II SA/Po 425/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi M.D. na akt Prezydenta Miasta Poznania z dnia 29 kwietnia 2009r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu opłaty za kartę pojazdu; I. uchyla zaskarżony akt, II. zasądza od Prezydenta Miasta Poznania na rzecz skarżącego kwotę [...],- zł. ([...]) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżony akt nie może być wykonany. /-/ E. Brychcy /-/ J. Szaniecka /-/ B. Drzazga Wnioskiem z dnia 24 kwietnia 2009 r. M. D. zwrócił się do Prezydenta Miasta Poznania o zwrot nienależnie pobranej opłaty w kwocie 425 zł za kartę pojazdu wystawioną w dniu [...] marca 2005 r. na ciągnik siodłowy [...] o numerze rej. [...] , zakupiony w Danii. Pismem z dnia [...] kwietnia 2009 r., doręczonym w dniu 4 maja 2009 r. Prezydent Miasta Poznania odmówił M.D. zwrotu opłaty za kartę opisanego wyżej pojazdu. Organ stwierdził, że do dnia 15 kwietnia 2006 r. obowiązywało rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. Nr 137 poz. 1310), które straciło moc w dniu wejścia w życie rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 marca 2006 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu. Zgodnie zaś z rozporządzeniem z 28 lipca 2003 r. opłata za kartę pojazdu wynosiła 500 zł i taką opłatę w obowiązującym stanie prawnym zobowiązany był pobrać organ rejestracyjny, przy pierwszej rejestracji pojazdu w kraju. Dlatego żądanie zwrotu części pobranej opłaty jest bezzasadne. Organ dodał, że wprawdzie Trybunał Konstytucyjny, w wyroku z dnia 17 stycznia 2006 r. sygn. U 6/04 stwierdził, że przepis o wysokości opłaty za wydanie karty pojazdu zawarty w rozporządzeniu z 28 lipca 2003 r. jest niezgodny z art. 77 ust. 4 ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, jednak "zachował" obowiązywanie tego przepisu do dnia 30 kwietnia 2006 r. W dniu 18 maja 2009 r. M.D. wezwał Prezydenta Miasta Poznania do usunięcia naruszenia prawa poprzez stwierdzenie bezskuteczności czynności organu zawierającej odmowę zwrotu - nienależnie pobranej opłaty w kwocie 425 zł. W odpowiedzi n a wezwanie organ podtrzymał stanowisko wyrażone w piśmie z dnia [...] kwietnia 2009 r. Z zachowaniem ustawowego terminu, M. D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na akt Prezydenta Miasta Poznania z dnia [...] kwietnia 2009 r., domagając się jego uchylenia i zobowiązania organu do zwrotu skarżącemu kwoty 425 zł. W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta Poznania wniósł o jej odrzucenie przytaczając argumenty tożsame z powołanymi w zaskarżonym akcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się usprawiedliwiona. Na wstępie wyjaśnić należy, że w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r. sygn. akt I OPS 3/07 rozstrzygnięto kwestię dopuszczalności dochodzenia zwrotu nadpłaconej opłaty za wydanie karty pojazdu, przyjmując, że skierowanie do organu żądania zwrotu takiej opłaty uiszczonej na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. Nr 137, poz. 1310) jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Sąd wskazał, że obowiązek uiszczenia opłaty, jak i jej wysokość wynikają bezpośrednio z przepisów prawa. Organ administracji jest tylko zobowiązany, przed wydanie karty pojazdu, do pobrania opłaty, którą według przepisu prawa osoba rejestrująca pojazd ma obowiązek uiścić, bez wydania wcześniej jakiegokolwiek aktu konstytutywnego lub deklaratywnego ze strony organu rejestrującego. Skoro zaś obowiązek uiszczenia opłaty za wydanie karty pojazdu powstaje w toku indywidualnej sprawy administracyjnej o rejestrację pojazdu, rozstrzyganej przez organ administracji publicznej w drodze decyzji administracyjnej, to po pierwsze sam obowiązek uiszczenia opłaty ma charakter obowiązku administracyjnego, który wynika z przepisów prawa, a po drugie - organ administracji publicznej jest uprawniony do orzekania w przedmiocie tego obowiązku, przy czym nie ma podstawy do rozstrzygania o tym w drodze decyzji administracyjnej. Dlatego też odnosząc się do żądania zwrotu opłaty za kartę pojazdu organ odnosi się do obowiązku wynikającego z przepisów prawa, a więc podejmuje akt lub czynność, które nie są decyzją lub postanowieniem, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Oznacza to, że Prezydent Miasta Poznania pismem z dnia [...] kwietnia 2009 r. w prawidłowej formie rozstrzygnął wniosek skarżącego, zawierający żądanie zwrotu opłaty, nie wydając decyzji w sprawie. Przechodząc do meritum stwierdzić należy, iż przedmiot niniejszej sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii, czy uzasadnione było domaganie się przez skarżącego czynności Prezydenta Miasta Poznania polegającej na zwrocie nadpłaconej opłaty za wydanie w dniu [...] marca 2005 r. karty pojazdu na przedmiotowy pojazd, która to opłata zostały pobrana w oparciu o przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, uznany następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) oraz z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP. Według stanowiska organu, żądanie zwrotu poniesionych opłat było bezpodstawne dlatego, że Trybunał uznając powołany przepis rozporządzenia za niezgodny z Konstytucją i ustawą Prawo o ruchu drogowym orzekł, że traci on moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006 r., a więc po okresie, w którym skarżący uiścił opłatę za wydanie karty pojazdu. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, co do zasady wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego (art. 190 ust. 3 Konstytucji). Taka Sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Jakkolwiek sporną w orzecznictwie i literaturze jest kwestia kompetencji Sądu nieuwzględnienia zastosowania przez Trybunał Konstytucyjny odroczenia mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, to Sąd w składzie orzekającym uznał, że przysługują mu takie uprawnienia co do przepisu wykonawczego. Zgodnie z art. 178 Konstytucji RP sędziowie, w sprawowaniu swego urzędu są niezawiśli i podlegają jedynie Konstytucjom i ustawom. Oznacza to, że jeżeli Sąd orzekający stwierdzi niekonstytucyjność aktu niższej niż ustawa rangi, może odmówić z tego powodu jego stosowania. W toku rozpoznania sprawy może więc ocenić, czy przepisy rozporządzenia są zgodne z przepisami ustawy (por. wyrok NSA z 24.02.2009 r. I OSK 418/08, dostępny na stronie internetowej: www.nsa.gov.pl , uchwała NSA z 30.10.2000 r., OPK 13/00, ONSA z 2001 r., Nr 2, poz. 63 oraz wyrok NSA w składzie 7 sędziów z 16.01.2006 r., I OPS 4/05, ONSAiWSA nr 2, poz. 39). To uprawnienie sądów nie pozostaje w kolizji z rolą Trybunału Konstytucyjnego, który na podstawie art. 188 Konstytucji RP jest powołany do orzekania w sprawach zgodności przepisów prawa, wydanych przez centralne organy państwowe, z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami. W przypadku stwierdzenia niezgodności przepisów rozporządzenia z Konstytucją i ustawą różnica polega na tym, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające taką niezgodność wywołuje ten skutek, że zakwestionowane przepisy tracą moc z chwilą wskazaną przez Trybunał, podczas gdy stwierdzenie takiej niezgodności przez Sąd jest podstawą do odmowy zastosowania zakwestionowanego przepisu w toku rozpoznawania określonej sprawy, pomimo że formalnie przepis ten pozostaje w systemie prawnym (ponownie wyrok NSA z 24.02.2009 r. I OSK 418/08, dostępny na stronie internetowej: www.nsa.gov.pl). Przedstawione wyżej stanowisko zaprezentowane zostało także w podobnej do niniejszej sprawie, rozpoznanej przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2009 r. sygn. I OSK 1270/08. Sąd miał również na uwadze fakt, że dokonanie przez Prezydenta Miasta zaskarżonej czynności miało miejsce nie tylko po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku orzekającego o niekonstytucyjności przepisu rozporządzenia, ale także po upływie terminu, do którego Trybunał odroczył utratę mocy obowiązującej tego przepisu. Ponadto, rozpatrując niniejszą sprawę należało mieć na uwadze sprzeczność powołanego przepisu rozporządzenia z art. 90 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE). Postanowienia Traktatu są bezpośrednio stosowane i mają walor nadrzędności nad prawem krajowym państw członkowskich, co znajduje odzwierciedlenie w art. 87 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 3 i art. 91 Konstytucji RP oraz Traktatu akcesyjnego dotyczącego przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 2 Aktu o warunkach przystąpienia stanowiącego część Traktatu, od dnia przystąpienia do Unii Europejskiej Polska jest związana postanowieniami Traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez instytucje Wspólnot i Europejski Bank Centralny. Art. 90 TWE stanowi zaś, że żadne Państwo Członkowskie nie nakłada bezpośrednio lub pośrednio na produkty innych Państw Członkowskich podatków wewnętrznych jakiegokolwiek rodzaju wyższych od tych, które nakłada bezpośrednio lub pośrednio na podobne produkty krajowe (zasada niedyskryminacji w ramach wspólnego rynku). Zgodność krajowych regulacji prawnych odnoszących się do opłat za wydanie karty pojazdu z powołanym przepisem TWE stała się przedmiotem postanowienia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2007 r. w sprawie C-134/07 (Lex nr 354541) wydanego w związku z pytaniem prejudycjalnym Sądu Rejonowego w Jaworznie. W orzeczeniu tym Trybunał orzekł, że sporna opłata jest objęta zakazem z art. 90 akapit pierwszy TWE. Trybunał stwierdził też, że "art. 90 akapit pierwszy TWE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on opłacie, takiej jak przewidziana w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, która to opłata w praktyce jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany". W świetle przytoczonego wywodu nie ulega wątpliwości, że prawidłowość kierunku wykładni art. 90 TWE została przesądzona przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości. Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że skoro sprzeczność polskiej regulacji z normą prawa wspólnotowego nie budziła wątpliwości Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, to Sąd orzekający w niniejszym składzie był w pełni uprawniony do odmowy zastosowania tego przepisu (por. uchwała Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2007 r. III CZP 125/07). Nie budzi przy tym wątpliwości, że naruszenie zaskarżonym aktem prawa wspólnotowego miało miejsce po wejściu Polski do Unii Europejskiej. Dlatego na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 200 p.p.s.a. Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego Prezydent Miasta Poznania winien uwzględnić powyższe stanowisko Sądu i określić kwotę nadpłaty za wydanie karty pojazdu z uwzględnieniem kosztów i nakładów poczynionych przez organ na jej wydanie. W zakresie tym pomocne mogą okazać się ustalenia Trybunału Konstytucyjnego oraz wyjaśnienia przytoczone w ramach sprawy przez Ministra Infrastruktury, a zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału z dnia 17 stycznia 2006 r. /-/ E.Brychcy /-/ J.Szaniecka /-/ B.Drzazga MK