II SA/Ke 64/10
WyrokWSA w Kielcach2010-02-25
Skład orzekający: Teresa Kobylecka, Dorota Chobian, Sylwester Miziołek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość nabyta przez Skarb Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej na wniosek właściciela, w związku z tym, że pozostała część jego nieruchomości nie nadawała się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe po wywłaszczeniu części nieruchomości, podlega zwrotowi na podstawie przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, jeśli nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia?Ratio decidendi
Nieruchomość nabyta przez Skarb Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej na wniosek właściciela, w związku z tym, że pozostała część jego nieruchomości nie nadawała się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe po wywłaszczeniu części nieruchomości, nie podlega zwrotowi na podstawie przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości, jeśli nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Zwrot takiej nieruchomości jest możliwy tylko wówczas, gdy zaistnieją przesłanki do zwrotu nieruchomości, która została faktycznie wywłaszczona.Stan faktyczny
Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty odmawiającą zwrotu części nieruchomości, która pierwotnie stanowiła działkę nr 615/2. Działka ta została nabyta przez Skarb Państwa aktem notarialnym w 1977 r. na wniosek właścicielki A. K., ponieważ pozostała część jej gospodarstwa rolnego, wywłaszczona pod ogródki działkowe, nie nadawała się do racjonalnego użytkowania. Właścicielka domagała się zwrotu tej części nieruchomości, twierdząc, że nie została ona zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Organy administracji odmówiły zwrotu, argumentując, że nieruchomość została nabyta na wniosek właścicielki, a nie wywłaszczona w celu realizacji konkretnego zadania.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 lutego 2010r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia [...] odmawiającą zwrotu na rzecz A. K. i E. K. części nieruchomości położonej w K. przy ul. Ś., oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr 615/2 o pow. 0,1315 ha, która obecnie wg ewidencji gruntów m. K. obr. 0030, stanowi część działki nr 636/12.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał następujący stan faktyczny:
Na mocy aktu własności ziemi z dnia [...] Nr [...] A. K. była właścicielką gospodarstwa rolnego, położonego we wsi D., składającego się z działek nr 501, 502, 615 i 616 o łącznej powierzchni 2,5900 ha. W dniu 23 czerwca 1977r. doszło do wywłaszczenia działek oznaczonych nr nr 615/1, 616/1, 616/2 i 616/3 o łącznej powierzchni 1,4085 ha (akt notarialny Nr [...]), przedstawionych na mapie ewidencyjnej z dnia 20 marca 1977r. Nr 236/10/203/77, z przeznaczeniem pod ogródki działkowe.
Po wywłaszczeniu tych działek A. K. zwróciła się do Zarządu Gospodarki Terenami o wykupienie od niej działki nr 615/2, która nie była przewidziana do wywłaszczenie, a która z uwagi na trudności w jej użytkowaniu i małą powierzchnię była zupełnie nieprzydatna do celów rolniczych. Zarząd Gospodarki Terenami przychylił się do prośby wnioskodawczyni i aktem notarialnym z 1977 r. Nr [...] wykupił od niej działkę nr 615/2 o pow. 0,1315 ha na rzecz Skarbu Państwa. Z treści aktu notarialnego wynika, że działka ta, zgodnie z decyzją z dnia [...] Nr [...] o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji, nabyta została pod budowę ogródków działkowych dla Wojewódzkiego Zarządu Ogródków Działkowych, w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974r. Nr 10, poz. 64 ze zm.).
Organ orzekający zauważył, że ze szczegółowej analizy kopii planu realizacyjnego, który stanowi załącznik graficzny do decyzji z dnia [...] Nr [...] wynika, że nieruchomość nr 615/2 znajdowała się poza granicami opracowania terenu ogródków działkowych. Ponadto z decyzji Kierownika Zarządu Gospodarki Terenami z dnia [...], znak [...], przekazującej Wojewódzkiemu Zarządowi Pracowniczych Ogrodów Działkowych w bezpłatne użytkowanie teren Skarbu Państwa położony w D. gm. M. o łącznej pow. 31,1223 ha, a szczególnie z wykazu działek objętych tą decyzją wynika, że działka nr 615/2 tam nie figuruje.
Postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...] spadek po A. K. nabyli E. K. i A. K. po ½ części każde z nich.
Wnioskiem z dnia 16 marca 2009r. A. K. i E. K. wystąpili do Prezydenta Miasta o zwrot nieruchomości położonej w K. przy ul. Ś., oznaczonej w dacie nabycia przez Skarb Państwa jako działka nr 615/2 o powierzchni 0,3115 ha, która nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia.
Według ustaleń organu w chwili obecnej działka nr 615/2 o powierzchni 0,1315 ha stanowi w ewidencji gruntów m. K. obr. 0030 działkę nr 636/14 o pow. 0,0402 ha oraz część działki nr 636/12.
Działka nr 636/14, zgodnie z treścią działu II księgi wieczystej KW Nr [...] jest własnością Skarbu Państwa i na podstawie decyzji Wojewody z dnia [...] znak [...] znajduje się w trwałym zarządzie Miejskiego Zarządu Dróg. Natomiast działka nr 636/12 stanowi obecnie własność Gminy w użytkowaniu Polskiego Związku Działkowców, a stan prawny tej nieruchomości uregulowany jest w księdze wieczystej KW Nr [...].
W sprawie zwrotu działki nr 636/14, stanowiącej własność Skarbu Państwa toczyło się postępowanie przed Prezydentem Miasta, zakończone decyzją z dnia [...] znak [...], orzekającą o odmowie zwrotu w/w działki na rzecz A. K. i E. K., którą Wojewoda decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy.
Natomiast wniosek dotyczący zwrotu części działki nr 636/12, stanowiący własność Gminy został przekazany do Wojewody celem wyznaczenia innego organu do jego rozpatrzenia. Pismem z dnia 14 maja 2009r. znak: [...] Wojewoda wyznaczył do rozpatrzenia tej sprawy Starostę.
Organ ten decyzją z dnia [...] znak [...] odmówił zwrotu części nieruchomości oznaczonej w dacie nabycia jako działka nr 615/2, która obecnie stanowi część działki nr 636/12, położonej w K. (obr. 0030) przy ul. Ś. i stanowi własność Gminy w użytkowaniu Polskiego Związku Działkowców, a Wojewoda, zaskarżoną w sprawie niniejszej decyzją z dnia [...], utrzymał ją w mocy.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ stwierdził, że stosownie do art. 136 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) przepis ust. 3 (dotyczącego przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości) stosuje się odpowiednio do części nieruchomości nabytej w drodze umowy zgodnie z art. 113 ust. 3 u.g.n. Przepis ten stanowi odpowiednik art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958r. ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości i przewiduje możliwość objęcia wywłaszczeniem całej nieruchomości, gdy przedmiotem postępowania wywłaszczeniowego jest część nieruchomości, a pozostała część nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na cele dotychczasowe. Następuje to na wniosek właściciela, który tę pozostałą część zbywa również w drodze dobrowolnej umowy. Zdaniem organu, powołującego się na orzecznictwo NSA zwrot nieruchomości nabytych na podstawie umowy notarialnej sporządzonej w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958r. jest dopuszczalny, gdy zwrotowi podlegają również działki nabyte na cele wywłaszczenia, a ta część nieruchomości, która została wywłaszczona na wniosek właściciela nie podlega ocenie w kategorii przepisu art. 136 i art. 137 ugn.
Organ odwoławczy przytoczył treść art. 136 ust. 3, art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami i wyjaśnił, że w myśl tych przepisów przesłanką zwrotu nieruchomości jest jej uprzednie wywłaszczenie, a następnie zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Zdaniem organu odwoławczego w sprawie bezspornym jest, że przedmiotowa nieruchomość nabyta została aktem notarialnym z dnia 16 września 1977r., z którego treści wynika, iż nabyto ją w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r., choć nie była ona niezbędna na cel wywłaszczeniowy i nie była objęta decyzją lokalizacyjną, przytoczoną w tym akcie. Uzasadnieniem nabycia był jedynie fakt, że nie nadawała się ona do racjonalnego użytkowania na dotychczasowy cel.
