I FZ 160/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Arkadiusz Cudak (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 819/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 25 października 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2002 r. i orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej byłego wspolnika za zaległości podatkowe spółki postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 819/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi B. K. (dalej "Skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 25 października 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług i orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej byłego wspólnika za zaległości podatkowe spółki. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że Skarżący zwrócił się z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 18 lutego 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia B. K. złożył sprzeciw podnosząc, że nie zgadza się z ustaleniami poczynionymi w toku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący stanął na stanowisku, że rozpoznając wniosek nie wzięto pod uwagę zakresu jego zobowiązań (zaległości podatkowe, debet na rachunku bankowym rzędu 4,5 mln złotych, zobowiązania wobec izby skarbowej w wysokości 11.190,- zł). W przekonaniu Skarżącego jego sytuacja majątkowa, a także osobista jest na tyle skomplikowana, że uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie ustalił, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, nie mają nikogo na utrzymaniu. Wprawdzie Skarżący jest właścicielem mieszkania o powierzchni 45 m 2, lecz jest zajęte na poczet zobowiązań podatkowych (hipoteka kaucyjna do kwoty 883.221,- zł). Skarżący wraz z żoną zamieszkują u rodziców, aby obniżyć koszty utrzymania. Skarżący nie posiada innych nieruchomości, przedmiotów wartościowych oraz oszczędności, które przekraczałyby kwotę 1.000,- zł. Skarżący, ani jego żona nie posiadają stałej pracy. Żona uzyskuje nieregularne dochody z tłumaczeń (w ostatnim okresie była to kwota 2.600,- zł w przeciągu 4 miesięcy), przy czym nie jest nigdzie zatrudniona, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Skarżący nie zawiesił prowadzenia działalności gospodarczej, ani jej nie wyrejestrował, przy czym nie wykazuje obrotów. Miesięczne wydatki Skarżący oszacował na kwotę od 730,- do 930,- zł. Skarżący wykazał, że przysługujące mu wierzytelności zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P.. Na podstawie wyciągu z rachunku bankowego w E. ustalono, że żona Skarżącego posiada lokaty w łącznej kwocie 22.513,90 zł (na dzień 15 grudnia 2009 r.). W małżeństwie Skarżącego panuje ustrój rozdzielności majątkowej (co ustalono na podstawie oświadczenia małżonki). Małżonka skarżącego oświadczyła, że nie znajduje uzasadnienia dla przeznaczenia posiadanych przez siebie oszczędności na koszty wpisów sądowych męża, zamierza je przeznaczyć na koszty leczenia w klinice niepłodności. Oceniając możliwości finansowe i sytuację majątkową wnioskodawcy Sąd doszedł do przekonania, że najistotniejszą jest okoliczność posiadania przez małżonkę oszczędności w kwocie przekraczającej 22.000,- zł (wpis ustalono w sprawie na kwotę 6.184,- zł). Z powyższego faktu Sąd wywiódł, że mimo, iż przychody małżonków były nieregularne, to jednak były na tyle wysokie, iż pozwoliły na zgromadzenie oszczędności, a to dowodzi, że podstawowe potrzeby życiowe były zaspokajane. Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny przypomniał o obowiązku wzajemnej pomocy małżonków, wskazując na orzecznictwo sądów w tym zakresie. Pismem z dnia 13 marca 2010 r., Strona złożyła uzupełnienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego. Pełnomocnik Skarżącego skorygował treść rzeczonego zdania w kwestii pomocy uzyskiwanej od rodziców, podkreślając, że "W żadnym wypadku nie ma ona charakteru gotówkowego, lecz pozwala skarżącemu i jego żonie na uniknięcie dodatkowych obciążeń" W zażaleniu od postanowienia z dnia 9 marca 2010 r. pełnomocnik Skarżącego zarzucił naruszenie art. 246 § pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), polegające na odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym. W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie pomocy prawnej we wnioskowanym zakresie, ewentualnie przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Skarżący stanął na stanowisku, że zasada wzajemnej pomocy małżonków miałaby w omawianej sprawie zastosowanie, gdyby żona miała stałe zatrudnienie, a więc stałe źródło dochodu. Zdaniem Skarżącego pozbawienie żony oszczędności przeznaczonych na leczenie, będzie stanowiło uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z art. 243 § 1 prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie zaś do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast do Sądu, mającego na uwadze dobro wszystkich obywateli, kierującego się przy tym wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania Skarżącemu prawa pomocy uznając, że B. K. nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd w sposób rzetelny zbadał sytuację majątkową i rodzinną Skarżącego, uwzględnił fakt, iż Skarżący obecnie nie osiąga przychodów a zadłużenie Skarżącego z tytułu zobowiązań podatkowych i innych należności jest znaczące. Sąd wyciągnął trafne wnioski uznając, iż sytuacja materialna wnioskodawcy nie jest dobra, jednakże nie uznał jej za wyjątkową, skrajnie trudną bowiem z drugiej strony Skarżący wykazał, iż otrzymuje pomoc od rodziny, która pozwala mu zabezpieczyć podstawowe potrzeby życiowe a przede wszystkim okoliczność posiadania przez małżonkę oszczędności w kwocie przekraczającej 22.000 zł. Odnosząc się do zarzutów Strony, podniesionych w zażaleniu należy wskazać iż obowiązek wzajemnej pomocy małżonków względem siebie wynika z art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) a wprowadzenie rozdzielności majątkowej nie niweczy tego obowiązku (orzekł tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 maja 1967 roku. I CZ 37/67). Ponadto, wbrew przekonaniom zawartym w zażaleniu, nie ma w niniejszej sprawie znaczenia fakt nieposiadania przez małżonkę Skarżącego stałego zatrudnienia a jedynie jej możliwości zarobkowe i wysokość uzyskiwanych dochodów. W odniesieniu do pozostałych argumentów opierających się na deklaracjach Strony co do przeznaczenia zgromadzonych oszczędności, tutejszy Sąd w pełni aprobuje przedstawiony przez Sąd I instancji, w postanowieniu z dnia 18 lutego 2010 r. pogląd wyjaśniając, że nie jest związany oświadczeniem wnioskodawcy w zakresie przyszłych zamierzeń, lecz bada aktualny stan finansowy i majątkowy osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy oraz członków jego rodziny. Uznając zatem zaskarżone postanowienie za odpowiadające prawu i mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.