II FSK 1326/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Lubiński (sprawozdawca), Sędziowie NSA Krystyna Nowak, Anna Maria Świderska, , Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 maja 2008 r. sygn. akt I SA/Gd 50/08 w sprawie ze skargi B. R.–T. i A. T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 16 listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, 2) zasądza od B. R.–T. i A. T. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w G. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 6 maja 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku sygn. akt I SA/Gd 50/08 w sprawie ze skargi B. R.-T. i A. T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 16 listopada 2007 r. w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowe postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z 20 września 2007 r. oraz określił, że powyższe postanowienia nie mogą być wykonane. Ze stanu faktycznego sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzją z 18 lipca 2007 r. określił skarżącym zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. w wysokości 580.993 zł. Następnie organ egzekucyjny wszczął na podstawie tytułu wykonawczego postępowanie egzekucyjne. Odpis niniejszej decyzji doręczono dłużnikom 24 lipca 2007 r., a odpisy zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego oraz wynagrodzenia za pracę doręczono 9 sierpnia 2007 r. W dniu 6 sierpnia 2007 r. do organu wpłynął wniosek o wstrzymanie wykonania oraz przyjęcie zabezpieczenia wykonania zobowiązania wynikającego z decyzji wraz z odsetkami za zwłokę przez ustanowienie hipoteki przymusowej na udziałach 1420/10000 części w prawie współużytkowania wieczystego nieruchomości objętej księgą wieczystą Kw nr [...]. Pismem z 9 sierpnia 2007 r. pełnomocnik skarżących zgłosił zarzut w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego podnosząc zastosowanie zbyt uciążliwych środków egzekucyjnych, wnosząc równocześnie o wstrzymanie prowadzenia egzekucji do 28 sierpnia 2007 r. oraz nieobciążanie dłużników kosztami postępowania administracyjnego w kwocie 33.022,40 zł. Jako podstawę prawną zarzutów pełnomocnik skarżących wskazał art. 33 pkt 8 ustawy z ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.: Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej jako u.p.e.a.). W dniu 18 sierpnia 2007 r. skarżący dokonali wpłaty kwoty 693.846,55 zł bezpośrednio na rachunek wierzyciela, natomiast 4 września 2007 r. Nordea Bank Polska S.A. w G. przekazał na rachunek wierzyciela kwotę 5.800 zł. Z uwagi na wygaśnięcie zaległości objętej tytułem wykonawczym, w wyniku wpłaty dokonanej przez stronę bezpośrednio na konto wierzyciela, Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z 20 września 2007 r. na podstawie art. 123, art. 105 § 1 w związku z art. 141 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej k.p.a.), art. 17 § 1 z związku z art. 35 § 1 i art. 33 pkt 8 i art. 18 u.p.e.a. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie wstrzymania do 28 sierpnia 2007 r. postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku strony skarżącej. Na postanowienie organu pierwszej instancji zażalenie wnieśli skarżący zarzucając mu naruszenie art. 12 § 1 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podnieśli, iż niewstrzymanie postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny spowodowało, że zapłata przez nich całej zaległości podatkowej wraz z odsetkami zinterpretowana została jako dokonana w wyniku skierowania egzekucji do ich majtku a nie jako wynik działań podjętych we własnym zakresie. Postanowieniem z dnia 16 listopada 2007 r. Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 k.p.a., art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z 20 września 2007 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona powtórzyła argumentację zawartą w zażaleniu zarzucając obrazę art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy zgodnie z interesem strony, obrazę art. 8 k.p.a. poprzez wydanie postanowienia z powołaniem się przez organ na okoliczności, iż zaległość podatkowa wygasła w całości w wyniku spłacenia bezpośrednio przez stronę zadłużenia wraz z odsetkami, obrazę art. 9 i art. 11 k.p.a. poprzez wszczęcie egzekucji z pominięciem upomnienia oraz wydanie postanowienia z naruszeniem zasad postępowania egzekucyjnego w tym celowości i niezbędności w stosowaniu środków przymusu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd pierwszej instancji rozpoznając przedmiotową sprawę uznał, iż zaskarżone postanowienie narusza art. 105 § 1 k.p.a. w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że dla analizy art. 105 § 1 k.p.a. znaczenie ma pojęcie przedmiotu procesu, bowiem przedmiot postępowania wyznacza pewne ogólne przesłanki prowadzenia postępowania administracyjnego, natomiast przedmiot procesu wyznacza takie przesłanki w konkretnej sprawie. Sąd stwierdził, iż przedmiot procesu istnieje, o ile istnieje przedmiot postępowania; wynikające z art. 1 pkt 1 i 2 k.p.a. przesłanki, wyznaczające zakres stosowania przepisów k.p.a. o postępowaniu administracyjnym ogólnym, wraz z pojęciem strony postępowania, należy potraktować jako wyznaczające przedmiot postępowania administracyjnego w konkretnej sprawie. W dalszej części uzasadnienia Sąd pierwszej instancji uznał, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Sąd stwierdził, że cytowany przepis normuje problematykę umarzania postępowania w sprawach, w których wydaje się decyzję. Tym samym nie jest dopuszczalne umorzenie postępowania, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., w