Organ odwoławczy wskazał, że z ustaleń dokonanych w toku postępowania przed organem I instancji, a w szczególności z analizy planu realizacyjnego, który stanowi załącznik graficzny do decyzji z dnia [...] wynika, że nieruchomość objęta roszczeniem o zwrot znajdowała się poza granicami opracowania terenu ogródków działkowych. Plan realizacyjny nie przewidywał na działce stanowiącej przedmiot wniosku o zwrot urządzenia pracowniczych ogródków działkowych. Zatem, zdaniem organu już w dacie wywłaszczenia przedmiotowa nieruchomość nie była konieczna do realizacji celu wywłaszczenia. Działka nr 615/2 nie została następnie przekazana w użytkowanie Wojewódzkiemu Zarządowi Pracowniczych Ogrodów Działkowych, na potrzeby którego następowało wywłaszczenie, została nabyta na wniosek właścicielki A. K., która we wniosku stwierdziła, że działki nr 615/2 w wyniku wywłaszczenia sąsiednich nieruchomości nie może racjonalnie użytkować, ponieważ ma ona niewielką powierzchnię, a ponadto dojazd do niej nastręcza znaczne trudności, a sprzedaż tej działki umożliwi jej pozyskanie środków finansowych na zakup działek po drugiej stronie szosy, a tym samym powiększenie użytkowanych przez nią gruntów.
Organ odwoławczy wskazał także, że w stosunku do w/w działki nie były podejmowane żadne kroki proceduralne, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 12 grudnia 1958r., nie było podmiotu, który ubiegałby się o wywłaszczenie działki nr 615/2, wobec czego nikt nie zwrócił się do A. K. o dobrowolne odstąpienie tej działki.
Wojewoda uznał zatem, że powyższa sytuacja oraz dyspozycje zawarte w akcie notarialnym z dnia 16 września 1977r. odpowiadają treści art. 5 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, który stanowi, że wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenie jej części pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. Dlatego błędny jest pogląd, że sprzedaż działki nr 615/2 została dokonana także w trybie art. 6 cyt. ustawy, co zostało wskazane w akcie notarialnym.
W tym stanie faktycznym Wojewoda stwierdził, że podstawową przyczyną dla której nie może nastąpić zwrot przedmiotowej nieruchomości jest fakt, że wnioskowana do zwrotu nieruchomość nie była niezbędna na żaden cel określony w dacie nabycia i faktycznie nie została wywłaszczona, lecz została nabyta przez Skarb Państwa na wniosek właściciela i w związku z tym nie jest możliwe ustalenie w postępowaniu o jej zwrot, czy stała się ona w oparciu o przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. zbędna na cel określony w momencie nabycia. Zbędność można oceniać tylko w stosunku do tego, czego potrzebował do realizacji celu organ wywłaszczający, a nie w stosunku do tego, co zostało nabyte na wniosek samego właściciela. Obecnie część działki nr 636/12, co wynika z protokołu oględzin przeprowadzonych w dniu 29 lipca 2009r. zajęta jest pod trzy zagospodarowane ogródki działkowe, na których posadowione są altanki, zaś pozostałą część stanowi nieużytek.
Odnosząc się do zarzutów A. K. i E. K., zawartych w odwołaniu Wojewoda stwierdził, że są one bezzasadne. Wskazał, że w materiale dowodowym zebranym w toku prowadzonego postępowania znajdują się kserokopie zwrotnych potwierdzeń odbioru korespondencji pomiędzy Zarządem Gospodarki Terenami a A. K. z dnia 29 kwietnia 1977r. i z dnia 2 czerwca 1977r., które świadczą, iż A. K. mieszkała pod adresem D. 126, gm. S., który to adres został wskazany w podaniu o wykupienie przez Zarząd Gospodarki Terenami działki położonej w D.. Również podpis znajdujący się pod podaniem jest identyczny z podpisami znajdującymi się na zwrotnych potwierdzeniach odbioru, o których mowa wyżej.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewody z dnia [...] złożył A. K..
Skarżący zarzucił "naruszenie przepisów prawa, a w szczególności art. 7, 8, 77 § 1, 80 kpa".
W uzasadnieniu skargi jej autor podniósł, że podstawa prawna w akcie notarialnym z 1977r. – art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości nie została podana pomyłkowo, zamiast art. 5 ust. 1.
