III SA/Wa 17/10
WyrokWSA w Warszawie2010-03-03
Skład orzekający: Maciej Kurasz, Małgorzata Długosz-Szyjko, Artur Kot
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy środki finansowe otrzymane przez pracownika naukowego na pokrycie kosztów utrzymania i bieżących wydatków związanych z pobytem w zagranicznym ośrodku naukowym w ramach programu "Wsparcie międzynarodowej mobilności naukowców" korzystają ze zwolnienia od podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 39 (stypendium naukowe) lub art. 21 ust. 1 pkt 40 (pomoc materialna w ramach innych form kształcenia) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych?Ratio decidendi
Sąd uznał, że środki finansowe otrzymane przez pracownika naukowego na pokrycie kosztów utrzymania i bieżących wydatków związanych z pobytem w zagranicznym ośrodku naukowym w ramach programu "Wsparcie międzynarodowej mobilności naukowców" nie stanowią stypendium naukowego w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 39 ustawy o PIT. Jednakże, uznał je za świadczenie pomocy materialnej dla osoby uczestniczącej w "innych formach kształcenia", o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 40 ustawy o PIT, które korzysta ze zwolnienia podatkowego. W związku z tym, zaskarżona interpretacja indywidualna Ministra Finansów została uchylona.Stan faktyczny
Skarżący, pracownik naukowy, zwrócił się o interpretację indywidualną dotyczącą opodatkowania środków otrzymanych na udział w projekcie badawczym za granicą w ramach programu "Wsparcie międzynarodowej mobilności naukowców". Skarżący uważał, że środki te stanowią stypendium naukowe zwolnione z podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 39 ustawy o PIT. Dyrektor Izby Skarbowej uznał stanowisko skarżącego za prawidłowe. Minister Finansów, działając z urzędu, zmienił interpretację, uznając środki te za pomoc materialną związaną z pobytem za granicą, niepodlegającą zwolnieniu ani z art. 21 ust. 1 pkt 39, ani z art. 21 ust. 1 pkt 40 ustawy o PIT. Skarżący złożył skargę do WSA w Warszawie.Rozstrzygnięcie
1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, 2) stwierdza, że uchylona interpretacja indywidualna nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz D. T. kwotę 440 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Kurasz (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędzia WSA Artur Kot, Protokolant Urszula Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2010 r. sprawy ze skargi D. T. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zmiany interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, 2) stwierdza, że uchylona interpretacja indywidualna nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz D. T. kwotę 440 zł (słownie: czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
1. Z przedłożonych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie akt sprawy wynikało, iż D. T. powoływany dalej jako "Skarżący" lub "Strona" złożył wniosek do Dyrektora Izby Skarbowej w P. o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie opodatkowania dochodów otrzymywanych przez pracownika naukowego z tytułu udziału w projekcie badawczym realizowanym w zagranicznym ośrodku naukowym. We wniosku przedstawiony został następujący opis zdarzenia przyszłego: Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 roku Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, po rozpatrzeniu wniosku złożonego w ramach programu Ministra "Wsparcie międzynarodowej mobilności naukowców", przyznał I. w K. środki finansowe, przeznaczone na finansowanie w latach 2007 - 2008 uczestnictwa pracownika naukowego we wskazanym wyżej programie. Warunki realizacji, finansowania i rozliczania wykonania zadania określone zostały w umowie zawartej pomiędzy Ministrem Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz I. i uczestnikiem programu. W powołanej umowie określone zostały w szczególności; a) przedmiot umowy - finansowanie udziału uczestnika programu w projekcie badawczym, realizowanym w zagranicznym ośrodku naukowym, b) środki przeznaczone na finansowanie w roku 2007 i w roku 2008, c) przeznaczenie wymienionych kwot na pokrycie kosztów utrzymania i bieżących wydatków związanych z pobytem w zagranicznym ośrodku naukowym, d) okres finansowania od 1 listopada 2007 roku do 31 października 2008 roku, e) zobowiązanie I. do przekazania uczestnikowi programu w całości środków finansowych, w oparciu o odrębną umowę dotyczącą sposobu przekazywania przedmiotowych środków finansowych.
