II FZ 233/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Edyta Anyżewska po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Go 575/09 odmawiające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 1 października 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNENIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w sprawie o sygn. akt I SA/Go 575/09 odmówił J. B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący J. B. zgłosił wniosek o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, powołując się na to, że jest osobą niepełnosprawną, której niepełnosprawność obejmuje narządy ruchu. Z uzasadnieniu wniosku oraz oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący spłaca kredyt w wysokości 50.000 zł zaciągnięty na zakup samochodu, który jest mu niezbędny do normalnego funkcjonowania. Skarżący oświadczył, że utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę (3.800 zł brutto) oraz renty (969 zł). Jego miesięczne wydatki wynoszą 2.112 zł. Dodatkowo - jak podał - uiszcza składkę na obowiązkowe ubezpieczenie samochodu w wysokości 2.500 zł rocznie. Skarżący w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej jako P.p.s.a., został wezwany do złożenia dodatkowo wyciągów z rachunków bankowych oraz dokumentów potwierdzających wysokość dochodów netto. W odpowiedzi wnioskujący nie przedstawił żadnych dokumentów, składając pisemne oświadczenie, że nie może uczynić zadość temu wezwaniu dlatego między innymi, że z ZUS nie otrzymuje od wielu lat (około 8) potwierdzenia wypłaty świadczenia, a wyznaczony przez Sąd termin jest za krótki na uzyskanie zaświadczeń. Wskazał także, że w dokumentacji sprawy, w której złożył skargę, są uwidocznione jego zweryfikowane przez organ dochody. Postanowieniem z 2 marca 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. odmówił przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. W motywach uzasadnienia skarżący nawiązał do zaskarżonej decyzji podając, że odmowa rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej pozbawiła go "całkowitego dochodu na okres jednego miesiąca (sierpień 2009 r.)". Konieczność zaciągnięcia kredytu na spłatę podatku, zdaniem skarżącego oznacza podwójne obciążenie go z tytułu tego podatku. Według skarżącego nie jest trafne uzasadnienie odmowy w świetle obecnej wysokości renty (waloryzowanej tylko raz do roku w marcu). Skarżący zarzucił, że nie jest brane pod uwagę jego inwalidztwo i wydatki z tym związane (rehabilitacja, leki, zabiegi), za które – ze względu na dochody – musi płacić. Wskazał także, że istnieje możliwość zakwalifikowania jego sprawy jako związanej ze stosunkiem pracy (art.239 pkt1 lit. d) P.p.s.a.). Postanowieniem z dnia 26 marca 2010 r. WSA w Gorzowie Wielkopolskim rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy. Sąd uznał, że w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Argumentacja skarżącego nie sprowadzała się do rzetelnego przedstawienia rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej, była dość ogólnikowa i wywiedziona z założenia, że zasadnicze znaczenie dla oceny jego sytuacji, również co do możliwości poniesienia kosztów sądowych, ma fakt inwalidztwa. Natomiast Sąd stwierdził, że sytuacji skarżącego nie można postrzegać tylko z takiej perspektywy. Podniósł, że skarżący dysponuje aktualnie dochodami miesięcznymi w granicach 4.000 zł, natomiast jego miesięczne stałe wydatki wynoszą 2.112 zł, zatem oscylują na poziomie połowy dochodów. W sprzeciwie skarżący podniósł, że ponosi wydatki związane z rehabilitacją, zabiegami i zakupem leków, nie przedstawił jednak jakiegokolwiek potwierdzenia co do ich rozmiarów, czy wysokości. Sąd uznał więc, że trudno uwzględnić je w ocenie dotyczącej sytuacji skarżącego. Odnosząc się natomiast do zawartej w sprzeciwie sugestii o objęciu skarżącego określonym w art. 239 pkt 1 lit. d) P.p.s.a. ustawowym zwolnieniem od obowiązku ponoszenia kosztów Sąd wskazał, że skarga została złożona w sprawie należącej niewątpliwie do kategorii tzw. spraw podatkowych. Skarżący wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na to postanowienie. Wskazał, że w 2008 r. przekroczył próg podatkowy, gdyż nie miał możliwości