IV SA/Wa 1939/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant Joanna Kurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi J. K., H. K., A. M. i K. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...]; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących J. K., H. K., A. M. i K. D. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa z dnia [...] czerwca 1965 r. nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w B. z dnia [...] lipca 1964 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia na rzecz Państwa na podstawie przepisu art.2 ust.1 lit.e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nieruchomości ziemskiej położonej w L. o powierzchni 102,8198 ha, objętej KW L. Tom [...] k.[...], stanowiącej byłą własność L. z S. i W. małżonków K., Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w B. z dnia [...] lipca 1964 r. nr [...] uznano, że nieruchomość ziemska położona we wsi L. o powierzchni 102,8198 ha, zapisana w księdze wieczystej L. tom [...] karta [...], stanowiąca własność L. z S. i W. małżonków K. podpada pod działanie przepisu art.2 ust.1 lit.e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. nr 3, poz.13 z późn.zm.), zwanego dalej "dekretem". Minister Rolnictwa decyzją z dnia [...] czerwca 1965 r. nr [...] uchylił decyzję z dnia [...] lipca 1964 r. w części dotyczącej obszaru nabytego aktami notarialnymi przez M. W., K. T., Z. i G. małżonków G., natomiast w pozostałej części decyzję tę utrzymał w mocy. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] lipca 1964 r. i [...] czerwca 1965 r. wystąpili: J. K., H. K., A. M., K. D., zwani dalej "skarżącymi". Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji objętych wnioskiem, stwierdzając, że sporna nieruchomość spełniała normy obszarowe wskazane w art.2 ust.1 lit.e dekretu, stąd też z dniem wejścia dekretu w życie przeszła z mocy prawa na własność Państwa. Skarżący wnieśli do Ministra o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpatrzywszy sprawę ponownie zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] października 2009 r., Minister utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie z dnia [...] czerwca 2009 r. W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał w szczególności, że zgodnie z art.2 ust.1 lit.e dekretu przejęciu na cele reformy rolnej podlegały nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe wymogi obszarowe, przechodziła z mocy prawa, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Państwa, była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami oraz całym inwentarzem żywym i martwym, jak również znajdującymi się na niej przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. W rozpatrywanej sprawie nieruchomość L. zapisana w księdze wieczystej L. Tom [...] karta [...] o powierzchni 102,8198 ha przewyższała maksymalną normę określoną w art.2 ust.1 lit.e dekretu i dlatego podpadała pod jego działanie. Organ wskazał ponadto, że trzema aktami notarialnymi z dnia [...] listopada 1929 r. małżonkowie K., reprezentowani przez pełnomocnika zbyli 33 ha gruntów na rzecz rolników: P. i M. z domu W. małżonków K., S. i W. z K. małżonków K., W. i A. z W. małżonków K. Prawo własności małżonków K. nie zostało jednakże skutecznie przeniesione na nabywców, albowiem nie spełnione zostały niezbędne do tego warunki wskazane w §873 Kodeksu cywilnego niemieckiego (BGB), tj. nie dokonano podzwania oraz nie wpisano zmiany do księgi wieczystej. Skarżący wnieśli skargę na decyzję Ministra, podnosząc naruszenie przez organ prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez uznanie, że decyzje z dnia [...] lipca 1994 r. i z dnia [...] czerwca 1965 r. są zgodne z art.2 ust.1 lit.e dekretu oraz naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności koniecznych dla rozstrzygnięcia sprawy zwłaszcza dotyczących jednoznacznego ustalenia, czy powierzchnia przejętej nieruchomości ziemskiej przekraczała 100 ha. Skarga podnosi, że przedmiotowa nieruchomość nie podlegała reformie rolnej, albowiem nie spełniała kryterium obszarowego 100 ha. Z uwagi na skuteczne prawnie przeprowadzenie w 1929 r. dobrowolnej parcelacji gospodarstwa, obejmowało ono w dniu 1 września 1939 r. jedynie około 60 ha. Ponadto, decyzje w sprawie podpadania nieruchomości pod przepisy dekretu wydano już po jego wykonaniu i osiągnięciu celów reformy rolnej. Ponadto, w ocenie skarżących, w myśl obecnych pomiarów geodezyjnych powierzchnia gruntów wchodzących w skład majątku po wyłączeniu powyższych działek wynosi poniżej 100 ha, tj. 99.2631 ha. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na tej podstawie, iż sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod kątem jej zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz. 1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.- zwanej dalej "p.p.s.a."). Skargę należało uwzględnić, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione. Przedmiotem ocenianego postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2009 r. było zbadanie, czy decyzji Ministra Rolnictwa z dnia [...] czerwca 1965 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w B. z dnia [...] lipca 1964 r. w przedmiocie przejęcia na rzecz Państwa na podstawie przepisu art.2 ust.1 lit.e dekretu nieruchomości ziemskiej położonej w L. o powierzchni 102,8198 ha, objętej KW L. Tom [...] k. [...], stanowiącej byłą własność L. z S. i W. małżonków K., nie obciąża którakolwiek z kwalifikowanych wad prawnych wymienionych w art.156§1 k.p.a. Tryb postępowania w sprawach o stwierdzenie, czy dana nieruchomość podpadała pod działanie art.2 ust.1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej regulowały przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 roku w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem". Paragraf 5 rozporządzenia stanowił w ust.1, że orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art.2 ust. (1) pkt e) należy w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich, w ust.2 natomiast, że od decyzji wojewódzkiego urzędu ziemskiego służy stronom prawo odwołania za pośrednictwem tegoż urzędu w ciągu dni 7, licząc od dnia następnego po doręczeniu decyzji, do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. Z kolei § 6 rozporządzenia stanowił, że strona, ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. (1) pkt e), winna przedłożyć wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu dowody, stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że wydanie orzeczenia na podstawie § 5 i 6 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 roku w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej mogło nastąpić jedynie na wniosek strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 sierpnia 2006 r., sygn. akt I OSK 992/05, publ. LEX nr 267151). Wydanie na podstawie wskazanych wyżej przepisów orzeczenia z urzędu byłoby zatem rażącym naruszeniem prawa procesowego, albowiem organ orzekałby bez wniosku uprawnionego podmiotu. Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Wprawdzie ani w sentencjach, ani w uzasadnieniach decyzji z dnia [...] lipca 1964 r. i z dnia [...] czerwca 1965 r. nie wspomniano wprost, że stwierdzenie podpadania nieruchomości pod przepisy dekretu następuje z urzędu, niemniej wniosek, iż tak właśnie było wynika w sposób oczywisty z faktu, że, po pierwsze, w żadnej z kwestionowanych nie wspomniano, że postępowanie administracyjne wszczęte zostało na wniosek uprawnionej strony, po drugie, żaden taki wniosek nie znajduje się w aktach sprawy, po trzecie, o złożeniu takiego wniosku nie wspomina żaden inny dokument znajdujący się w aktach sprawy. Uznać zatem należy, że decyzję z dnia [...] lipca 1964 r. i z dnia [...] czerwca 1965 r. wydano z rażącym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. z rażącym naruszeniem §6 rozporządzenia. Okoliczności tej nie dostrzegł Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w ocenianym postępowaniu, co oznacza, że wydane przez niego orzeczenia zapadły z naruszeniem §7, 77§1 i 80 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Z powyższych względów oba te orzeczenia należało wyeliminować z obrotu prawnego, W świetle powyższego rozważenie przez Sąd kwestii podniesionych w skardze stało się bezprzedmiotowe. W następstwie uprawomocnienia się niniejszego wyroku organ ponownie rozpatrzy wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] lipca 1964 r. i z dnia [...] czerwca 1965 r., z uwzględnieniem ocen zawartych powyżej. W ponownym postępowaniu organ zbada, czy zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności wskazanych wyżej orzeczeń, tj. czy na przeszkodzie ku temu nie stoi wywołanie przez orzeczenia z 1964 i 1965 r. nieodwracalnych skutków prawnych. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145§1 ust.1 lite i art.200 p.p.s.a.