2. Mając na uwadze powyższy opis zdarzenia przyszłego, zadane zostało przez Skarżącego następujące pytanie prawne: Czy w świetle przedstawionej sytuacji, wnioskodawca będzie korzystał ze zwolnienia przedmiotowego przewidzianego w art. 21 ust. 1 pkt 39 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z dnia 26 lipca 1991 r. (tekst jednolity: Dz. U. 2000 r. Nr 14 poz. 176 ze zm.; dalej "u.p.d.f.") za lata podatkowe 2007 - 2008 ? W ocenie prawnej przedstawionego powyżej stanu faktycznego, Skarżący wskazał, że środki na finansowanie jego udziału w projekcie badawczym, realizowanym w zagranicznym ośrodku naukowym, przyznane zostały I. w K. decyzją Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, wydaną na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 października 2004 roku o zasadach finansowania nauki (Dz. U. Nr 238 poz. 2390, z późn. zm.). Zgodnie z wyżej powołanym przepisem, finansowanie programów lub przedsięwzięć określanych przez Ministra obejmuje działania dotyczące dostosowania kadr naukowych do warunków międzynarodowej współpracy naukowej i naukowo - technicznej. Zdaniem, Skarżącego przyznawane w powyższy sposób środki finansowe uznać należy za stypendium naukowe, które w oparciu o art. 21 ust. 1 pkt 39 u.p.d.f. podlegać będzie zwolnieniu od podatku dochodowego od osób fizycznych. W uzasadnieniu powyższego stanowiska Skarżący wskazał m.in., że o zwolnieniu tych środków od opodatkowania decyduje przede wszystkim cel ich przeznaczenia tj. pokrycie kosztów utrzymania i bieżących wydatków związanych z pobytem w zagranicznym ośrodku naukowym oraz kosztów podróży uczestnika programu (§ 2 ust. 2 umowy). Nadto stosownie do postanowień § 1 umowy, przedmiotem umowy jest finansowanie udziału uczestnika programu w projekcie badawczym realizowanym w zagranicznym ośrodku naukowym. Wymienione uczestnictwo nie jest w żaden sposób działaniem ekwiwalentnym w zamian za otrzymane środki, albowiem nie został określony jego cel np. w postaci osiągnięcia efektu. Z tej też przyczyny należy wnioskować, że przekazane środki stanowią stypendium naukowe wymienione w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. Z uwagi na brak występowania w polskim systemie prawnym definicji "stypendium" (choć wiele aktów prawnych posługuje się nazwą stypendium np. stypendium doktoranckie, sportowe, habilitacyjne, stypendium Krajowej Szkoły Administracji Publicznej) sięgnąć należy do definicji tego pojęcia w ujęciu encyklopedycznym, wedle której stypendium to jednostronne świadczenie pieniężne osoby (fizycznej, prawnej lub jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej), przyznane w dziedzinie nauki lub sztuki, w celu umożliwienia kontynuowania nauki, prowadzenia badań naukowych lub prac w dziedzinie sztuki. Stypendium nie może jednak wiązać sie z ekwiwalentnym świadczeniem usług przez otrzymującego świadczenie. Dopuszczalne jest jednak zawarcie umowy, określającej dokładne zasady realizacji stypendium. Umowa ta nie może być jednak umową zlecenia lub o świadczenie usług oraz umową o dzieło. Skarżący uzasadniając swoje stanowisko powołał się również na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym w jego opinii od dawna panuje utrwalony pogląd, że w przepisie art. 21 ust. 1 pkt 39 u.p.d.f. ustawodawca użył określenia "stypendium naukowe" w sensie stypendium związanego z działalnością twórczą i badawczą w dziedzinie nauki, a nie stypendium związanego z pobieraniem nauki w sensie zdobywania wiedzy. Oznacza to, że o naukowym charakterze stypendium winien decydować każdorazowo cel i rodzaj działalności stypendysty a nie zaś formalna nazwa "stypendium" (wyrok NSA z dnia 30 listopada 2000 roku, sygn. akt III SA 1939/99). Powyższą tezę potwierdzają również inne orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 21 czerwca 1996 r. w sprawie o sygn. akt III SA 156/96 oraz w wyroku z dnia 17 lutego 1995 r. w sprawie o sygn. akt SA/BK 292/94 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że pojęcie stypendium naukowego w rozumieniu omawianego przepisu obejmuje wspieranie prac wykonywanych w ramach twórczej i badawczej działalności w dziedzinie sztuki. Przedstawione wyżej stanowisko uznane zostało przez Dyrektora Izby Skarbowej w P. za w pełni prawidłowe, w wyniku czego - na podstawie art. 14 c § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. dalej jako "ustawa Ord. pod.") - odstąpiono od zamieszczenia w interpretacji indywidualnej uzasadnienia prawnego.
