II SA/Rz 932/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie SO (del.) Tomasz Smoleń WSA Joanna Zdrzałka Protokolant Anna Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 18 lutego 2010 r. sprawy ze skargi C. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych -skargę oddala- Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej SKO) w wyniku rozpoznania odwołania C. D. utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] ([...]) w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1.09.2005 r. do 31.01.2009 r. w kwocie 6.165 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Kwota odsetek na dzień wydania decyzji wyniosła 1.393,91 zł. W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwana dalej w skrócie k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1, art. 16 ust. 1 i 2, art. 23, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.) – zwana dalej Uśr. W odwołaniu skarżąca podniosła, iż decyzją nr [...] nakazano jej zwrot zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1.09.2005 r. do 31.01.2009 r. Nienależnie pobrany zasiłek za rok 2007, 2008 i 2009 zwróciła wraz z odsetkami. Natomiast pismem z dnia [...].05.2009 r. wystąpiła do Dyrektora Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w [...] (dalej ROPS) o umorzenie nienależnie pobranego zasiłku wraz z odsetkami za okres od września 2005r. do 31 grudnia 2006r. i nie otrzymała żadnej odpowiedzi. Wskazała, że mąż A. D. podjął legalną pracę w Austrii i tam w 2005r. złożył dokumenty o przyznanie świadczeń rodzinnych. Po uzyskaniu orzeczenia o niepełnosprawności swojego dziecka złożyła [...].01.2005r. wniosek o zasiłek pielęgnacyjny, który otrzymała [...].09.2005r. O podjęciu przez męża pracy w Austrii informowała ośrodek pomocy społecznej, a w 2006r. poinformowała ROPS. Złożyła też oświadczenie o niepobieraniu zasiłku rodzinnego oraz o pobieraniu zasiłku pielęgnacyjny i emerytury na chore dziecko. ROPS dopiero w 2008r. poinformował o koordynacji świadczeń, wobec czego świadczenia za 2007 i 2008 r. zostały potrącone dwukrotnie (plus odsetki) - w Polsce i w Austrii. ROPS wiedząc o koordynacji świadczeń winien za pośrednictwem MOPS wstrzymać wypłatę zasiłku. Uznała za niesłuszne potrącenie świadczenia na chore dziecko, które jest upośledzone w stopniu głębokim i wymaga nieustannej opieki i rehabilitacji, a to pociąga za sobą wysokie koszty. Dlatego też zwróciła się o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń pielęgnacyjnych za okres od września 2005 r. do 31 grudnia 2006 r. wraz z odsetkami oraz o wystąpienie do austriackiej instytucji o zwrot świadczenia pielęgnacyjnego za 2007 i 2008 rok (gdyż zwróciła go już w Polsce). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie i powołaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. SKO wskazało, że w dniu [...].09.2005r. na wniosek C. D. decyzją Prezydenta Miasta [...] został jej przyznany zasiłek pielęgnacyjny na dziecko M. D. Do ROPS wpłynęły z instytucji austriackiej dokumenty, z których wynikało, że A. D. pracuje legalnie w Austrii i tam ubiega się o świadczenia rodzinne. Organ pierwszej instancji ustalił, że C. D. jest osobą nieświadczącą w Polsce pracy i należy stosować przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Instytucją właściwą do wypłaty świadczeń rodzinnych jest państwo na terytorium, którego wykonywana była praca - w niniejszej sprawie Austria. Dotychczasową decyzję o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego uchylono, a sprawę o ustalenie zasiłku pielęgnacyjnego przekazano Marszałkowi Województwa [...] jako organu właściwego w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, który na podstawie przepisów wspólnotowych odmówił przyznania wnioskowanych świadczeń. SKO wskazało, że w sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 20.11.2003r. (winno być 28.11.2003 r.) o świadczeniach rodzinnych, która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania świadczeń. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, iż C. D. zamieszkuje wraz z dzieckiem w Polsce, natomiast jej mąż pracuje w Austrii i w związku ze zbiegiem świadczeń rodzinnych przysługujących zarówno jej jak i mężowi, w niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. SKO podniosło, że jeżeli świadczenie rodzinne przysługuje z tytułu wykonywania pracy w jednym państwie członkowskim i równocześnie świadczenie tego rodzaju przysługuje w ustawodawstwie innego państwa, w którym mieszkają członkowie rodziny, świadczenia są wypłacane tylko z jednego tytułu. W przypadku kumulacji praw do świadczeń rodzinnych państwem właściwym do ich wypłaty jest państwo zatrudnienia. Właściwym wówczas do rozpoznania sprawy jest Marszałek Województwa. W przypadku stwierdzenia, iż w danej sprawie zastosowanie mają przepisy o kumulacji systemów zabezpieczenia właściwy organ stosownie do art. 23a ust. 5 uśr uchyla decyzję przyznającą świadczenie od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie. Z treść art. 30 ust. 2 pkt 3 Uśr. wynika, iż świadczeniami rodzinnymi nienależnie pobranymi są świadczenia wypłacone za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. W tej sytuacji uprawniony obowiązany jest do ich zwrotu. A. D. od 1.05.2004 r. podjął legalną pracę w Austrii i od tej pory stał się uprawniony do świadczeń rodzinnych i tam jak wynika z akt ubiega się o te świadczenia. Wypłacone od tej pory C. D. świadczenia stały się nienależne. Stosownie do art. 30 ust. 9 Uśr, jeżeli w rodzinie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny można zwrócić się do organu o umorzenie w całości lub w części nienależnie pobranych świadczeń lub odroczenia terminu albo rozłożenie na raty. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosła C. D. nie wskazując sposobu jej weryfikacji. Podniosła, że organ orzekł o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, które za lata 2007 i 2008 zostały potrącone jej mężowi w Austrii. Zaistniała sytuacja, w której córce M. D. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w żadnym z państw członkowskich (zgodnie z orzeczeniem powinna je pobierać do końca życia). Za lata 2007-2008 świadczenie to zostało dwukrotnie potrącone, a za 2005-2006 rok nienależnie pobrany zasiłek musi zwrócić. Zawarła prośbę o zobowiązanie państwa członkowskiego do wypłaty należnego jej zasiłku pielęgnacyjnego i umorzenie odsetek za lata 2005 i 2006 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Wojewódzki sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Poddawszy takiej kontroli zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja, którą zobowiązano skarżącą C. D. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 września 2005r. do 31 stycznia 2009r. to jest zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko M. D. w kwocie 6.156,00 zł wraz z odsetkami ustalonymi na 8 maja 2009r. w kwocie 1.393 zł. Stan faktyczny sprawy ustalony przez organ pierwszej instancji i przyjęty do orzekania nie budzi wątpliwości. Okolicznością bezsporną jest fakt, że A. D. – mąż skarżącej pracuje w Austrii i tam w 2005r. złożył dokumenty oświadczenia rodzinne. ROPS pismem z [...] kwietnia 2008r. i z dnia [...] lutego 2009r. poinformował MOPS w [...], że sprawa C. i A. D. podlega koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 maja 2004r. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] lutego 2009r. nr [...] uchylił z urzędu w całości swoją decyzję z dnia [...] września 2005r. z późniejszymi zmianami o przyznaniu uprawnionej M. D. reprezentowanej przez matkę C. D. zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 września 2005r. do 31 stycznia 2009r. Decyzja ta stałą się ostateczna. Następnie Marszałek Województwa [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2009r. Nr [...] odmówił przyznania M. D. na okres od 1 września 2005r. do 31 stycznia 2009r. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzja ta nie była kwestionowana w administracyjnym toku instancji przez C. D., o czym skarżąca została prawidłowo pouczona. Decyzja, którą pozbawiono M. D. uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego stała się ostateczna. Skarżąca na rozprawie potwierdziła, że nie skorzystała z przysługujących jej środków zaskarżenia od ww. decyzji. Konsekwencją ostatecznej decyzji odmawiającej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego było powstanie sytuacji, w której wypłacone kwoty stały się świadczeniem nienależnie pobranym i podlegają zwrotowi. O obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń orzekły organy w aktualnie zaskarżonej decyzji. Dodać wypada, że na podstawie art. 23a ust. 2 i 6 Uśr. w przypadku wyjazdu członka rodziny do państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów ubezpieczenia społecznego marszałek województwa wydaje decyzje w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 Uśr. od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie. Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, podlegają dochodzeniu przez marszałka województwa. Przepisy art. 30 stosuje się odpowiednio (ust. 9 art. 23a Uśr,) Za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne (art. 30 ust. 1 pkt 3 Uśr.). Mając na względzie przytoczone przepisy Sąd stwierdził, że organy prawidłowo wyliczyły kwotę nienależnie pobranego świadczenia, co dowodzi załącznik sporządzony do decyzji organu pierwszej instancji oraz kwotę odsetek. Skarżąca tak w odwołaniu jak i w skardze kwestionuje, że jej córka M. D. została pozbawiona uprawnienia do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i podkreśliła, że nie otrzymała odpowiedzi na wniosek o umorzenie nienależnie pobranych kwot świadczeń rodzinnych. Ustalenie uprawnienia, określenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń, jak i umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, są to odrębne sprawy administracyjne, prowadzone w odrębnych postępowaniach administracyjnych, które kończy wydanie decyzji administracyjnej. Z mocy art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Granice i przedmiot sprawy wyznacza zaskarżona decyzja, dlatego też Sąd nie jest umocowany do wypowiadania się o ostatecznych decyzjach, gdyż nie pozostają w granicach sprawy objętej skargą, chociaż nie można wykluczyć istnienia funkcjonalnego związku z zaskarżoną decyzją. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że przepisy art. 30 ust. 1 i art. 30ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych normują dwa odrębne postępowania przy czym celem pierwszego z nich jest ustalenie kwot nienależnie pobranego świadczenia, drugiego zaś umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenia na raty (wyrok NSA z 22.12.2008r. sygn. akt I OSK 18/08 LEX nr 518225). Przytoczona teza jednoznacznie ilustruje opisane wyżej odrębności spraw i brak tym samym możliwości ingerencji orzeczniczych Sądu i merytorycznej oceny zarzutów skarżącej w tym zakresie. Wydanie decyzji w sprawie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych będzie możliwe po prawomocnym zakończeniu niniejszej sprawy. Bez wpływu na wynik niniejszej sprawy są również decyzje wydane przez organy austriackie w sprawie świadczeń rodzinnych. Orzekając w niniejszej sprawie, Sąd merytoryczną oceną objął stan faktyczny i stan prawny sprawy istniejący w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Mając na względzie przedstawiony stan rzeczy, Sąd stwierdził, że skarga jest nieuzasadniona i na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.