kontroli swoich zarobków na bieżąco. Powtórzył argumentację zawartą w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, wskazał także, że gdy okazało się że musi dopłacić dużą kwotę podatku i odmówiono mu umorzenia tej kwoty z odsetkami bądź rozłożenia jej na raty, musiał wziąć kredyt na spłatę podatku i zapłacił również oprocentowanie, czyli został podwójnie obciążony (odsetki od podatku i procenty od kredytu). Skarżący podniósł, że WSA odmawiając przyznania prawa pomocy pozbawia go maksymalnymi wpisami i opłatami prawa do rzetelnego wyjaśnienia nieprawidłowości organów podatkowych, w wyniku których jest pokrzywdzony obywatel i organizacja pożytku publicznego, która na skutek przekroczenia terminu wydania decyzji przez organ podatkowy nie otrzymała 1% podatku dochodowego przekazanego przez skarżącego. Ponadto odnosząc się do argumentu Sądu o nie przedstawieniu rachunków za leczenie, skarżący wskazał, że niemożliwe jest uzyskanie faktury od lekarza, na zabiegi dojeżdża własnym samochodem, a także wielokrotnie stawał na komisję lekarską i musiał przedstawiać zaświadczenia o stanie zdrowia i pobycie w szpitalu, a za niektóre zaświadczenia trzeba płacić. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego słuszne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarżący nie spełnia przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zdaniem NSA, oceniając zasadność zwolnienia strony z konieczności uiszczenia wpisu od skargi należy mieć na względzie wysokość posiadanego majątku, rodzaj comiesięcznych wydatków osób znajdujących się w gospodarstwie domowym oraz kwotę pozostającą do dyspozycji po odjęciu tych comiesięcznych zobowiązań. W niniejszej sprawie z analizy dochodów i wydatków skarżącego wynika, że dysponuje on miesięcznie kwotą ok. 4.000 zł (jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy k. 28 - dochód z pracy ok. 3.800 zł brutto oraz renta ok. 969 zł), natomiast stałe miesięczne wydatki ponoszone na kredyt na zakup samochodu, pożyczkę zakładową, alimenty oraz opłaty za mieszkanie wynoszą 2.112 zł. Jak zatem słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, w pełni uprawnione jest uznanie, że skarżący może bez uszczerbku ponieść należne koszty sądowe i to z osiąganych na bieżąco dochodów, nie wnikając, czy skarżący ma możliwość dysponowania jakimiś innymi zasobami, jak np. oszczędności na koncie, lokata bankowa. Podkreślenia ponadto wymaga, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową, a zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (art. 199 P.p.s.a), wobec tego regulacje w tym zakresie powinny być interpretowane ściśle. Za uznaniem, iż konieczność uiszczenia wpisu w niniejszej sprawie (500 zł) nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego świadczy wysokość kwoty pozostającej do dyspozycji po opłaceniu comiesięcznych rachunków. Wskazać także należy, że w niniejszej sprawie referendarz Sądu wojewódzkiego, korzystając z uprawnienia jakie mu przyznaje art. 255 P.p.s.a. (w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 5 tej ustawy), zobowiązał skarżącego do złożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów. Z ww. zobowiązania skarżący bezsprzecznie się nie wywiązał, w związku z czym Sąd nie miał obowiązku uznać przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. za uprawdopodobnione i zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W orzecznictwie wskazuje się, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 P.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., I FSK 236/08, LEX nr 479142). WSA słusznie więc nie wziął pod uwagę wydatków związanych z leczeniem, na które powołuje się skarżący uzasadniając swoją sytuację majątkową, a które w żaden sposób nie zostały udokumentowane. Mając na uwadze wszystkie te okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał dostatecznie zasadności swego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy i dlatego jego zażalenie na postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp. Sąd uznał za nieuzasadnione. Z tych względów i na podstawie art. 184 P.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a Sąd orzekł, jak w sentencji.