3. Minister Finansów na podstawie przepisu art. 14e § 1 ustawy Ord. pod., zmienił interpretację wydaną przez Dyrektora Izby Skarbowej w P. W uzasadnieniu wskazał, że w jego opinii intencją programu "Wsparcie międzynarodowej mobilności naukowców", w którym uczestniczył Skarżący, ustanowionego na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o zasadach finansowania nauki, w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2007 r., było dostosowywanie kadr naukowych do warunków międzynarodowej współpracy naukowej i naukowo-technicznej. W punkcie 2 tego programu określono cel i planowane efekty realizacji przedmiotowego programu wyjaśniając, że mobilność jest powszechnie uznawana za element wzbogacający karierę naukową, służący podniesieniu umiejętności i poziomu wiedzy naukowca. Mobilność służy wymianie myśli, poznaniu nowych metod badawczych, krytycznej weryfikacji rezultatów badań. Efektem realizacji programu powinno być zatem podwyższenie poziomu umiejętności, wiedzy i kompetencji polskich naukowców zarówno w zakresie doskonałości naukowej, jak i w zakresie zarządzania badaniami naukowymi, a także w dziedzinie wykorzystania wyników prac badawczo-rozwojowych. W tych okolicznościach zdaniem Ministra Finansów trudno zgodzić się z opinią, że cel programu "Wsparcie międzynarodowej mobilności naukowców" wpisuje się w ramy działalności badawczej czy twórczej, gdyż niewątpliwie koncentruje się na odtwórczej wymianie wiedzy i doświadczeń pomiędzy ośrodkami badawczymi z różnych krajów. Nie bez znaczenia jest również fakt, że sam Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, którego z racji posiadanych kompetencji należy uznać za eksperta w kwestii stypendiów posłużył się określeniem "środki finansowe" a nie nazwą "stypendium". Organ podkreślił także, że otrzymane przez Skarżącego środki finansowe były przeznaczone na "pokrycie kosztów utrzymania i bieżących wydatków związanych z pobytem w zagranicznym ośrodku naukowym oraz kosztów podróży uczestnika programu". Z założenia środki te nie były zatem przeznaczone na finansowanie badań naukowych poza miejscem zamieszkania. Minister Finansów w uzasadnieniu rozstrzygnięcia podkreślił, że otrzymane wsparcie finansowe nie mieści się w definicji "stypendium naukowego", o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 39 u.p.d.f. Należałoby raczej uznać je za świadczenia pomocy materialnej związane z pobytem uczestnika programu za granicą. Do świadczeń pomocy materialnej odnosi się wprost przepis art. 21 ust. 1 pkt 40 ww. ustawy, przy czym na jego podstawie ze zwolnienia od podatku korzystają wyłącznie świadczenia przyznane uczniom, studentom i uczestnikom studiów doktoranckich, a zatem z oczywistych względów przepis ten nie znajduje zastosowania w omawianej sprawie. Minister Finansów zaznaczył, że na gruncie orzeczeń sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, iż wszelkie ulgi podatkowe są wyjątkiem, istotnym odstępstwem od zasady sprawiedliwości podatkowej (powszechności i równości opodatkowania) i ich zastosowanie nie może odbywać się w drodze wykładni rozszerzającej, systemowej czy celowościowej. W konsekwencji przepisy dotyczące ulg podatkowych należy interpretować w sposób ścisły, tj. zgodnie z ich literalnym