III SA/Po 906/09

Dnia 17 lutego 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Barbara Koś Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2010r. przy udziale sprawy ze skargi A. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, III. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego kwotę 257,- (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania /-/B. Koś /-/M. Ławniczak /-/W. Długaszewska W dniu [...] stycznia 2006r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. wpłynął wniosek A. H. o całkowite umorzenie zadłużenia z tytułu nieuregulowanych składek. Skarżący powołał się na brak możliwości spłaty zadłużenia wynikający z niewielkiej kwoty osiąganego dochodu, konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Wskazał, że jest uchodźcą z [...], prowadzi działalność gospodarczą w zakresie handlu odzieżą używaną, z której uzyskuje niewielki dochód. Ma na utrzymaniu żonę cierpiącą na niedomykalność aortalną zastawki oraz 11-letnią córkę cierpiącą na nawracające zapalenia dróg oddechowych od urodzenia, rodzinie brakuje środków na bieżący zakup leków. W dniu [...] marca 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. wydał decyzję o Nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu należnych składek: na ubezpieczenie społeczne za okres od marca 2001 r. do grudnia 2005r. w kwocie łącznej kwocie 35.581,24 zł, w tym z tytułu składek 26.152,24 zł i odsetek liczonych na dzień 23.01.2006r. 9.429,00 zł na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2001 r. do grudnia 2005r. w kwocie łącznej 4.843,36 zł, w tym z tytułu składek 3.804,36 zł i odsetek liczonych na dzień 23.01.2006r. 1.039,00 zł na Fundusz Pracy za okres od marca 2001 r. do grudnia 2005r. w kwocie łącznej 2.498,93 zł, w tym z tytułu składek 1.869,93 zł i odsetek liczonych na dzień 23.01.2006r. 629,00 zł oraz kosztów upomnienia w kwocie 308,00 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż zebrany materiał dowodowy nie wskazuje, iż istnieje groźba pozbawienia Skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż Skarżący uzyskuje dochód z prowadzonej działalności gospodarczej. Zdaniem organu, wprawdzie kondycja finansowa skarżącego nie umożliwia natychmiastowej spłaty, lecz może ulec poprawie w przyszłości. A. H. kwestionując decyzję złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy do Prezesa ZUS. Na skutek rozpoznania tego wniosku Prezes Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust 4 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137, poz. 887 ze zm.) w brzmieniu ustalonym przez ustawę z dnia 01.07.2005r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150, poz. 1248) wydał decyzję z dnia 22 maja 2006r., którą to decyzją utrzymał w mocy decyzję z dnia 22 marca 2006r. o Nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu ww. składek. Prezes ZUS rozpoznając sprawę ustalił, iż żona i córka Skarżącego chorują (żona ma wady serca a córka schorzenia układu oddechowego). Skarżący w roku 2005 uzyskał z prowadzonej działalności przychód w kwocie 11.823 zł. Skarżący mieszka w wynajmowanym lokalu, za który płaci czynsz w kwocie 200 zł miesięcznie. Zdaniem Prezesa ZUS dochody Skarżącego są wystarczające na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, zadłużenie jest rezultatem ryzyka związanego z działalnością gospodarczą, a schorzenia członków rodziny nie pozbawiają Skarżącego możliwości zarobkowania. Na decyzję tę A. H. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wskazał w niej brak możliwości spłaty zadłużenia, brak wykształcenia, a tym samym brak większych zdolności zarobkowych. Podtrzymał argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz powołał się na bezskuteczność prowadzonej wobec niego egzekucji przez Urząd Skarbowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 listopada 2006r. (sygn. akt III SA/Wa 2226/06) oddalił skargę. W dniu [...] stycznia 2007r. do ZUS oddział w Poznaniu wpłynął nowy wniosek skarżącego z dnia 22 stycznia 2007r. o umorzenie całkowite zadłużenia z tytułu nieuregulowanych składek. Skarżący powołał się przy tym na brak możliwości spłaty zadłużenia wynikający z niewielkiej kwoty osiąganego dochodu, konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny oraz brakiem możliwości podjęcia lepiej płatnej pracy. Skarżący wskazał, że jest uchodźcą z [...], prowadzi działalność gospodarczą w zakresie handlu odzieżą używaną, z której uzyskuje dochód w kwocie 930 zł. Ma na utrzymaniu żonę cierpiąca na niedomykalność aortalną zastawki i zaburzenia błędnika oraz 12-letnią córkę cierpiącą na nawracające zapalenia dróg oddechowych. Podkreślił, iż brakuje mu środków na zakup drogich leków. Wskazał, iż brak wykształcenia oraz słaba znajomość języka polskiego uniemożliwia mu podjęcie lepiej płatnej pracy. W dniu [...] lipca 2007 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wydał decyzję o Nr [...], mocą której umorzył postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek złożonego w dniu [...] stycznia 2007r. ZUS uznał, że sprawa wszczęta wnioskiem zgłoszonym w dniu [...].01.2007r. i sprawa zakończona ostateczną i prawomocną decyzją Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2006r. są tożsame pod względem podmiotowym i przedmiotowym. ZUS i Prezes ZUS już orzekali w tej sprawie a odmowa umorzenia składek nastąpiła w takim samym stanie faktycznym sprawy. A. H. pismem z dnia 01 sierpnia 2007 r., złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Wskazał, że sprawy nie są tożsame, albowiem wzrosło zadłużenie, a sytuacja rodzinna i materialna jest gorsza, gdyż wzrosły ceny utrzymania i leków. Ponadto uznał, że powołał nowe dowody i okoliczności. Na skutek rozpoznania tego wniosku Prezes ZUS na podstawie art. 83 ust 4 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137, poz. 887 ze zm.) w brzmieniu ustalonym przez ustawę z dnia 01.07.2005r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 150, poz. 1248) wydał decyzję z dnia [...] listopada 2007r. o Nr [...], którą to decyzją utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2007r. umarzającą postępowanie w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Na decyzję tę A. H. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego powołując się na bezzasadność przyjęcia tożsamości tych spraw. Wzrost kosztów utrzymania i leków oraz nieuleczalna choroba córki i żony nie pozwalają na akceptowanie stanowiska organu. Zdaniem Skarżącego nastąpiła trwała, trudna sytuacja rodzinna i materialna oraz pogorszenie warunków życia, a więc nie są to sprawy tożsame. Dlatego też ZUS i Prezes ZUS powinni, zdaniem skarżącego tę sprawę rozpoznać merytorycznie. Wyrokiem z dnia 28 marca 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2007r. Nr [...] (sygn. akt V S.A./Wa 270/08). Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, że w tej sprawie nie wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania albowiem przedmiotem poprzedniego i tego postępowania nie były sprawy tożsame. Uległa bowiem zwiększeniu wysokość zadłużenia i wydłużeniu okres niepłacenia składek. Ponadto Skarżący powołał się na nowe argumenty w postaci wzrostu kosztów utrzymania rodziny oraz wykupu leków, a także braku realnych perspektyw na spłatę zadłużenia wynikających z niemożności podjęcia lepiej płatnej pracy. W związku z powyższym Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu na skutek w/w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podjął postępowanie w przedmiocie umorzenia zadłużenia z tytułu nieuregulowanych składek, w wyniku którego wydał decyzję z dnia [...] stycznia 2009r. nr [...] odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Organ ustalił wysokość zadłużenia zobowiązanego z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenie społeczne na kwotę 32.251,91zł, odsetki na dzień 23.01.2007r. wyniosły 12.647,00zł, na ubezpieczenie zdrowotne na kwotę 4.768,86zł, odsetki na dzień 23.01.2007r. w kwocie 1.483,00zł, na Fundusz Pracy na kwotę 2.230,30zł, odsetki naliczone na dzień 23.01.2007r. w kwocie 773,00zł, koszty upomnienia 369,60zł. Ponadto Zakład wskazał, iż zobowiązany zalegał z opłaceniem składek na ubezpieczenie społeczne za okres od 01/2007-12/2008 w kwocie 11.952,34zł + odsetki, na ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2007-07/2007, 09/2007-06/2008, 09/2008-10/2008, 12/2008 w kwocie 2.163,46zł + odsetki, na Fundusz Pracy za okres 01/2007-12/2008 w kwocie 978,45zł + odsetki - należności powstałe po złożeniu wniosku o umorzenie zadłużenia. W uzasadnieniu wskazano, iż nie można jednoznacznie stwierdzić, czy odmowa umorzenia należności pozbawi dłużnika lub jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a nie wykazano w sposób nie budzący wątpliwości, iż zaistniały przesłanki z § 3 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ podkreślił, iż zadłużenie pochodzi ze stosunkowo niedawnego okresu, a na podstawie art. 24 ust.4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek przedawniają się z upływem 10 lat od dnia, gdy są wymagalne. Istnieje zatem możliwość dochodzenia należności w przyszłości przez Zakład, z drugiej zaś strony czas ten może być wykorzystany przez Skarżącego na spłatę zaległości. Od powyższej decyzji zobowiązany w dniu 05 lutego 2009r. wniósł do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy . Prezes ZUS decyzją z dnia [...].09.2009 o Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2009 roku. Podkreślił, iż nie można stwierdzić zaistnienia przesłanki sformułowanej w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ani też wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy). Prezes Zakładu potwierdził ustalenia poczynione w tym zakresie przez Zakład wskazując jednocześnie na fakt przekazania przez organ egzekucyjny w dniu [...] lutego 2009r. wyegzekwowanej od zobowiązanego kwoty. W tym stanie rzeczy zarzut zobowiązanego dotyczący błędnej oceny powyżej wskazanych