprawy nie załączyła pełnomocnictwa uprawniającego do reprezentacji strony. W ocenie Sądu powyższa okoliczność ma istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem wykluczyć sytuacji, że w wyniku badania umocowania autora odwołania do reprezentowania strony, organ odwoławczy stwierdzi jego niedopuszczalność. Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie wyjaśni kwestię umocowania W. K. do występowania w imieniu strony - J. S. i w zależności od poczynionych ustaleń podejmie stosowne rozstrzygnięcie uwzględniając także tą okoliczność, iż decyzja organu pierwszej instancji została doręczona W. K.. Ponieważ stwierdzone naruszenie przepisów procesowych uzasadnia uwzględnienie skargi Sąd jest zwolniony od oceny pozostałych, podnoszonych w skardze zarzutów. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 p.p.s.a Sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W oparciu o art. 200 p.p.s.a. zasądzono od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego J. S. kwotę 100zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.