brzmieniem. Reasumując w ocenie organu podatkowego - do otrzymywanych w latach 2007 - 2008 środków finansowych na pokrycie kosztów utrzymania i bieżących wydatków związanych z pobytem w zagranicznym ośrodku naukowym oraz kosztów podróży uczestnika programu, stanowiących przychód z innych źródeł - nie ma zastosowania żadne ze zwolnień przedmiotowych określonych w art. 21 ustawy i w związku z tym środki te podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Przychód z tego tytułu powinien zostać wykazany w zeznaniu składanym za dany rok podatkowy oznaczonym symbolem PIT-36, a uzyskany dochód opodatkowany na ogólnych zasadach. W świetle powyższego opisu zdarzenia przyszłego i stanu prawnego Minister Finansów z urzędu zmienił interpretację indywidualną wydaną przez Dyrektora Izby Skarbowej w P. w dniu [...] grudnia 2007 r., stwierdzając jej nieprawidłowość. Odnosząc się do zarzutów braku podstaw do zmiany interpretacji indywidualnej organ podatkowy wyjaśnił, że zgodnie z art. 14e § 1 ustawy Ord. pod. - minister właściwy do spraw finansów publicznych może, z urzędu, zmienić wydaną interpretację ogólną lub indywidualną, jeżeli stwierdzi jej nieprawidłowość, uwzględniając w szczególności orzecznictwo sądów, Trybunału Konstytucyjnego lub Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Zmiany interpretacji indywidualnej z urzędu minister finansów nie dokonuje tylko i wyłącznie, gdy interpretacja indywidualna rażąco narusza lub w ogóle nie uwzględnia orzecznictwa sądów, Trybunału Konstytucyjnego lub Europejskiego Trybunału. Z brzmienia art. 14e wynika jedynie sugestia, że powodem zmiany interpretacji może być także (obok stwierdzenia jej nieprawidłowości) konieczność uwzględnienia w niej orzecznictwa sądów polskich (zwłaszcza sądu administracyjnego) oraz Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, a także orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego.
4. Wnioskodawca, działając za pośrednictwem pełnomocnika, złożył do Ministra Finansów wezwanie o usunięcie naruszenia prawa. Minister Finansów nie udzielił odpowiedzi na powyższe wezwanie.
5. W dniu 16 lipca 2009 r. Skarżący złożył, za pośrednictwem Ministra Finansów, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na zmianę interpretacji indywidualnej z dnia [...] kwietnia 2009 r. W skardze Skarżący zarzucił organowi - naruszenie przepisu art. 14e § 1 ustawy Ord. pod. poprzez jego błędną i dowolną wykładnię i uznanie, że zachodzą powody do uznania interpretacji indywidualnej z dnia [...] grudnia 2007 r. za nieprawidłową, naruszenie przepisu art. 21 ust. 1 pkt 39 u.p.d.f., poprzez jego błędną i dowolną wykładnię i uznanie, że otrzymywane przez Skarżącego środki finansowe nie stanowią stypendium w rozumieniu przepisu, przez co nie korzystają ze zwolnienia z podatku dochodowego od osób fizycznych, naruszenie przepisu art. 121 § 1 w związku z art. 14h ustawy Ord. pod., tj. zasady uwzględniania wątpliwości materialnoprawnych na korzyść strony. W uzasadnieniu skargi Strona powtórzyła argumentację zaprezentowaną w składanych w toku postępowania pismach procesowych.
6. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej indywidualnej interpretacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodów w niej wskazanych.
7. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej zwana "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na interpretacje indywidualne przepisów prawa podatkowego. Specyfika postępowania w sprawie wydania pisemnej interpretacji polega między innymi na tym, iż organ podatkowy rozpatruje sprawę tylko i wyłącznie w ramach stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę oraz wyrażonej przez niego oceny prawnej (stanowisko podatnika). Opisany we wniosku stan faktyczny nie musi prezentować zdarzeń już zaistniałych, może odnosić się np do działań planowanych przez podatnika, które jeszcze nie nastąpiły. Dlatego organ podatkowy nie przeprowadza w tego rodzaju sprawach postępowania dowodowego, ograniczając się do analizy okoliczności podanych we wniosku. W stosunku tylko do tych okoliczności wyraża swoje stanowisko, które musi być ustosunkowaniem się do poglądu (stanowiska) prezentowanego przez wnioskodawcę (art. 14b § 3 i art. 14c § 1 ustawy Ord. pod.). Przenosząc określone w przepisach p.p.s.a. kryteria oceny zaskarżonego aktu administracyjnego na grunt przedmiotowej sprawy Sąd uznał, iż zaskarżona do Sądu indywidualna interpretacja prawa podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych - naruszała przepisy prawa materialnego w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia. W związku z powyższym stwierdzeniem Sąd uchylił zaskarżoną indywidualną interpretację Ministra Finansów dotyczącą opodatkowania świadczeń otrzymywanych w związku z pobytem Skarżącego w zagranicznym ośrodku naukowym.
8. Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest kwestia opodatkowania dochodów otrzymywanych przez pracownika naukowego z tytułu udziału w projekcie badawczym realizowanym w zagranicznym ośrodku naukowym. Ze stanu faktycznego wynikało, że decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] listopada 2006 r. złożonego w ramach programu Ministra "Wsparcie Międzynarodowej Mobilności Naukowców", przyznał I. w K. środki finansowe przeznaczone na finansowanie w latach 2007-2008 uczestnictwa pracownika naukowego w wymienionym wyżej programie. I. jako płatnik tych środków zobowiązany został do przekazania otrzymanych środków w całości uczestnikowi programu. Podstawą tego obowiązku była umowa zawarta pomiędzy ministrem, I. i uczestnikiem programu. W umowie tej określone zostały warunki realizacji, finansowania i rozliczania wykonania zadania, w szczególności: - przedmiot umowy, którym jest finansowanie udziału uczestnika programu w projekcie badawczym realizowanym w zagranicznym ośrodku naukowym, - kwota przeznaczona na finansowanie w roku 2007 i w roku 2008, -przeznaczenie wymienionych kwot na pokrycie kosztów utrzymania i bieżących wydatków związanych z pobytem w zagranicznym ośrodku naukowym, - okres finansowania - od 1 listopada 2007 r. do 31 października 2008 r., - zobowiązanie I. do przekazania uczestnikowi programu całości środków finansowych, w oparciu o odrębną umowę dotyczącą sposobu przekazywania przedmiotowych środków finansowych. Skarżący w swoim stanowisku wskazuje, iż otrzymywane przez niego środki stanowiły stypendium w rozumieniu przepisu art. 21 ust. 1 pkt 39 u.p.d.f. zwolnione od podatku dochodowego od osób fizycznych. Minister Finansów nie zgodził się z powyższym stanowiskiem Strony. Wyjaśnił, iż w jego opinii otrzymane przez Skarżącego środki finansowe nie miały charakteru stypendium w rozumieniu ww. przepisu ustawy, Zdaniem organu podatkowego środki uzyskane przez Stronę były przeznaczone wyłącznie na "pokrycie kosztów utrzymania i bieżących wydatków związanych z pobytem w zagranicznym ośrodku naukowym oraz kosztów podróży uczestnika programu". Zatem w ocenie Ministra Finansów z założenia otrzymywane przez Skarżącego środki nie były przeznaczone na finansowanie badań naukowych poza miejscem zamieszkania. Organ podkreślił, że otrzymane wsparcie finansowe nie mieściło się definicji "stypendium", o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 39 u.p.d.f. Minister Finansów w uzasadnieniu indywidualnej interpretacji podkreślił także, że przyznane Skarżącemu wsparcie finansowe nie korzystało również ze zwolnienia od podatku określonego w przepisie art. 21 ust. 1 pkt 40 u.p.d.f., zgodnie z którym z podatku zwolnione są zdaniem organu podatkowego wyłącznie świadczenia przyznane uczniom, studentom i uczestnikom studiów doktoranckich. W ocenie organu podatkowego z oczywistych względów przepis ten nie znajduje zastosowania w sprawie.
9. Na wstępie warto podkreślić, iż w odniesieniu do przepisów regulujących ulgi i zwolnienia podatkowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywało, że podczas dokonywania wykładni prawa należy przyjmować, iż wszelkie zwolnienia i ulgi podatkowe w systemie prawa polskiego są wyjątkiem, istotnym odstępstwem od zasady sprawiedliwości podatkowej (powszechności i równości opodatkowania) a ich stosowanie nie może odbywać się na podstawie wykładni rozszerzającej, systemowej czy też celowościowej (por. wyrok NSA z dnia 19.III.1992 r. sygn. akt SA/Po 1902/91, ONSA, 1993 r., poz. 18, czy też wyrok z dnia 12.VI.1992r. sygn. akt SA/Po 596/92 "Przegląd Orzecznictwa Podatkowego", 1993r., poz. 3, poz. 46). Warto także podnieść, iż w odniesieniu do przepisów określających warunki ulg podatkowych nie można stosować także wykładni ścieśniającej, ponieważ tym samym rozszerzone zastałyby obowiązki podatnika. Powyższe stanowisko znalazło wyraz m.in. w pkt 1 sentencji orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 1997 r. III SA 1275/95, w którym wskazano, że "przepisy wprowadzające ulgi podatkowe nie mogą być interpretowane ani z zastosowaniem wykładni rozszerzającej, ani z zastosowaniem wykładni ścieśniającej." Sąd rozpoznający niniejszą sprawę uznał także, że założenie wskazujące na swoisty prymat wykładni językowej przepisów regulujących ulgi i zwolnienia podatkowe, nie może prowadzić do całkowitej negacji możliwości wykładni systemowej czy celowościowej tej grupy przepisów prawa podatkowego. Brak jest bowiem racjonalnych przesłanek, które wykluczałyby stosowanie systemowych czy też celowościowych dyrektyw wykładni prawa podatkowego zwłaszcza w sytuacjach, gdy terminologia języka potocznego okazuje się niewystarczająca ze względu na swą wieloznaczność czy nieprecyzyjność. Innymi słowy, jedynym kryterium w zakresie wyboru metody wykładni powinna być poprawność efektów tej wykładni, a nie dogmatyczne założenie swoistej "wyższości" jednego rodzaju wykładni nad innymi.
10. Wychodząc z tej płaszczyzny rozważań przyjąć trzeba, że Minister Finansów dokonując wykładni przepisu art. 21 ust. 1 pkt 40 u.p.d.f. przeoczył istotny element tego przepisu, którego wykładnia będzie miała zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. W myśl powyższego przepisu ustawy wolne od podatku dochodowego są świadczenia pomocy materialnej dla uczniów, studentów, uczestników studiów doktoranckich i osób uczestniczących w innych formach kształcenia, pochodzące z budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz ze środków własnych szkół i uczelni - przyznane na podstawie przepisów o systemie oświaty, Prawo o szkolnictwie wyższym, a także przepisów o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki. W ocenie Sądu organ podatkowy wydając indywidualną interpretację nie przeanalizował możliwości uznania świadczenia pomocy materialnej wypłacanego Skarżącemu podczas jego pobytu za granicą - za świadczenie pomocy materialnej otrzymywane przez osoby uczestniczące "w innych formach kształcenia", które są przyznawane na podstawie przepisów o systemie oświaty, prawa o szkolnictwie wyższym. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że Skarżący uczestniczył w zagranicznym programie naukowym, który mógł być określony jako "inna forma kształcenia". Na podkreślenie zasługuje także to, że efektem realizacji programu miało być podwyższenie poziomu umiejętności wiedzy i kompetencji polskich naukowców zarówno w zakresie doskonałości naukowej jak i w zakresie zarządzania badaniami naukowymi. Efekty realizacji programu obejmowały m.in.: potwierdzenie i zweryfikowanie w skali międzynarodowej zagadnień badawczych określonych projektami, uzyskanie dostępu do unikalnej aparatury badawczej, możliwość konfrontacji opinii i koncepcji, przeniesienie najlepszych praktyk zagranicznych z zakresu finansowania nauki. W opisie programu wskazano także, że celem jego realizacji jest zwiększenie mobilności międzynarodowej polskich naukowców, która jest powszechnie uznawana za element wzbogacający karierę naukową, służący podniesieniu umiejętności i poziomu wiedzy naukowca. Mobilność służy wymianie myśli, poznaniu nowych metod badawczych, krytycznej weryfikacji rezultatów badań. Podnieść także należy, iż podstawą prawną określenia, wdrożenia i finansowania przedmiotowego programu, w którym uczestniczył Skarżący jest przepis art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 października 2004 r. o zasadach finansowania nauki (Dz. U. Nr 238, poz. 2390 ze zm.) oraz szczegółowe regulacje w sprawie programów określonych przez Ministra Nauki i Informatyzacji. W ocenie Sądu z uwagi na to, iż ustawodawca odsyłając do norm prawa zawartych w przepisach o systemie oświaty oraz prawie o szkolnictwie wyższym nie wskazał jednoznacznie aktów prawnych regulujących w sposób szczegółowy kwestie związane z wypłacanymi; osobom korzystającym z innych form kształcenia, w tym polskim naukowcom przebywającym za granicą, świadczeniami pomocy materialnej - uznać należy, że przepisy dotyczące zasad finansowania nauki mieszczą się w grupie przepisów prawa z zakresu szkolnictwa wyższego.
11. Podnieść również należy, iż zgodnie z umową podpisywaną przez uczestnika programu szkoleniowego uczestnik zatrudniony w placówce naukowej prowadzącej także działalność edukacyjną w postaci organizowania seminariów, wykładów, lekcji dla dzieci i młodzieży; zobowiązany jest do kontynuacji zatrudnienia I. przez minimum 2 lata po powrocie z zagranicznego ośrodka naukowego. Można zatem przyjąć, iż uczestnictwo w "innych formach kształcenia" określonych w przepisie art. 21 ust. 1 pkt 40 u.p.d.f., w tym udział w programie "Wsparcie międzynarodowej mobilności naukowców" może mieć wpływ na poziom wiedzy i umiejętności dydaktyczne uczestników przedmiotowego programu.
12. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że w ocenie Sądu pomoc materialna wypłacana Skarżącemu w związku z jego udziałem w programie dokształcającym o charakterze naukowym będzie korzystać ze zwolnienia uregulowanego w przepisie art. 21 ust. 1 pkt 40 u.p.d.f. Tym samym Sad uznał stanowisko Ministra Finansów wyrażone w interpretacji indywidualnej za niezgodne z przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
13. Sąd podejmując niniejsze rozstrzygnięcie nie podzielił natomiast argumentacji przedstawionej przez Skarżącego wykazującej, iż wypłacone środki pomocy materialnej stanowiły stypendium w rozumieniu przepisu art. 21 ust. 1 pkt 39 u.p.d.f. Sąd w tym względzie podzielił poglądy prezentowane w wydanym przez Ministra Finansów akcie administracyjnym uznające, iż w sprawie mamy do czynienia ze świadczeniami o charakterze pomocy materialnej.
14. Minister Finansów ponownie rozpatrując wniosek Skarżącego jest zobowiązany wydać interpretację indywidualną uwzględniającą przedstawioną wyżej przez Sąd ocenę prawną mającego zastosowanie w sprawie przepisu ustawy.
15. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną na podstawie przepisu art. 146 § 1 p.p.s.a. Zakres, w jakim uchylona interpretacja nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz Skarżącego koszty postępowania sądowego zgodnie z art. 200 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 12.07.2026. · Źródło