III SA/Gd 521/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2010 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Wojewody z dnia 8 września 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Gminy z dnia 4 sierpnia 2009 r., nr [...], 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego J. M. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2008 r. J. M. zwrócił się do Urzędu Gminy K. z prośbą o wymeldowanie z miejsca pobytu stałego B. K. oraz P. K. Decyzją z dnia 4 grudnia 2008 r. Burmistrz Gminy działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (dalej w skrócie k.p.a.) orzekł o wymeldowaniu B. K. z pobytu stałego w lokalu nr [...] położonym w K. przy ul. [...]. Z kolei decyzją z dnia 4 sierpnia 2009 r. Burmistrz Gminy, działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 104 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, w następstwie decyzji Wojewody z dnia 26 maja 2009 r. uchylającej pozytywną dla wnioskodawcy decyzję organu I instancji z dnia 29 stycznia 2009 r., ponownie orzekł o odmowie wymeldowania P.K. z pobytu stałego w lokalu nr [...] położonym w K. przy ul. [...]. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w sprawie nie zachodzi ustawowo określona podstawa wymeldowania gdyż w okresie poprzedzającym aresztowanie P. K. zamieszkiwał w w/w lokalu realizując swoje podstawowe funkcje życiowe. Okoliczności te potwierdzili zeznający w sprawie świadkowie jak i sam zainteresowany. W następstwie odwołania wniesionego przez inicjatora przedmiotowego postępowania, tj. J. M., w którym podniesiono zarzut naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz błędy w ustaleniach faktycznych (polegające na błędnym przyjęciu w/w lokalu za centrum życiowe P. K. jak i pominięciu faktu zatrzymania w/w w mieszkaniu przy ul. [...] w K. gdzie w/w zamieszkiwał wraz z konkubiną i dzieckiem) Wojewoda decyzją z dnia 8 września 2009 r. utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy wskazał, że opuszczenie lokalu przez P. K. nie miało charakteru dobrowolnego gdyż zostało wymuszone sytuacją od niego niezależną, tj. aresztowaniem i osadzeniem w zakładzie karnym. Z zeznań świadków wynika z kolei, że lokal przy ul. [...] w K. nie stanowił centrum życiowego w/w osoby. W lokalu tym zamieszkiwała bowiem żona P.K. a samo aresztowanie miało miejsce w trakcie jego wizyty w tym lokalu. Również z zeznań świadków, tj. I. B., H. K. i H. B., wynika, iż lokal przy ul. [...] w K. stanowił centrum życiowe P. K. Co istotne, zeznania te są sprzeczne z zeznaniami J. M., który twierdził, że P. K. od wiosny 2004 r., czyli bezpośrednio przed aresztowaniem, przebywał w K. przy ul. [...]. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J.M. wniósł o uchylenie wydanych w sprawie decyzji organu I i II instancji. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu organu odwoławczego skarżący zarzucił naruszenie art. 6 k.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że opuszczenie lokalu przez P.K. nie było wynikiem bezprawnych działań osób trzecich, co uniemożliwiałoby wydanie decyzji o wymeldowaniu. P. K. został bowiem zatrzymany a następnie osadzony w zakładzie karnym. Tym samym – w świetle stricte ewidencyjnych celów zameldowania - spełniona została przesłanka do wymeldowania określona w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W ocenie skarżącego przepisy meldunkowe nie mogą służyć utrzymywaniu fikcji pobytu osoby w danym lokalu, jeżeli osoba ta rzeczywiście tam nie przebywa. Obecnie miejscem pobytu P. K. nie jest lokal przy ul. [...] w K. ale Zakład Karny w S. Co nadto istotne, P.K. nie podjął żadnych kroków w celu uregulowania stanu prawnego, w następstwie wygaśnięcia umowy najmu spornego lokalu zawartej przez poprzednich właścicieli nieruchomości z jego matką. Skarżący wskazał również, iż budynek został przebudowany w ramach remontu i lokal, w którym zamieszkiwali P. K. z matką nie istnieje. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, uznając zarzuty skargi za niezasadne i podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest zaś na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W myśl art. 134 § 1 w/w aktu normatywnego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Wskazać należy, iż przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest ocena zgodności z prawem rozstrzygnięcia Wojewody, którym utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Gminy z dnia 4 sierpnia 2009 r. orzekającej o odmowie wymeldowania P. K. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w K. Dla dokonania przedmiotowej oceny zasadniczego znaczenia nabiera zatem treść art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), w myśl którego organ administracji wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub tymczasowego trwającego ponad 3 miesiące i jednocześnie nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zatem jedyną przesłanką wymeldowania z pobytu stałego jest opuszczenie miejsca pobytu stałego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania, przy czym w orzecznictwie sądowym powszechnie przyjęty został pogląd, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić jedynie wówczas, jeżeli ma on charakter dobrowolny i trwały. Warto przywołać tutaj orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego które jednoznacznie wskazują na znaczenie dobrowolności opuszczenia lokalu przy wydawaniu decyzji o wymeldowaniu. Sąd podziela i uznaje w pełni pogląd wyrażony w wyroku NSA w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2000 r. sygn. akt V SA 1784/99, który stwierdza, że: " Spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób" (Lex nr 49415). Z uwagi na stan faktyczny sprawy należy też wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęty jest pogląd zgodnie z którym czasowe opuszczenie miejsca stałego zameldowania w związku z osadzeniem w zakładzie karnym nie stanowi podstawy do wydania decyzji o wymeldowaniu osoby odbywającej karę pozbawienia wolności, bowiem opuszczenie lokalu nie nastąpiło w takim przypadku dobrowolnie i nie ma trwałego charakteru. Na takie stanowisko powołały się organy orzekające w niniejszej sprawie. Jakkolwiek Sąd powyższy pogląd co do zasady aprobuje, to należy zauważyć, że nie znajduje on merytorycznego uzasadnienia w sytuacji, gdy wniosek o wymeldowanie dotyczy osoby opuszczającej miejsce stałego zameldowania w związku z odbywaniem długotrwałej kary pozbawienia wolności. Takie stanowisko przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 września 2007 r. sygn. akt II OSK 1251/06, gdzie - odnosząc się do faktu opuszczenia lokalu w związku z aresztowaniem - stwierdził, że: "To czy opuszczenie lokalu było dobrowolne ma znaczenie kiedy dana osoba jest zmuszona opuścić lokal na skutek działań bezprawnych innych osób, ale nie w sytuacji kiedy opuszczenie przez nią lokalu było następstwem zawinionych przez nią działań." (opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Dalej tenże Sąd stwierdził, że orzeczona wieloletnia kara pozbawienia wolności powoduje, że uznać należy, iż opuszczenie lokalu przez zameldowanego miało charakter trwały. Należy bowiem tutaj wskazać, że zgodnie z art. 1 ust. 2 i 9 ust. 2b w/w ustawy ewidencja ludności ma charakter rejestracyjno-porządkowy i winna odzwierciedlać stan faktyczny w zakresie stałego lub czasowego pobytu osób w danym miejscu. Taka sytuacja ma miejsce w rozpatrywanej sprawie, gdzie opuszczenie przedmiotowego lokalu nastąpiło nie na skutek działań innych osób uniemożliwiających P. K. przebywanie w nim, lecz w związku z faktem aresztowania i późniejszego skazania go prawomocnym wyrokiem sądu na karę 15 lat pozbawienia wolności. Odnosząc to do przedstawionego wyżej poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego, który skład orzekający w niniejszej sprawie w całości aprobuje, utrzymanie zameldowania P. K. w przedmiotowym lokalu - pomimo tego, iż w nim nie przebywa i okres ten będzie wynosił łącznie 15 lat - służyłoby de facto utrzymywaniu fikcji, że stanowi on stale jego centrum życiowe. Tym samym Sąd stwierdził, że decyzje obu organów orzekających w sprawie zostały wydane z naruszenie art. 9 ust. 2b i art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto należy wskazać, że wydanie przez organ orzeczenia o wymeldowaniu danej osoby z pobytu stałego winno być poprzedzone postępowaniem dowodowym, którego rezultaty nie pozostawiają wątpliwości co do istnienia wymienionych wyżej przesłanek wymeldowania. Naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego są - zawarte w art. 6 i 7 k.p.a. - zasada praworządności oraz dochodzenia prawdy obiektywnej. Nakładają one na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym jak i prawnym, w celu ustalenia rzeczywistego stanu sprawy. W myśl art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji państwowej zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Treść tego przepisu należy tłumaczyć w ten sposób, że obowiązek przeprowadzenia wszystkich niezbędnych do wyjaśnienia sprawy dowodów obciąża organ administracji prowadzący postępowanie w sprawie. Oceniając zaskarżone decyzje należy stwierdzić, że nie zostały one poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym. Należy bowiem zauważyć, że organy orzekające w sprawie skupiły się w jego toku wyłącznie na ustaleniu czy P.K. opuścił przedmiotowy lokal na jakiś czas przez aresztowaniem, czy też nie. Tymczasem, mając na uwadze konkretne okoliczności niniejszej sprawy nie była to jedna okoliczność wymagająca wyjaśnienia. Jak wynika z akt sprawy przedmiotowy lokal P. K. zajmował wraz z matką B.K., która była jego głównym najemcą. W 2006 r. B. K. opuściła go i została z niego wymeldowana decyzją z dnia 4 grudnia 2008 r. Z akt sprawy nie wynika by czyniła ona starania by na powrót zamieszkać w lokalu położonym w przedmiotowym budynku. Tymczasem J.M. w swojej skardze wskazał, że lokal, w którym P. K. jest zameldowany, na skutek dokonanej przebudowy budynku przy ul. [...] w K. fizycznie nie istnieje, co zostało również potwierdzone przez skarżącego na rozprawie w dniu 4 lutego 2010 r. Na powyższą okoliczność nie zwróciły uwagi organy orzekające w sprawie, tymczasem wymaga ona szczegółowego wyjaśnienia, bowiem gdyby okazało się, że - tak jak twierdzi skarżący - dotychczasowy lokal nr [...] fizycznie nie istnieje, utrzymywanie meldunku P.K. pod dotychczasowym adresem również stanowiłoby fikcję. Należy bowiem uznać, iż lokal o wskazanym adresie - jako nieistniejący - nie mógłby być centrum życiowym wymienionego i nie mógłby on do niego powrócić po odbyciu kary pozbawienia wolności. W końcu ponownego wyjaśnienia wymaga czy zatrzymanie P. K. przez policję w lokalu położonym w K. przy ul. [...] nastąpiło na skutek tego, że przebywał on tam przypadkowo, czy też nie mogło dojść do zatrzymania go w miejscu stałego zameldowania z uwagi na fakt, że się ukrywał i w nim nie przebywał ( jeżeli tak to od jakiego czasu ). Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 cytowanej ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Zgodnie z postanowieniami art. 152 ustawy z uwagi na uwzględnienie skargi Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji winny uwzględnić rozważania dotyczące prawidłowego ustalenia przesłanek wymeldowania określonych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji i dowodach; nadto uwzględnieniu powinny podlegać rozważania dotyczące charakteru oraz celów tej instytucji w odniesieniu do przedmiotu niniejszej sprawy. Nadto organy będą zobowiązane przeprowadzić postępowanie administracyjne we wskazanym wyżej zakresie i zgodnie z zasadami wynikającymi z omówionych przepisów procedury administracyjnej.