Skarżący stwierdził także, że znajdujące się w aktach podanie o wykup nieruchomości, którą na podstawie opisanych granic można zidentyfikować jako działkę 615/2, nie zawierające ani daty jego sporządzenia, ani daty przyjęcia przez Zarząd Gospodarki Terenami, do którego było kierowane - z pewnością nie było napisane osobiście przez A. K.; także adres zamieszkania A. K. wymieniony w tym piśmie był inny niż ten, pod którym w 1977r. zamieszkiwała A. K., a który wymieniony jest w akcie notarialnym z 16 września 1977r.
Według skarżącego, jeżeli nawet działka 615/2 początkowo znajdowała się poza granicami objętymi decyzją wydaną dnia [...] o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji ogródków działkowych, to, jego zdaniem, w okresie przed zawarciem aktu notarialnego z dnia 1977r. doszło do zmiany obszaru gruntu przeznaczonego pod ogródki działkowe, takiego który włączył do niego także działkę nr 615/2, co potwierdza treść § 2 w/w aktu notarialnego, a także fakt wykorzystania znacznej części działki 615/2 na ogródki działkowe, na której do dnia dzisiejszego znajdują się trzy działki zabudowane altanami, co wynika z protokołu oględzin.
Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu, że działka 615/2 nie była przedmiotem wywłaszczenia, a więc nie może podlegać procedurze przewidzianej dla zwrotu niewykorzystanej części wywłaszczonej nieruchomości.
Skarżący uznał, że obecnie jego wniosek o zwrot nieruchomości może zostać zrealizowany jedynie w tej części wywłaszczonej działki 615/2, która na tę chwilę faktycznie nie jest zajęta pod ogródki działkowe. Zwrotowi powinna zatem podlegać nieruchomość o powierzchni ok. 0,0600 ha, na którą składa się cała działka nr 636/14 o powierzchni 0,0402 ha oraz część działki nr 636/12 nie zajęta pod ogródki działkowe o powierzchni ok. 0,0200 ha.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami ani wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a. ).
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji, będącej przedmiotem skargi (art. 145 § 1 p.p.s.a.).
Instytucja zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uregulowana jest w przepisach działu III rozdziału 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, zwanej dalej u.g.n. (tekst jednolity – Dz.U. z 2004r. nr 261, poz. 2603 ze zm.). Przepisy te mają bezpośrednie zastosowanie do nieruchomości wywłaszczonych w rozumieniu i na podstawie przepisów działu III rozdziału 4 u.g.n. Z mocy przejściowego przepisu art. 216 ust. 1 u.g.n., przepisy tej ustawy o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie między innymi art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. (Dz.U. z 1974r. nr 10, poz. 64 i z 1982r. nr 11, poz. 79), zwanej dalej jako ustawa z dnia 12 marca 1958 r.
Przepisy art. 136 i art. 137 u.g.n. określają sytuacje, w jakich dochodzić można zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Zgodnie z ustępem 3 art. 136 warunkiem skutecznej realizacji roszczenia o zwrot jest wykazanie w toku postępowania administracyjnego, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Uznanie nieruchomości za zbędną w powyższym rozumieniu następuje w przypadkach określonych i zdefiniowanych w ustawie, a konkretnie w art. 137 ust. 1. Stosownie do zapisu w nim zawartego, obowiązującego w dacie orzekania przez organy obu instancji, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1. pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2. pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.
Trafnie organy administracji uznały, że w sprawie wszczętej na podstawie wniosku o zwrot nieruchomości nabytej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości konieczne jest precyzyjne ustalenie celu wywłaszczenia, a następnie czy nieruchomość objęta żądaniem zwrotu została zagospodarowana zgodnie z tym celem oraz czy nastąpiło to z zachowaniem terminów określonych w art. 137 u.g.n.