sprawach rozstrzyganych w drodze postanowienia Reasumując Wojewódzki Sąd Administracyjny wywiódł, iż rozstrzygnięcie o jakim mowa w art. 35 u.p.e.a., w zakresie wstrzymania postępowania egzekucyjnego, zapada w formie postanowienia a nie decyzji, a tym samym uznał, iż organ odwoławczy, wydając zaskarżone postanowienie, bezpodstawnie zastosował przepis art. 105 § 1 k.p.a. Na powyższy wyrok skargę kasacyjną wniósł Dyrektor Izby Skarbowej zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu istotnym dla wyniku sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.)) to jest: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 17 § 1, art. 18 i 35 u.p.e.a. poprzez: - błędne uznanie, że art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 17 § 1 i w związku z art. 18 u.p.e.a. nie może stanowić podstawy prawnej postanowienia organu egzekucyjnego o umorzeniu postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego oraz bezpodstawne zakwestionowanie bezprzedmiotowości postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego mimo, iż z akt administracyjnych sprawy wynika, że w dniu wydania przez organ egzekucyjny wymienionego postanowienia, postępowanie egzekucyjne zostało zakończone i egzekwowany obowiązek nie istniał; - uznanie, że organ odwoławczy wydając zaskarżone postanowienie bezpodstawnie zastosował przepis art. 105 § 1 k.p.a. albowiem brak było podstaw do zastosowania tej normy prawnej do umorzenia, jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego; - uznanie, że postawione organowi egzekucyjnemu naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. przy wydaniu postanowienia o umorzeniu postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego miało istotny wpływ na wynik postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego. art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. i w związku z art. 17 § 1 i 18 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne przyjęcie w uzasadnieniu wyroku jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i jej błędne wyjaśnienie dotyczące braku podstaw do stosowania art. 105 § 1 k.p.a. dokonane przez Sąd z pominięciem zasady, że w postępowaniu egzekucyjnym rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego zapadają w formie postanowienia, a także poprzez nie zamieszczenie wskazań co do dalszego postępowania przez organ egzekucyjny. art. 151 p.p.s.a. poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego podczas gdy zachodziły podstawy do oddalenia skargi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazuje, że mając na uwadze treść art. 17 § 1 u.p.e.a. postanowienie jest podstawową formą rozstrzygnięcia poszczególnych kwestii w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podkreślił, iż przesłanką zastosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w postępowaniu egzekucyjnym jest brak regulacji prawnej w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przy czym przepisy te mają zastosowanie odpowiednio, a nie wprost. Pełnomocnik organu administracji biorąc pod uwagę powyższe stwierdził, że do spraw, w których zapada rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego w formie postanowienia zastosowanie mają również przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące decyzji, w tym art. 105 § 1-2 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozpoznając skargę kasacyjną w granicach wyznaczonych jej zarzutami i wnioskami (art. 183 § 1 w związku z art. 174 pkt 1 i 2 oraz 176 p.p.s.a.) za usprawiedliwione i oparte na uzasadnionych podstawach należało uznać podniesione w niej zarzuty naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Trafnie bowiem w skardze kasacyjnej zarzucono, iż zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 17 § 1 u.p.e.a. i w zw . z art. 18 u.p.e.a. W sprawie, wbrew temu co przyjął Sąd pierwszej instancji, organ egzekucyjny miał obowiązek w stanie faktycznym ustalonym i niebudzącym między stronami wątpliwości wydać postanowienie o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Na wstępie trzeba podnieść, że stanowisko zawarte w uzasadnieniu skażonego wyroku WSA w Gdańsku sprowadzające się do stwierdzenia, że brak było podstaw do zastosowania przy podejmowaniu rozstrzygnięcia o umorzenia postępowania przez organy podatkowe art. 105 § 1 k.p.a. ponieważ przepis ten normuje problematykę umorzenia postępowania w sprawach, w których wydaje się decyzję. W związku z tym, w ocenie Sądu pierwszej instancji, nie jest dopuszczalne umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a w sprawach rozstrzyganych w drodze postanowienia Taki pogląd nie może zostać zaakceptowany. Zgodnie z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie do postanowień zawartych w art. 17 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowanie przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. W związku z tym umorzenie, przez organ I instancji, postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość winno nastąpić w formie postanowienia na podstawie art. 105 k.p.a. w związku z art. 17 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (por. wyrok z 22 marca 2004, sygn. akt I SA/Wr 2211/03 niepubl., Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz 2008, Unimex, s. 245). Sąd nie mógł wykorzystać postanowień art. 188 p.p.s.a. ponieważ skarga kasacyjna nie zawierała zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego tylko procesowego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Rozstrzygniecie o kosztach postępowania znajduje podstawę prawną w art. 203 pkt 2 p.p.s.a.