III SA/Łd 555/09

Dnia 4 lutego 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Protokolant Asystent sędziego Dominika Trella po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2010 roku sprawy ze skargi R.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o rejestracji pojazdu po wznowieniu postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] roku znak [...]; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się orzeczenia; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz R.W. kwotę 200,- (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. bg. FIII SA/Łd 555/09 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją z dnia [...] (znak [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpatrzeniu odwołania R. W., utrzymało w mocy decyzję Starosty K. z dnia [...] (znak: [...]) o uchyleniu, po wznowieniu postępowania, dotychczasowej decyzji Starosty K. z dnia [...] o rejestracji pojazdu marki Opel Corsa o cechach identyfikacyjnych: nr nadwozia – [...], rok prod. 2000, nr rej. [...]. W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Ja wynika z załączonych akt administracyjnych w dniu [...] Starosta K. na wniosek R. W. wydał decyzję o rejestracji samochodu osobowego marki Opel Corsa o cechach identyfikacyjnych: nr nadwozia – [...], rok prod. 2000 wydając dowód rejestracyjny [...] i tablice rejestracyjne [...]. Rejestracja nastąpiła m.in. na podstawie umowy kupna – sprzedaży z dnia 16 września 2006 r., na mocy której A. S., prowadząca działalność gospodarczą pod firmą A. w G., ul. A. nabyła ten pojazd od J. R. zam. w S., ul. B. i oraz fakturę zakupu wystawioną przez A. S., prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą A na R. W., zam. w K., B. Przedmiotowy pojazd R. W. zbył w dniu 22 października 2006 r. na rzecz P. P. i M. P., zam. w P., ul. C. W dniu 30 czerwca 2009 r. do organu I instancji wpłynął sprzeciw Prokuratora Rejonowego w Gnieźnie od ostatecznej decyzji Starosty K. z dnia [...] w sprawie zarejestrowania pojazdu marki Opel Corsa na nazwisko R. W. Prokurator zarzucił, iż decyzja ostateczna w tej sprawie wydana została w oparciu o sfałszowany dokument umowy sprzedaży, a mianowicie podrobiona została umowa kupna – sprzedaży pojazdu za granicą, co nie było znane organowi wydającemu decyzję o rejestracji. Do sprzeciwu załączone zostały kopie umów i kopie protokołów przesłuchania świadków uzyskane w prowadzonym postępowaniu przygotowawczym. Starosta K. postanowieniem z dnia [...], wydanym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 5 , art. 147 i 149 § 1 k.p.a., wznowił postępowanie w sprawie zrejestrowania przedmiotowego samochodu. Następnie decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 104, art. 151 § 1 ust. 2, art. 154 k.p.a., Starosta uchylił decyzję o rejestracji samochodu marki Opel Corsa o cechach identyfikacyjnych: nr nadwozia – [...], rok prod. 2000 na nazwisko R. W. Decyzja doręczona została R. W., Prokuratorowi Rejonowemu w Gnieźnie oraz przesłana do Urzędu Miasta P. W odwołaniu od tej decyzji R. W. zarzucił organowi błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że należy uchylić decyzję o rejestracji pojazdu w sytuacji, gdy rejestrujący nabył pojazd w dobrej wierze od profesjonalisty (komisu) i nie może ponosić negatywnych konsekwencji w sytuacji dokonanej dawno sprzedaży pojazdu i w sytuacji gdy nie ponosi żadnej winy i odpowiedzialności za zaistniały stan rzeczy, a pojazd został prawomocnie zarejestrowany przez organ I instancji. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że organ I instancji prawidłowo ocenił, że należy uchylić decyzję o rejestracji pojazdu z dnia [...] z uwagi na istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie ze wskazanym przepisem, postępowanie wznawia się, gdy dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne okazały się fałszywe. Kolegium stwierdziło, że w rozpatrywanej sprawie niewątpliwie zachodzi powyższa przesłanka, albowiem z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika bezsprzecznie, że umowa nabycia pojazdu od J. R. przez A. S. jest fałszywa, a fakt ten nie był znany Staroście K. w dniu rejestracji przedmiotowego pojazdu. Oznacza to, że zachodziła uzasadniona przesłanka do wznowienia postępowania w sprawie rejestracji przedmiotowego pojazdu i uchylenia decyzji w przedmiocie jego rejestracji. Jak wyjaśnił organ, to że jest to dokument istotny wynika z art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (tj. Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.). Przepis ten stanowi, że rejestracji dokonuje się na podstawie m.in. dowodu własności pojazdu; karty pojazdu, jeżeli była wydana; wyciągu ze świadectwa homologacji; zaświadczenia o pozytywnym wyniku badania technicznego pojazdu, dowodu rejestracyjnego, jeżeli pojazd był zarejestrowany (...). Ponadto, organ wskazał na treść § 4 ust. 1 rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz. U. Nr 186, poz. 1322 ze zm.), który to przepis określa jako dowód własności pojazdu w szczególności umowę sprzedaży i fakturę VAT. Kolegium podkreśliło, że znane i utrwalone orzecznictwo wskazuje, że podmiot, na rzecz którego dokonuje się rejestracji pojazdu powinien udokumentować swoje prawo własności. Właściciel obowiązany jest przedstawić oryginał dowodu własności pojazdu, a jeżeli pojazd był zarejestrowany, także ostatni dowód rejestracyjny. Oba dokumenty muszą być prawdziwe nie tylko w znaczeniu formalnej autentyczności dokumentu, lecz muszą być także zgodne ze stanem faktycznym. Nie może być uznane za dopełnienie warunków formalnych przedstawienie jako dowodu własności pojazdu sfałszowanej umowy kupna – sprzedaży pojazdu, nawet jeżeli nabywca tego pojazdu działał w dobrej wierze. W tym stanie rzeczy Kolegium stwierdziło, że podjęte przez organ I instancji rozstrzygnięcie, po przeprowadzeniu analizy przesłanek wymienionych w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. należy uznać za zasadne. Decyzja doręczona została R. W., Prokuratorowi Rejonowemu w Gnieźnie, Staroście K. i Prezydentowi Miasta P. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi R. W. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 72 ust. 1 i art. 73 ust. 1 ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, poprzez niezweryfikowanie przez organ dokumentów przedłożonych do rejestracji; naruszenie przepisów art. 7, art. 169 i art. 341 k.c. poprzez pominięcie przy wydawaniu decyzji dobrej wiary nabywcy oraz naruszenie art. 7 k.p.a. i art. 21 Konstytucji RP, poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu strony. W uzasadnieniu skargi podniósł, że nabywając pojazd działał w dobrej wierze i nie istniały żadne przesłanki, które mogłyby wzbudzać w nim niepokój co do skuteczności transakcji. Powołał się w tym zakresie na art. 341 k.c., zgodnie z którym domniemywa się, że posiadanie jest zgodne ze stanem prawnym. Domniemanie to dotyczy również posiadania przez poprzedniego posiadacza. Wskazywał także na regulacje art. 169 § 1 k.c. Podkreślał, że nabył pojazd na podstawie ważnego dowodu rejestracyjnego zbywcy, zatem – jak stwierdził – nie istniały żadne przesłanki mogące wzbudzić wątpliwości co do prawdziwości poprzedniej umowy sprzedaży tego pojazdu. Zarzucił organom naruszenie przepisów proceduralnych poprzez niepodjęcie wszystkich niezbędnych kroków do wyjaśnienia stanu faktycznego. W jego ocenie organ nie zbadał okoliczności faktycznych i nie zweryfikował przedłożonych do rejestracji dokumentów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Kolegium podkreśliło, że w sprawie nie jest sporne, iż A. S. nie sprowadziła spornego pojazdu z zagranicy, a umowa sprzedaży pojazdu jest sfałszowana. Kolegium podkreśliło, że organy dokonują rejestracji na podstawie dokumentów potwierdzających niesporne stany w sferze stosunków własnościowych, nie mogą natomiast zajmować się oceną istnienia dobrej wiary jednej ze stron umowy zawieranej w przekonaniu, ze jest ona czynnością przenoszącą jego własność. Organ wskazał na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 sierpnia 1998 r., sygn. akt II SA 787/98 oraz z dnia 9 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 234/05. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona choć z innych przyczyn niż podnosi skarżący. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl natomiast art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca. Badając w niniejszej sprawie zgodność zaskarżonej decyzji z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej, Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Szczegółowa analiza akt niniejszej sprawy wykazała, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie stanowi - zgodnie z art. 145 § 1 pkt. 4 k.p.a. - podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W postępowaniu nie brały bowiem udziału - bez swej winy - wszystkie strony, w tym wypadku kolejni nabywcy przedmiotowego pojazdu. Stroną postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przez "brak udziału" należy rozumieć zarówno sytuację, w której strona w ogóle nie brała udziału w postępowaniu jak również taką, gdy nie brała udziału w istotnych czynnościach podejmowanych na etapie postępowania wyjaśniającego. Skonkretyzowana w treści art. 10 § 1 k.p.a. zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym nakłada na organ prowadzący to postępowanie obowiązek zapewnienia stronie prawnych możliwości podejmowania wszelkich czynności, które mogą przyczynić się do obrony jej interesów (wyrok NSA z 19 czerwca 1998 r. I SA/Lu 652/97 ). W myśl bowiem art. 10 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Wyrazem tej zasady jest m.in. konieczność zawiadomienia stron o wszczęciu postępowania (art. 61 § 4 k.p.a.), doręczenia wydanej w sprawie decyzji (art. 109 § 1 k.p.a.) oraz doręczenia zawiadomienia o wniesieniu odwołania (art. 131 k.p.a.). Nie doręczenie któregokolwiek z powyższych pism prowadzi nieuchronnie do pozbawienia strony postępowania prawa do czynnego w nim udziału. Ustalenie natomiast, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu prowadzi do stwierdzenia, że miało miejsce naruszenie prawa dające podstawę do jego wznowienia (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymywała w mocy decyzję Starosty K. z dnia [...]