W sprawie niniejszej nie budziło wątpliwości to, że nabycie przez Skarb Państwa nieruchomości należącej do A. K. objętej notarialną umową sprzedaży z 1977r. Rep. [...], oznaczonej jako działki nr nr 615/1, 616/1, 616/2 i 616/3 o łącznej powierzchni 1,4085 ha - nastąpiło na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Okoliczność ta została wprost wskazana w § 2 tego aktu notarialnego i nie była w sprawie kwestionowana. Nie było również w sprawie kwestionowane, że ta nieruchomość została przeznaczona na cel wywłaszczenia, tzn. na ogródki działkowe. Była ona objęta decyzją z dnia [...] Nr [...] Wojewódzkiego Zarządu Rozbudowy Miasta i Osiedli Wiejskich o zatwierdzeniu planu realizacyjnego i jej załącznikiem graficznym oraz decyzją Kierownika Zarządu Gospodarki Terenami z dnia [...], znak [...] przekazującą Wojewódzkiemu Zarządowi Pracowniczych Ogrodów Działkowych w bezpłatne użytkowanie teren Skarbu Państwa położony w D. gm. M. o łącznej pow. 31,1223 ha, co potwierdza wykaz działek objętych tą decyzją.
Należy zauważyć, że przedmiotem niniejszego postępowania, dotyczącego zwrotu nieruchomości nie są działki objęte w/w aktem notarialnym, co do których przed zawarciem aktu prowadzone były rokowania z właścicielką (oferta o dobrowolne odstąpienie nieruchomości z dnia 2 czerwca 1977r.), lecz działka nr 615/2, która została "dowłaszczona" do tych działek, na wniosek właścicielki A. K. z tego powodu, że nie nadawała się do jej racjonalnego użytkowania w sposób dotychczasowy. Słusznie wskazał organ orzekający, że mamy tu do czynienia z sytuacją przewidzianą w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958r. Przepis ten stanowi, że wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. Tę pozostałą część właściciel zbywa również w drodze dobrowolnej umowy.
Z wnioskiem o "wykupienie" nieruchomości pozostałej po wywłaszczeniu (po zawarciu aktu notarialnego z 1977r.) zwróciła się właścicielka A. K., podnosząc że "pozostawienie tej działki po wykupieniu pozostałych gruntów rolnych pod ogródki działkowe sprawia trudności w jej użytkowaniu ze względu na niewielką powierzchnię do celów rolniczych... i brak dojazdu..", zwracając uwagę, że po sprzedaniu działki będzie miała możliwość zakupu gruntów rolnych po drugiej stronie szosy. W tym miejscu należy podnieść, że nie zostało skutecznie podważone w sprawie przez skarżącego stanowisko Wojewody, wyrażone w uzasadnieniu decyzji, poparte wskazanymi tam dowodami, że podpis pod tym pismem został złożony osobiście przez A. K. oraz, że wskazany w nim adres był zgodny z adresem, pod którym odbierała ona korespondencję w tym czasie.
Zaistnienie warunków określonych w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości powoduje, że nabycie części nieruchomości nie nadającej się do jej racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe może nastąpić w drodze cywilnoprawnej na zasadach i w trybie określonym w art. 6 ust. 1 tej ustawy. W związku z tym nie można podzielić stanowiska organu, że w akcie notarialnym z 1977r. mylnie powołano podstawę prawną – art. 6 ust. 1 zamiast art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958r., co nie zmienia faktu, że należy traktować nieruchomość nr 615/2 jako nieruchomość "dowłaszczoną".
Mając powyższe na uwadze uznać należy za trafne ustalenie organu, że działka nr 615/2, która odpowiada obecnie działkom nr 636/14 i części działki 636/12, przy czym w sprawie niniejszej zaskarżona decyzja dotyczy zwrotu części działki 636/12, mimo określenia w akcie notarialnym jej przeznaczenia na ogródki działkowe, faktycznie nie była na ten cel przeznaczona. W stosunku do w/w działki nie były podejmowane żadne kroki proceduralne, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 12 grudnia 1958r., nie było podmiotu, który ubiegałby się o jej wywłaszczenie, wobec czego nikt nie zwrócił się do A. K. o dobrowolne odstąpienie tej działki.
Wskazać należy, że cel nabycia przedmiotowej nieruchomości był również ustalany przez rozpatrujące sprawę organy w oparciu o inne zgromadzone w toku sprawy dokumenty. Chodzi tu o ofertę o dobrowolne odstąpienie nieruchomości z dnia 2 czerwca 1977r., kopię planu realizacyjnego, który stanowi załącznik graficzny do decyzji z dnia [...] Nr [...] z którego wynika, że nieruchomość nr 615/2 znajdowała się poza granicami opracowania terenu ogródków działkowych, decyzję Kierownika Zarządu Gospodarki Terenami z dnia [...], znak [...] przekazującą Wojewódzkiemu Zarządowi Pracowniczych Ogrodów Działkowych w bezpłatne użytkowanie teren Skarbu Państwa położony w D. gm. M. o łącznej pow. 31,1223 ha, w wykazie której działka nr 615/2 nie figuruje.