przesłanek całkowitej nieściągalności uznano za bezzasadny, bowiem dla uznania zaistnienia przedmiotowych przesłanek niezbędne jest formalne rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego w postaci umorzenia postępowania egzekucyjnego, które do chwili obecnej nie zapadło. Prezes Zakładu zwrócił również uwagę na okoliczność wyegzekwowania w 2009r. środków pieniężnych, co oznacza, iż prowadzone postępowanie egzekucyjne jest częściowo skuteczne. Badając natomiast, czy spełnione zostały przesłanki § 3 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Prezes miał na uwadze przede wszystkim zasady doświadczenia życiowego i wziął pod uwagę indywidualną sytuację życiową zobowiązanego. W ocenie Prezesa ZUS Skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanki sformułowanej w cyt. wyżej § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Skarżący nie jest osobą chorą przewlekle i nie sprawuje opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co uniemożliwiałoby mu uzyskiwanie dochodów. Co prawda A. H. obszernie udokumentował stan zdrowia żony i córki, jednak w żaden sposób nie dowiódł, iż wymagają one opieki osoby trzeciej. Złożona dokumentacja lekarska nie wskazuje także na konieczność sprawowania opieki nad córką w taki sposób, aby konieczne było zaniechanie z tego powodu czynności zawodowych przez rodziców dziecka. Podkreślono w decyzji, iż podjęcie działalności gospodarczej na własny rachunek oznacza przyjęcie ciężaru regulowania świadczeń publicznoprawnych, w tym składek na ubezpieczenie społeczne, jak również ryzyka związanego z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą przez płatnika, który winien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji materialnej i płatniczej bez udziału Państwa. Mając na uwadze fakt, iż w przedmiotowej sprawie nie stwierdzono przesłanek całkowitej nieściągalności zadłużenia ani przesłanek sformułowanych w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Prezes Zakładu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Na decyzję tę A. H. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Wskazał na brak możliwości spłaty zadłużenia, na brak środków na wykup leków i drastyczne ograniczanie wydatków na potrzeby rodziny oraz na znikome szanse na zatrudnienie z powodu niezbyt dobrej znajomości języka polskiego. Ponadto Skarżący przedłożył wraz ze skargą odpis umowy najmu oraz 4 oryginały faktur za zakup lekarstw na ogólną kwotę 501,50zł z października 2009r. Skarżący powołał się również na bezskuteczność prowadzonej wobec niego egzekucji przez urząd skarbowy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie treścią art. 1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002 Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sądy Administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Natomiast w myśl art.1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 §1 p.p.s.a sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art.145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie : 1. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części , jeżeli stwierdzi : a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach, 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględnił skargę, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych, bowiem uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została przez organ niewłaściwy, co skutkować musi stwierdzeniem jej nieważności. Przepis art. 83 ust. 4 Ustawy z dnia 13.10.1998r. - O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz.74 ze zm.) stanowi, iż od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2 nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 cyt. ustawy o s. u. s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes Zakładu (por. wyrok NSA z 28.01.2009r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007r., II GSK 340/06). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, iż sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ - Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje, bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o s. u. s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Załącznik do Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz.164). W zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 2009 roku jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (odmiennie niż w decyzji z dnia [...] stycznia 2009 roku, gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych), wynika to z nagłówka samej decyzji jak i treści odpowiedzi na skargę, gdzie wyraźnie wskazano, że to Prezes ZUS wydał zaskarżoną decyzję. Z uwagi na powyższe, wobec faktu, iż decyzję wydał organ niewłaściwy, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 §1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, sąd stwierdził nieważność decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów orzeczono jak w sentencji. /-/ B. Koś /-/ M. Ławniczak /-/ W. Długaszewska K.P