., na mocy której organ ten uchylił decyzję z dnia [...] w sprawie rejestracji, na wniosek właściciela pojazdu – R. W., pojazdu marki Opel Corsa, nr rejestr. [...]. Jednakże jeszcze przed wszczęciem postępowania w sprawie uchylenia decyzji o rejestracji pojazdu z dnia 24 stycznia 2006 r. pojazd ten został zbyty przez R. W. na rzecz P. P. i M. P. Okoliczność powyższa była znana organom administracji obu instancji. W ocenie Sądu, uchylenie decyzji o pierwotnej rejestracji pojazdu na rzecz R. W. ma wpływ na sytuację prawną nabywców rzeczy i byt prawny wydanej na ich rzecz decyzji w przedmiocie rejestracji pojazdu. Uchylenie decyzji o pierwotnej rejestracji, wiąże się bowiem z uchyleniem - w wyniku wznowienia postępowania - decyzji o rejestracji wydanej na rzecz kolejnego nabywcy. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 listopada 2004 r. sygn. OSK 802/04 (publ ONSAiWSA 2005/3/53) "w sprawie o rejestrację pojazdu i wydanie dowodu rejestracyjnego podstawowe znaczenie ma wykazanie prawa własności przez osobę, która ubiega się o zarejestrowanie pojazdu na jej rzecz. Decyzja o zarejestrowaniu pojazdu na rzecz określonej osoby i dowód rejestracyjny mają także istotne znaczenie prawne dla osób, które nabywają zarejestrowany już pojazd. Wynika to w sposób nie budzący wątpliwości z przepisów art. 78 ust. 1 oraz art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym( Dz. U. Nr 98, poz. 602 ze zm. ( w brzmieniu przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 6 września 2001r o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym )/.../" "Należy mieć na uwadze, że podstawę kolejnej rejestracji pojazdu stanowi wykazanie przejścia własności pojazdu, ale także przestawienie dowodu rejestracyjnego pojazdu wydanego na podstawie decyzji o zarejestrowaniu tego pojazdu na rzecz poprzedniego właściciela. Nie ulega wątpliwości, że w tych warunkach już samo wzruszenie poprzedniej decyzji rejestracyjnej może oddziaływać na prawa osoby, która z powołaniem się na tę decyzję uzyskała rejestrację pojazdu i jest aktualnym właścicielem pojazdu." Przytoczony pogląd nadal zachowuje pełną aktualność, gdyż w tym zakresie stan prawny nie uległ istotnym zmianom. Reasumując, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę, nie ma zatem wątpliwości, iż każdy kolejny właściciel pojazdu posiada interes prawny - w rozumieniu art. 28 k.p.a. - do występowania w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie uchylenia decyzji o rejestracji pojazdu, wydanej na rzecz poprzedniego właściciela, jako strona postępowania. Z załączonych akt postępowania administracyjnego wynika natomiast, że postanowienie o wznowieniu postępowania w sprawie rejestracji przedmiotowego pojazdu doręczono jedynie R. W. Prokuraturze Rejonowej w Gnieźnie oraz Prezydentowi Miasta P., jako organowi, który zarejestrował przedmiotowy pojazd po jego nabyciu przez nowego właściciela. Również decyzja organu I instancji została doręczona jedynie wskazanym powyżej podmiotom, a decyzja organu odwoławczego dodatkowo organowi I instancji – Staroście K. Jak wynika z powyższego, zarówno postanowienie o wznowieniu postępowania w sprawie rejestracji pojazdu na rzecz R. W., jak również decyzje organów obydwu instancji dotyczące uchylenia pierwotnej decyzji o rejestracji pojazdu w ogóle nie zostały przesłane do nowych nabywców pojazdu – P. P. i M. P. mimo, iż ich adresy były organom obu instancji znane. Tym samym osoby te pozbawione zostały możliwości udziału w całym postępowaniu, co wyczerpuje przesłankę z art. 145 § 1pkt 4 k.p.a. Wskazane wyżej uchybienia procesowe nie mogą zostać w żaden sposób konwalidowane. Prowadzenie postępowania w sytuacji, gdy uczestnik bez własnej winy nie brał w nim udziału, stanowi bowiem bezwarunkową podstawę wznowienia tego postępowania i to niezależnie od tego, czy to naruszenie procedury ma wpływ na treść decyzji, czy też nie (Sąd podziela w tym zakresie pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 1999 r. sygn. akt IV SA 595/99- niepublikowany). Stanowisko takie znajduje także potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 2004 r., sygn. akt OSK 831/04 (niepublikowany) wydanym w sprawie o bardzo podobnym stanie faktycznym i prawnym i było już prezentowane Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi m.in. w wyroku z 8 czerwca 2005 r. w sprawie II SA/Łd 513/02). Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji winien zapewnić czynny udział w każdym stadium postępowania i we wszystkich czynnościach kolejnym nabywcom pojazdu, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a.. W tej sytuacji poza oceną Sądu muszą pozostać zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego i zasadności uchylenia decyzji o rejestracji pojazdu. Z powyższych względów, wobec stwierdzenia naruszenia przepisów prawa procesowego dającego podstawę do wznowienia postępowania i mogących mieć wpływ na wynik postępowania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 135 tej ustawy uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję Starosty K. Na podstawie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.