I SA/Gl 784/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Winiarski (spr.), Sędziowie WSA Teresa Randak,, Marzanna Sałuda, Protokolant Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2010 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. prowadził postępowanie egzekucyjne, na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS Oddział w S., obejmujących zaległości składkowe D. W. za lata 2000-2002. Z uwagi na bezskuteczność podejmowanych czynności egzekucyjnych organ egzekucyjny, postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne. Jednocześnie postanowieniem z tego samego dnia nr [...] obciążył wierzyciela naliczonymi w postępowaniu egzekucyjnym kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...] zł. Na postanowienie w sprawie obciążenia kosztami egzekucyjnymi, ZUS Oddział w S. wniósł zażalenie, podnosząc że organ egzekucyjny miał możliwość potrącenia kosztów egzekucyjnych z kwoty [...] zł., przekazanej wierzycielowi w [...] 2004 r., a więc po naliczeniu kosztów egzekucyjnych, których teraz bezpodstawnie żąda od wierzyciela. Wskazując na naruszenie przez organ egzekucyjny art. 115 § 1 i art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wierzyciel uznał zażalenie za uzasadnione. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ II instancji zauważył, że w rozpatrywanej sprawie jest poza sporem, że organ egzekucyjny w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, dokonał czynności egzekucyjnych obligujących do naliczenia kosztów egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 § 1 i § 6 ustawy egzekucyjnej. Podkreślono, że podejmowane przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjne, poza wyegzekwowaniem niewielkiej kwoty [...] zł., okazały się bezefektywnymi, nie rokującymi choćby częściowego ich ściągnięcia środkami wymienionymi w art. 1a pkt 12 ustawy egzekucyjnej. Z tych też względów postępowanie egzekucyjne zostało umorzone odrębnym postanowieniem z dnia [...] r., którego wierzyciel nie zaskarżył. Postanowienie w sprawie umorzenia stało się ostateczne, a zatem w tym przypadku miał zastosowanie art. 64c § 4 ustawy egzekucyjnej, stanowiący że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą one zostać ściągnięte od zobowiązanego. Skoro zatem postępowanie egzekucyjne zostało umorzone, z powodu braku możliwości dochodzenia należności z majątku zobowiązanego, to oznacza, że od zobowiązanego nie mogą być również dochodzone nie zapłacone koszty egzekucyjne. Zwrócono w tym miejscu uwagę na wyrok NSA z dnia 25 listopada 2005 r., FSK 2639/04 i z dnia 8 marca 2006 r., II FSK 400/05. Organ podkreślił, że pozostałe koszty egzekucyjne, w kwocie ograniczonej przez organ egzekucyjny wyłącznie do opłaty manipulacyjnej za doręczenie zobowiązanemu tytułów wykonawczych, wymienionej w art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej, należne są na podstawie art. 64c § 4 tejże ustawy od wierzyciela. W związku z tym, zdaniem organu II instancji, obciążenie ZUS kosztami egzekucyjnymi było prawidłowe. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej bez znaczenia dla tej prawidłowości pozostaje argument strony o niewłaściwej hierarchii zaliczania przez organ egzekucyjny kwot uzyskanych w postępowaniu egzekucyjnym, ponieważ gdyby organ egzekucyjny potrącił z kwoty przekazanej wierzycielowi w 2004 r. koszty egzekucyjne, to automatycznie otrzymałby on kwotę pomniejszoną o te koszty egzekucyjne. Zaakcentowano, że jeśli wcześniej wierzyciel posiadał nienależne jego zdaniem środki, które winny być zatrzymane przez organ egzekucyjny na zaspokojenie kosztów egzekucyjnych, to obecne domaganie się ich od wierzyciela jest jedynie żądaniem zwrotu kwot wówczas nadpłaconych. W skardze na powyższe postanowienie ZUS Oddział w S. zażądał uchylenia "zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji" oraz zasądzenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że w [...] 2004 r. otrzymała kwotę [...] zł., z której organ egzekucyjny powinien rozliczyć koszty egzekucyjne, zgodnie z przepisem art. 115 ustawy egzekucyjnej, stanowiącym, że z kwoty uzyskanej z egzekucji zaspokaja się w pierwszej kolejności koszty egzekucyjne i koszty upomnienia, czego organ egzekucyjny nie uczynił. Zdaniem wierzyciela organ egzekucyjny miał możliwość zaspokojenia kosztów egzekucyjnych w całości, ponieważ nie przewyższały one wpłaty dokonanej na konto organu rentowego, a w myśl art. 64a § 4 ustawy egzekucyjnej wierzyciel, czyli ZUS Oddział w S., pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Powołując się na wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. (II FSK 487/05) skarżący podkreślił, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązuje zasada pokrywania kosztów postępowania przez zobowiązanego, natomiast obciążenie kosztami wierzyciela stanowi wyjątek i powinno być dokonywane wtedy, gdy nie będzie żadnych wątpliwości co do okoliczności umożliwiających rozstrzygnięcie. Zdaniem skarżącego w rozpatrywanej sprawie obciążenie kosztami egzekucyjnymi budzi poważne wątpliwości i sprowadza się do odpowiedzialności za błędy w stosowaniu prawa przez organ egzekucyjny. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu objętego skargą postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona. Istota sporu w niniejszej sprawie wiąże się z udzieleniem odpowiedzi na pytanie, czy organ egzekucyjny był uprawniony do obciążenia kosztami egzekucyjnymi ([...] zł.) wierzyciela dochodzonej w trybie egzekucyjnym należności, po umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność, jeżeli nie zaspokoił tych kosztów z kwoty uzyskanej w toku postępowania egzekucyjnego ([...] zł.), a którą przekazał wierzycielowi przed umorzeniem tego postępowania. W ocenie strony skarżącej (wierzyciela) organ egzekucyjny, przekazując wierzycielowi niewielką część dochodzonych w trybie egzekucyjnym należności, którą udało mu się wyegzekwować, powinien był z tej kwoty potrącić sobie koszty egzekucyjne wynoszące [...] zł. Tym samym po umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji, organ egzekucyjny nie może dochodzić kosztów egzekucyjnych od wierzyciela. Strona skarżąca powołuje się przy tym na art. 115 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.), zgodnie z którym z kwoty uzyskanej z egzekucji zaspokaja się w następującej kolejności: 1) koszty egzekucyjne i koszty upomnienia; 2) należności zabezpieczone hipotecznie wynikające z wierzytelności banku hipotecznego wpisanych do rejestru zabezpieczenia listów zastawnych prowadzonego zgodnie z przepisami o listach zastawnych i bankach hipotecznych; 3) należności zabezpieczone hipotecznie lub zastawem rejestrowym albo zabezpieczone przez wpisanie do innego rejestru; 4) należności, do których stosuje się przepisy działu III Ordynacji podatkowej, oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o ile nie zostały zaspokojone w trzeciej kolejności; 5) należności zabezpieczone prawem zastawu lub które korzystały z ustawowego pierwszeństwa, niewymienionego w pkt 2-4; 6) inne należności i odsetki, z zastrzeżeniem § 3. Przeciwnego zdania jest Dyrektor Izby Skarbowej w K. wskazując, że zastosowanie w rozpatrywanym przypadku ma art. 64c § 4 ustawy egzekucyjnej, stosownie do którego wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą zostać one ściągnięte od zobowiązanego. Podkreślono przy tym, że wierzyciel, w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność, otrzymał de facto kwotę wyższą od należnej, ponieważ nastąpiło jej zawyżenie o należne koszty egzekucyjne. Późniejsze obciążenie nimi wierzyciela ma zdaniem organu II instancji pełne uzasadnienie prawne. Sąd nie podzielił stanowiska strony skarżącej. W rozpatrywanym przypadku poza sporem jest okoliczność, że organ egzekucyjny dokonał względem zobowiązanego czynności egzekucyjnych, obligujących do naliczenia kosztów egzekucyjnych, stosownie do art. 64 § 1 i § 6 ustawy egzekucyjnej. Bezsporne jest również to, że postępowanie egzekucyjne zostało umorzone na podstawie odrębnego postanowienia (stało się ono ostateczne) z uwagi na bezefektywność egzekucji (art. 59 § 3 w związku z § 2 ustawy egzekucyjnej). Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie podlega zatem ocenie w niniejszym postępowaniu. Zastosowanie więc znajduje przepis art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4a-4c oraz art. 64e § 4a. Zastrzeżenia wskazane w tym przepisie nie miały zastosowania w niniejszej sprawie. Unormowania zwarte w art. 64c § 4 - § 6 ustawy egzekucyjnej wykluczają uznanie, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny posiada w stosunku do zobowiązanego wierzytelność o zapłatę kosztów egzekucyjnych. Treść natomiast art. 64 ustawy egzekucyjnej nie pozostawia wątpliwości, że z tytułu wykonanych czynności egzekucyjnych po stronie organu egzekucyjnego powstał obowiązek pobrania opłat we wysokości określonej w tym artykule (w rozpatrywanym przypadku chodzi o opłaty manipulacyjne określone w art. 64 § 6). Skoro zatem organ egzekucyjny ma obowiązek naliczenia opłat, nie zostały one pobrane w toku postępowania egzekucyjnego, a w związku z jego umorzeniem - z wyżej podanych powodów – nie może nimi obciążyć zobowiązanego, stosownie do dyspozycji art. 64c § 4 zobowiązanym do ich pokrycia będzie wierzyciel. Postanowienie rozstrzygające o obowiązku poniesienia przez wierzyciela kosztów postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją zakończenia egzekucji, w toku której kosztów tych nie pokrył zobowiązany. Sąd podziela stanowisko zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2005 r., sygn. akt FSK 2659/04, że na podstawie art. 64c § 4 ustawy egzekucyjnej wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego zarówno z powodów faktycznych jak i prawnych. Zauważyć zatem należy, że wymieniona w art. 115 § 1 ustawy egzekucyjnej kolejność zaspokajania określonych wierzytelności pozostaje bez znaczenia dla obowiązku organu egzekucyjnego obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w przypadku, o którym mowa w art. 64c § 4 ww. ustawy. Analiza tego ostatniego przepisu prowadzi bowiem do wniosku, że kwestia kolejności zaspokajania wierzytelności nie została w jakikolwiek sposób uwzględniona w jego treści. W konsekwencji należy stwierdzić, że nie potrącenie przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych z należności wyegzekwowanej w toku postępowania egzekucyjnego, a przekazanej w całości wierzycielowi, nie zwalnia organu egzekucyjnego z obowiązku obciążenia tymi kosztami wierzyciela, po umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Koszty te, po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. Skoro tak, to stosownie do art. 64c § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.) należy nimi obciążyć wierzyciela. Powoływany natomiast w skardze przez stronę wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r., sygn. akt II FSK 487/05 dotyczył sytuacji, gdy obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi miało miejsce przed zakończeniem postępowania egzekucyjnego. Dotyczył on więc innej sytuacji faktycznej. Nie dopatrując się zatem w zaskarżonym postanowienia naruszenia prawa, Sąd na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.