Zatem w oparciu o niepodważane w skardze dokumenty uznać należy, że organy dokonały trafnych ustaleń, iż "dowłaszczona" nieruchomość (działka nr 615/2) od początku nie była niezbędna na cel wywłaszczenia (pod ogródki działkowe), lecz została wywłaszczona na żądanie właścicielki, która oceniła, że działka ta nie może być bez wywłaszczonej części użytkowana w sposób racjonalny na dotychczasowe cele. Zbycie spornej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w wyżej opisanym trybie nie wymagało określenia tego celu w akcie notarialnym. Dlatego nie jest możliwe stwierdzenie, czy przedmiotowa działka stała się zbędna na cel określony w dacie jej nabycia. Zbędność na cel wywłaszczenia może być oceniana tylko w stosunku do tej nieruchomości, której potrzebował organ wywłaszczający do realizacji celu wywłaszczenia, a nie w stosunku do tej nieruchomości, która została nabyta na wniosek samej właścicielki.
Ponieważ w sprawie niniejszej wniosek o zwrot nieruchomości dotyczył wyłącznie nieruchomości nr 615/2, zaś nieruchomość wywłaszczona z przeznaczeniem na ogródki działkowe (nr 615/1, 616/1, 616/2 i 616/3) bezspornie została wykorzystana na cel wywłaszczenia, rozstrzygnięcie odmawiające zwrotu tej nieruchomości (w sprawie niniejszej nr 636/12) jest prawidłowe. Uznać bowiem należy, że część nieruchomości "dowłaszczonej" w warunkach przewidzianych w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości podlega zwrotowi wówczas, gdy zaistnieją przesłanki do zwrotu nieruchomości, która została wywłaszczona (por. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2001r. sygn. akt II SA/Gd 910/00, ONSA 2002/4/148). Przyjęcie odmiennej wykładni prowadziłoby do sytuacji, w której właściciel, na którego żądanie nabyto na rzecz Skarbu Państwa część nieruchomości zbędną dla celu wywłaszczenia (art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958r.), mógłby w każdym czasie bez żadnych ograniczeń żądać zwrotu tej części nieruchomości.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w okresie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) wyrażano pogląd, że tylko wówczas dopuszczalny jest zwrot nieruchomości nabytych mocą umowy notarialnej, zawartej stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958r., gdy zwrotowi podlegają również działki nabyte na cele wywłaszczenia (wyrok z dnia 22 lipca 1994r. sygn. akt IV SA 1000/93). Pogląd ten podziela Sąd w niniejszej sprawie.
Uwzględnienie na podstawie art. 5 ust. 3 wniosku właścicielki nieruchomości (która tylko w części była objęta żądaniem wywłaszczenia) o nabycie przez Skarb Państwa również pozostałej części nieruchomości wskazywało na ścisłe powiązanie obydwu części nieruchomości. Jeżeli zatem wystąpiłyby przesłanki do orzeczenia zwrotu wywłaszczonej części nieruchomości, to odpowiednie zastosowanie w rozumieniu art. 136 ust. 4 u.g.n. miałby ten tryb do pozostałej części nieruchomości, zbytej na podstawie umowy. W wypadku jednak żądania wyłącznie zwrotu części nieruchomości zbytej na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958r. nie ma możliwości zastosowania trybu i przesłanek, o jakich mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., a zatem niemożliwe jest odpowiednie zastosowanie tego trybu do części nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa w drodze dobrowolnej umowy.
Zauważyć należy, że również co do działki nr 636/14 zapadło rozstrzygnięcie odmawiające jej zwrotu, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 25 lutego 2010r. w sprawie sygn. II SA/Ke 729/09 oddalił skargę A. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] (wyrok nieprawomocny). Obie sprawy podlegały wspólnemu rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, lecz odrębnemu rozstrzygnięciu (art. 111 ust. 2 p.p.s.a.).
Ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło