II FSK 1604/10
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2012-02-14
Skład orzekający: Antoni Hanusz, Tomasz Zborzyński, Anna Maria Świderska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy środki finansowe otrzymane przez pracownika naukowego na pokrycie kosztów utrzymania i bieżących wydatków związanych z pobytem w zagranicznym ośrodku naukowym w ramach programu mobilności naukowej stanowią stypendium korzystające ze zwolnienia podatkowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 39 lub pkt 40 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych?Ratio decidendi
Sąd administracyjny nie może dokonywać interpretacji przepisów prawa podatkowego w zakresie nieobjętym wnioskiem strony o wydanie indywidualnej interpretacji. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił interpretację Ministra Finansów, opierając się na art. 21 ust. 1 pkt 40 u.p.d.o.f., podczas gdy wniosek dotyczył wyłącznie art. 21 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.f. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że środki finansowe przeznaczone na pokrycie kosztów utrzymania i bieżących wydatków związanych z pobytem za granicą nie stanowią stypendium naukowego w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.f., ponieważ nie są przeznaczone na finansowanie badań naukowych.Stan faktyczny
Podatnik P.K. zwrócił się o interpretację indywidualną dotyczącą zwolnienia podatkowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 39 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (u.p.d.o.f.) dla środków otrzymanych na pokrycie kosztów udziału w międzynarodowym programie mobilności naukowców. Minister Finansów pierwotnie uznał stanowisko podatnika za prawidłowe, jednak następnie zmienił interpretację, uznając środki te za podlegające opodatkowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił interpretację Ministra Finansów, uznając, że środki te mogą korzystać ze zwolnienia na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 40 u.p.d.o.f. Minister Finansów wniósł skargę kasacyjną, zarzucając sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie przepisu nieobjętego wnioskiem strony.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok w całości i oddalił skargę. Zasądził od P.K. na rzecz Ministra Finansów kwotę 280 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędziowie: NSA Tomasz Zborzyński, del. NSA Anna Maria Świderska (sprawozdawca), Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2012 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 marca 2010 r. sygn. akt III SA/Wa 16/10 w sprawie ze skargi P. K. na interpretację Ministra Finansów z dnia 21 kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i oddala skargę, 2) zasądza od P. K. na rzecz Ministra Finansów kwotę 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Wyrokiem z dnia 3 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie sygn. akt III SA/Wa 16/10 ze skargi P.K. uchylił indywidualną interpretację Ministra Finansów z dnia 21 kwietnia 2009 roku w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.
Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym
We wniosku złożonym 1 lutego 2008 roku P.K. zwrócił się o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej art. 21 ust.1 pkt 39 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tj. Dz. U. z 2000r., Nr 14, poz. 176 ze zm. – dalej: "u.p.d.o.f."). Przedstawiając stan faktyczny wskazał, że decyzją z dnia 9 listopada 2007 r. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego po rozpatrzeniu wniosku z dnia 30 listopada 2006 r. złożonego w ramach Programu Ministra "Wsparcie Międzynarodowej Mobilności Naukowców" przyznał Akademii im. [...] w P. środki finansowe przeznaczone na finansowanie w latach 2008-2009 (18 miesięcy) uczestnictwa pracownika naukowego w wyżej wymienionym Programie. Skarżący, będący pracownikiem naukowym Akademii Rolniczej w P., uzyskał finansowanie w związku z udziałem w projekcie badawczym w zagranicznym ośrodku naukowym. Warunki realizacji, finansowania i rozliczania wykonania zadania zostały określone w umowie zawartej pomiędzy Ministrem Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Akademią i skarżącym. Umowa określała m.in. wysokość kwoty przeznaczonej na udział podatnika w projekcie badawczym, okres finansowania od 1.02.2008 r. do 31.07.2009 r. oraz przeznaczenie przekazanych środków na pokrycie kosztów utrzymania i bieżących wydatków związanych z pobytem w zagranicznym ośrodku naukowym. Akademia zobowiązana była do przekazania podatnikowi całości otrzymanych od Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego środków finansowych w oparciu o odrębną umowę.
W tak przedstawiony stanie faktycznym wnioskodawca zadał pytanie: czy za lata podatkowe 2008 - 2009 podatnik będzie korzystał ze zwolnienia przedmiotowego przewidzianego w art. 21 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.f.?
Przedstawiając swoje stanowisko podatnik stwierdził, że otrzymane przez Akademię, a następnie przekazane mu w całości środki finansowe przeznaczone na pokrycie kosztów jego uczestnictwa w programie "Wsparcie międzynarodowej mobilności naukowców" stanowią w istocie stypendium dla uczestnika programu i w związku z tym, na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.f., winien on korzystać ze zwolnienia podatkowego. Uzasadnieniem powyższego stanowiska jest przeznaczenie tych środków – "na pokrycie kosztów utrzymania i bieżących wydatków związanych z pobytem w zagranicznym ośrodku naukowym oraz kosztów podróży uczestnika Programu" (§ 2 ust. 2 umowy). Ponadto, zgodnie z postanowieniem § 1 umowy przedmiotem umowy jest finansowanie udziału uczestnika Programu w projekcie badawczym realizowanym w zagranicznym ośrodku naukowym. Odwołując się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2000 r. sygn. akt III SA 1939/99., wskazał, że jego uczestnictwo w Programie nie jest działaniem ekwiwalentnym w zamian za otrzymane środki, bowiem nie został określony jego cel np. w postaci osiągnięcia efektu. Podsumowując skarżący stwierdził, iż jego stanowisko jest uzasadnione, bowiem: przedmiotowe środki finansowe zostaną wykorzystane w celu realizacji czynności o charakterze naukowym, a więc będą w istocie stanowiły stypendium naukowe, zawarta umowa określa tylko ramy realizacji tych czynności, nie ma zaś charakteru wzajemnego zobowiązania w postaci umowy cywilnoprawnej o świadczenie usług. Zasady przyznawania środków finansowych zostały zatwierdzone przez ministra do spraw nauki i szkolnictwa wyższego po zasięgnięciu opinii Rady Nauki. Tym samym zostały spełnione przesłanki zwolnienia przedmiotowego wymienione w art. 21 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.f..
W wydanej 29 kwietnia 2008 r. interpretacji indywidualnej Dyrektor Izby Skarbowej działając w imieniu Ministra Finansów uznał stanowisko podatnika za prawidłowe i na podstawie art. 14 c § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60, ze. zm.) – dalej "O.p." odstąpił od uzasadnienia prawnego dokonanej oceny stanowiska Skarżącego.
W dniu 21 kwietnia 2009 r. Minister Finansów, w oparciu o art. 14 e § 1 O.p., zmienił interpretację indywidualną z dnia 29 kwietnia 2008 r. stwierdzając jej nieprawidłowość. W uzasadnieniu Organ podkreślił, że podstawową zasadą naliczania podatku dochodowego od osób fizycznych jest zasada powszechności opodatkowania wyrażona w art. 9 ust. 1 u.p.d.o.f.. Wskazał, że ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych w art. 10 ust. 1 rozróżnia źródła przychodów, wymieniając odrębnie m.in. przychód z działalności wykonywanej osobiście (pkt 2) oraz przychód z innych źródeł (pkt. 9). Stypendia należą do przychodów z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w związku z art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f.. Organ zaznaczył, że nie wszystkie stypendia podlegają opodatkowaniu, niektóre z nich ustawodawca zwolnił od podatku wymieniając je w katalogu zwolnień przedmiotowych ustawy. Zgodnie z art. 21 ust 1 pkt 39 u.p.d.o.f. wolne od podatku są stypendia otrzymywane na podstawie przepisów o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki, stypendia doktoranckie otrzymywane na podstawie przepisów - Prawo o szkolnictwie wyższym oraz inne stypendia naukowe i za wyniki w nauce, których zasady przyznawania zostały zatwierdzone przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego po zasięgnięciu opinii Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego albo przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. Oznacza to, że zwolnieniu podlegają tylko stypendia spełniające kryteria określone w tym przepisie. Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie definiuje pojęcia stypendium, dlatego uprawnione jest posłużenie się potocznym znaczeniem tego słowa. Stypendium to – "pieniądze wypłacane okresowo uczniom, studentom, pracownikom nauki na pokrycie kosztów nauki lub badań naukowych; także nauka, studia lub badania naukowe finansowane z tych pieniędzy". Skoro środki finansowe otrzymywane przez wnioskodawcę przeznaczone były "na pokrycie kosztów utrzymania i bieżących wydatków związanych z pobytem w zagranicznym ośrodku naukowym oraz kosztów podróży uczestnika programu", nie stanowią one środków przeznaczonych na finansowanie badań naukowych poza miejscem zamieszkania, tym samym nie mieszczą się w definicji stypendium. Wobec powyższego dofinansowanie otrzymane przez skarżącego podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
W dniu 25 maja 2009 r. skarżący, działając za pośrednictwem pełnomocnika, wezwał Ministra Finansów do usunięcia naruszenia prawa.
Minister Finansów nie udzielił odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa.
W skardze na powyższą interpretację skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podatnik wniósł o jej uchylenie, zarzucając jej naruszenie przepisów:
- art. 14e § 1 O.p., poprzez jego błędną i dowolną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie - uznanie, że zachodzą w niniejszej sprawie przesłanki przewidziane w tym przepisie powodujące konieczność stwierdzenia z urzędu nieprawidłowość interpretacji indywidualnej wydanej przez Dyrektora Izby Skarbowej w dniu 29 kwietnia 2008 roku;
- art. 121 § 1 w związku z art. 14 h O.p., tj. zasady uwzględniania wątpliwości materialnoprawnych na korzyść strony poprzez jej pominięcie przy dokonywaniu wykładni art. 21 ust. 1 pkt. 39 u.p.d.o.f.,
- naruszenia art. 21 ust. 1 pkt. 39 u.p.d.o.f., poprzez jego błędną i dowolną wykładnię i uznanie, że otrzymywane przez Skarżącego środki finansowe z tytułu udziału w projekcie badawczym realizowanym w zagranicznym ośrodku naukowym nie stanowią stypendium w rozumieniu tego przepisu, przez co nie korzystają ze zwolnienia z podatku dochodowego od osób fizycznych.
W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej interpretacji.
Uchylając zaskarżoną interpretację, sąd I instancji za niezasadny uznał zarzut naruszenia art. 21 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.f. i podzielił poglądy Ministra Finansów, iż w sprawie mamy do czynienia ze świadczeniami o charakterze pomocy materialnej nie zaś "stypendium naukowym", o którym mowa w tym przepisie. Zdaniem WSA pomoc materialna wypłacana Skarżącemu w związku z jego udziałem w programie dokształcającym o charakterze naukowym korzysta jednak ze zwolnienia od podatku dochodowego uregulowanego w art. 21 ust. 1 pkt 40 u.p.d.o.f.
W ocenie sądu I instancji Minister Finansów dokonując wykładni art. 21 ust. 1 pkt 40 u.p.d.o.f. przeoczył istotny element jego hipotezy. Stosownie do powyższego przepisu wolne od podatku dochodowego są świadczenia pomocy materialnej dla uczniów, studentów, uczestników studiów doktoranckich i osób uczestniczących w innych formach kształcenia, pochodzące z budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz ze środków własnych szkół i uczelni - przyznane na podstawie przepisów o systemie oświaty, Prawo o szkolnictwie wyższym, a także przepisów o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki. Wydając zaskarżoną interpretację organ nie przeanalizował możliwości uznania pomocy materialnej wypłacanej skarżącemu w związku z jego pobytem za granicą - za świadczenie pomocy materialnej otrzymywane przez osoby uczestniczące "w innych formach kształcenia", które są przyznawane na podstawie przepisów Prawo o szkolnictwie wyższym.
WSA wskazał, że Skarżący uczestniczył w zagranicznym programie naukowym, który mógł być, jego zdaniem, określony jako "inna forma kształcenia". Celem programu "Wsparcie międzynarodowej mobilności naukowców" było podwyższenie poziomu umiejętności, wiedzy i kompetencji polskich naukowców zarówno w zakresie doskonałości naukowej jak i w zakresie zarządzania badaniami naukowymi. Mobilność międzynarodowa naukowców uznawana jest za element wzbogacający karierę naukową, służący podniesieniu umiejętności i poziomu wiedzy, wymianie myśli, poznaniu nowych metod badawczych, krytycznej weryfikacji rezultatów badań.
W ocenie sądu I instancji ustawodawca odsyłając w art. 21 ust. 1 pkt 40 u.p.d.o.f. do norm zawartych m.in. w przepisach Prawa o szkolnictwie wyższym nie odesłał jednoznacznie do konkretnego aktu prawnego regulującego kwestie związane ze świadczeniami pomocy materialnej wypłacanymi osobom korzystającym z innych form kształcenia, chociaż w innych punktach art. 21 odwołuje się do określonych aktów prawnych, np. w pkt: 25a), 25b), 40c). Z tego względu nieuprawnione byłby stwierdzenie, że w art. 21 ust. 1 pkt 40 u.p.d.o.f. mowa wyłącznie o tych świadczeniach pomocy materialnej, które są przyznawane bezpośrednio na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz.1365 ze zm.). Wobec tak sformułowanego przepisu właściwszą w ocenie WSA jest interpretacja, że chodzi o szerokie rozumienie Prawa o szkolnictwie wyższym, tj. jako wszelkich przepisów regulujących funkcjonowanie szkolnictwa wyższego. Jak wynika z opisu stanu faktycznego podanego przez podatnika podstawą prawną określenia, wdrożenia i finansowania programu "Wsparcie międzynarodowej mobilności naukowców", w którym uczestniczył skarżący jest art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 października 2004 r. o zasadach finansowania nauki (Dz. U. Nr 238, poz. 2390 ze zm.) oraz szczegółowe regulacje w sprawie programów określonych przez Ministra. Do tej ustawy w zakresie zasad i trybu finansowania badań naukowych i prac rozwojowych odsyła również art. 97 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym. Upoważnia to do uznania, że przepisy dotyczące zasad finansowania nauki (w tym akty wykonawcze) mieszczą się w grupie przepisów prawa o szkolnictwie wyższym.
Minister Finansów wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego ze skargą kasacyjną od powyższego rozstrzygnięcia, wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 176 p.p.s.a, zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 21 ust. 1 pkt 40 u.p.d.o.f. poprzez przyjęcie, że pomoc materialna wypłacana podatnikowi korzysta ze zwolnienia podatkowego uregulowanego w tym przepisie. Powyższe w ocenie pełnomocnika organu było konsekwencją błędnej interpretacji pojęć występujących w treści tego przepisu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że uchylając zmianę interpretacji indywidualnej Ministra Finansów z dnia 21 kwietnia 2009 r., WSA powołał się na brzmienie art. 21 ust. 1 pkt 40 u.p.d.o.f. uznając, że znajduje on zastosowanie w analizowanym stanie przyszłym i zarzucił organowi jego wadliwą wykładnię. Tymczasem uchylona interpretacja Ministra Finansów w ogóle nie dotyczyła przepisu prawa materialnego, którego wadliwą wykładnię zarzucił organowi interpretacyjnemu sąd I instancji. Przedmiotem uchylonej przez WSA zmiany interpretacji indywidualnej z dnia 21 kwietnia 2009 r., oraz poprzedzającej ją interpretacji indywidualnej z dnia 29 kwietnia 2008 r. była wykładnia przepisu art. 21 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.f. - zgodnie z wnioskiem strony z dnia 1 lutego 2008 r.. Minister Finansów jedynie dla uwydatnienia różnicy pomiędzy stypendium naukowym, a świadczeniem pomocy materialnej, oraz faktu, że ustawodawca odrębnie traktuje te dwa rodzaje przychodów - w odpowiedzi na skargę z dnia 14 sierpnia 2009 r. - przywołał treść art. 21 ust. 1 pkt 40 u.p.d.o.f., który właśnie reguluje kwestie zwolnienia od podatku świadczeń pomocy materialnej dla uczniów, studentów, uczestników studiów doktoranckich i osób uczestniczących w innych formach kształcenia.
Pełnomocnik organu podjął także polemikę z wykładnią art. 21 ust. 1 pkt 40 u.p.d.o.f. zaprezentowaną w uzasadnieniu wyroku sądu I instancji wskazując, że całkowicie niezasadne jest przyjęcie przez WSA, że ustawodawca odsyłając w przedmiotowym przepisie do norm prawa zawartych w przepisach o systemie oświaty, Prawie o szkolnictwie wyższym, nie wskazał jednoznacznie aktów prawnych regulujących w sposób szczegółowy kwestie związane z wypłacaną pomocą materialną, a tym samym można uznać, że przepisy dotyczące zasad finansowania nauki mieszczą się w grupie przepisów prawa z zakresu szkolnictwa wyższego. Wskazał ponadto, że z załączonego do wniosku o interpretację indywidualną opisu programu "Wsparcie międzynarodowej mobilności naukowców" wynika (k. 2), że realizacja programu będzie finansowana ze środków finansowych ustalanych w budżecie państwa na naukę oraz w miarę możliwości współfinansowana ze środków funduszy strukturalnych i/lub ze środków 7 Programu Ramowego UE. Z kolei przepis art. 21 ust. 1 pkt 40 u.p.d.o.f. dopuszcza wyłącznie finansowanie pomocy ze środków budżetuj państwa, budżetu jednostek samorządu terytorialnego oraz środków własnych szkół. Końcowo zakwestionował także stanowisko WSA, zgodnie z którym wnioskodawcę można uznać za osobę "uczestniczącą w innych formach kształcenia", o czym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 40 u.p.d.o.f..
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna jest zasadna, bowiem wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie odpowiada prawu.
Dokonując oceny przedmiotowej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że zawiera ona usprawiedliwione podstawy bowiem Sąd I instancji, jak trafnie wskazuje Minister Finansów, naruszył powołany w petitum skargi kasacyjnej przepis prawa materialnego, tj. art. 21 ust. 1 pkt 40 u.p.d.o.f poprzez jego zbędne, a tym samym wadliwe zastosowanie.
Na wstępie zauważyć należy, że w swoim środku odwoławczym organ interpretacyjny jako jedyny podniósł zarzutu naruszenia prawa materialnego - art. 21 ust. 1 pkt 40 u.p.d.o.f. Jednak jego oceny dokonać należy na tle postępowania w przedmiocie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego, które poddane zostało kontroli sądu I instancji w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z art. 14 b § 1 O.p. postępowanie o wydanie indywidualnej interpretacji podatkowej wszczynane jest wyłącznie na wniosek zainteresowanego: "Minister właściwy do spraw finansów, na pisemny wniosek zainteresowanego, wydaje, w jego indywidualnej sprawie, pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego (interpretację indywidualną)". Wniosek o udzielnie indywidualnej interpretacji podatkowej składa się na urzędowym formularzu, którego wzór określony został w rozporządzeniu Minister Finansów z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie wzoru wniosku o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego oraz sposobu uiszczenia opłaty od wniosku (Dz. U. Nr 112, poz. 771 ze zm.). Urzędowy wzór wniosku wyznacza obligatoryjne elementy wniosku, którymi są: (1) miejsce i cel złożenia wniosku, (2) dane wnioskodawcy, (3) wskazanie organu podatkowego właściwego dla wnioskodawcy ze względu na sprawę będącą przedmiotem interpretacji, (4) zakres wniosku, czyli zaistniały stan faktyczny i wskazanie przepisów prawa będących przedmiotem interpretacji, (5) wyczerpujące przedstawienie stanu faktycznego, (6) własne stanowisko w sprawie wnioskodawcy, (7) informację o załącznikach i (8) oświadczenie i podpis wnioskodawcy.
Zgodnie z poglądem wyrażonym w doktrynie, treść wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji podatkowej wyznacza przedmiotowy zakres postępowania interpretacyjnego (por. J. Brolik, Urzędowe interpretacje prawa podatkowego, Warszawa 2010, s. 61). Pogląd ten został zaaprobowany przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 29 lipca 2010 r., II FSK 944/10 oraz z dnia 16 września 2011 r., II FSK 497/10 (publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Również Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą w pełni podziela powyższe stanowisko. Należy bowiem uwzględnić, że wnioskowy charakter postępowania o wydanie indywidualnej interpretacji podatkowej oraz systemowe odczytanie art. 14b – art. 14h O.p. prowadzą do konkluzji, że organ wydający interpretację jest niejako "związany" merytorycznie zakresem problemu prawnego, jaki strona przedłoży we wniosku. Zgodnie z art. 14 b § 3 O.p. składający wniosek o interpretację jest obowiązany do wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego oraz własnego stanowiska w sprawie. Zgodnie zaś z art. 14g § 1 O.p., wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej niespełniający wymogów określonych w art. 14b § 3 O.p. pozostawia się bez rozpoznania. Żaden także przepis Ordynacji podatkowej w rozdziale 1a "Interpretacje przepisów prawa podatkowego", nie daje organom podatkowym uprawnienie do uzupełniania wniosku o elementy prawne lub faktyczne w sprawie.
Wniosek P.K. złożony w rozstrzyganej sprawie wniesiony został prawidłowo na urzędowym formularzu i zawierał wszystkie wymagane prawem elementy. Podatnik wyczerpująco przedstawił bowiem stan faktyczny w swojej indywidualnej sprawie oraz wskazał przepis prawa - art. 21 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.f. , w oparciu o który domagał się potwierdzenia swoich uprawnień do skorzystania z przewidzianego w nim zwolnienia przedmiotowego od podatku dochodowego uzyskanych przez siebie środków na pokrycie kosztów utrzymania i bieżących wydatków związanych z pobytem w zagranicznym ośrodku naukowym w ramach programu "Wsparcie międzynarodowej mobilności naukowców".
"Związanie" organów interpretacyjnych granicami wniosku, a więc przedstawionym w nim stanem faktycznym oraz przywołanymi przepisami, których interpretacji domaga się podatnik, przenosi się na etap postępowania sądowoadministracyjnego. Dokonując bowiem kontroli prawidłowości indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej, konkretnej sprawie sąd administracyjny winien przeprowadzić ją także w granicach wniosku. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi wysuniętymi przez podatnika wobec kontrolowanej interpretacji, jest jednak związany granicami sprawy, które w postępowaniu o wydanie indywidualnej interpretacji prawa podatkowego wyznacza treść wniosku podatnika. O ile bowiem w przypadku sądowej kontroli decyzji administracyjnej granice sprawy sądowadministracyjnej, w rozumieniu art. 134 § 1 u.p.p.s.a. wyznaczane są przez jej treść w zakresie w jakim tworzy sytuację prawną adresata decyzji, o tle w przypadku sądowej kontroli legalności indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego, granice sprawy sądowadministracyjnej tworzy treść wniosku o jej udzielenie, wraz ze stanowiskiem wnioskodawcy, podlegającym następnie ocenie organu wydającego interpretację składającej się na treść interpretacji (por. wyrok NSA z 8 marca 2011 roku sygn. akt II FSK 1862/09 dostępny na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Tak wiec zadaniem sądu administracyjnego jest kontrola prawidłowości wydanej interpretacji, a nie uzupełnianie jej zakresu poprzez wskazywanie elementów stanu prawnego, które ze względu na granice wniosku nie mogły być uwzględnione przez organy interpretacyjne.
W rozpoznawanej sprawie kontrolując zmianę interpretacji indywidualnej dokonaną przez Ministra Finansów sąd I instancji podzielił pogląd organu interpretacyjnego dotyczący braku uprawnień skarżącego do skorzystania z ulgi przewidzianej przepisem art. 21 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.f., a mimo to interpretację tę uchylił zarzucając organowi wadliwą wykładnię przepisu art. 21 ust.1 pkt 40 u.p.d.o.f., który nie był objęty zakresem wniosku o interpretację z dnia 1 lutego 2008 roku. Powyższe w kontekście przedstawionych granic sprawy sądowodaministracyjnej w kontrolowanym obecnie przez Naczelny Sąd Administracyjny postępowaniu, czyni zasadnym zarzut Ministra Finansów naruszenia art. 21 ust. 1 pkt 40 u.p.d.o.f. poprzez jego wadliwe zastosowanie.
Uzasadnienie tego zarzutu w skardze kasacyjnej zmierza w stronę podważenia poglądu, przyjętego przez sąd I instancji, że środki finansowe otrzymane przez podatnika na pokrycie kosztów utrzymania i bieżących wydatków związanych z pobytem w zagranicznym ośrodku naukowym oraz kosztów podróży uczestnika Programu "Wsparcie Międzynarodowej Mobilności Naukowców" objęte są zwolnieniem podatkowym, uregulowanym w art. 21 ust. 1 pkt 40 u.p.d.o.f.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego merytoryczne odniesienie się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej należy uznać za przedwczesne, bowiem zarzut Ministra Finansów jest zasadny z uwagi na przekroczenie przez sąd I instancji granic sprawy podatkowej poddanej jego kontroli. Rozpoznając skargę wnioskodawcy w kontekście zagadnienia prawnego przedstawionego przez podatnika we wniosku o indywidualną interpretację prawa podatkowego WSA w Warszawie uznał za trafne stanowisko organu interpretacyjnego i potwierdził brak uprawnień wnioskodawcy do skorzystania ze zwolnienia podatkowego z art. 21 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.f.. Uchylił jednak zaskarżoną interpretację wskazując, że ze stanu faktycznego wynika, że skarżącemu przysługiwała ulga podatkowa z innego tytułu tj. art. 21 ust. pkt 40 u.p.d.o.f. Tymczasem interpretacji nie tego przepisu prawa materialnego domagał się podatnik. Pytanie sformułowane przez niego we wniosku o interpretację było jednoznaczne: "czy za lata podatkowe 2008 - 2009, podatnik będzie korzystał ze zwolnienia przedmiotowego przewidzianego w art. 21 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.f.?" Tym samym sąd I instancji w rozstrzyganej sprawie sam dokonał interpretacji indywidualnej i to w zakresie w ogóle nieobjętym wnioskiem podatnika. W doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że sądowa kontrola interpretacji nie może polegać na zastępowaniu organów przez sąd w procesie wykładni przepisów, których dotyczy interpretacja. (por. J. Brolik, Urzędowe interpretacje prawa podatkowego, Warszawa 2010, s. 61, wyrok NSA z dnia 29 lipca 2010 r. sygn. akt II FSK 944/10, wyrok NSA dnia 16 września 2011 r., sygn. akt II FSK 497/10, wyrok NSA z dnia 8 marca 2011 r. sygn. akt II FSK 1862/09, wyrok WSA w Krakowie z 15 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Kr 1544/08 publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.) Tym bardziej więc niedopuszczalnym jest dokonywanie przez sąd I instancji interpretacji w zakresie nie objętym wnioskiem podatnika.
Powyższe uchybienie przesądza o trafności zarzutu kasacyjnego Ministra Finansów oraz konieczności uchylenia wyroku sądu I instancji. Słusznie bowiem w swojej skardze kasacyjnej organ podatkowy zarzucił sądowi I instancji błędne zastosowanie prawa materialnego art. 21 ust. 1 pkt 40 u.p.d.o.f.. Wobec zasadności powyższego zarzutu Naczelny Sąd Administracyjny mógł na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylić zaskarżony wyrok w całości i rozpoznać skargę.
Skarga podatnika nie była uzasadniona, bowiem Minister Finansów jak trafnie zauważył WSA dokonał prawidłowej wykładni art. 21 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.f. Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w dacie wystąpienia z wnioskiem o interpretację, zwolnieniu z opodatkowania podlegały stypendia otrzymywane na podstawie przepisów o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki, stypendia doktoranckie otrzymywane na podstawie przepisów - Prawo o szkolnictwie wyższym oraz inne stypendia naukowe i za wyniki w nauce, których zasady przyznawania zostały zatwierdzone przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego po zasięgnięciu opinii Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego albo przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. Prawidłowo także organ podatkowy odwołała się do językowego znaczenia terminu "stypendium" użytego w przywołanym przepisie wskazując, że stypendium stanowią pieniądze wypłacane okresowo uczniom, studentom, pracownikom nauki na pokrycie kosztów nauki lub badań naukowych; także nauka, studia lub badania naukowe poza miejscem zamieszkania finansowane z tych pieniędzy. Trafnie także organ interpretacyjny przyjął, że ze stanu faktycznego przedstawionego we wniosku o interpretację jednoznacznie wynika, że środki finansowe uzyskane przez wnioskodawcę miały służyć pokryciu kosztów utrzymania oraz podróży uczestnika Programu "Wsparcie Międzynarodowej Mobilności Naukowców" w celu umożliwienia jego udziału w badaniach naukowych prowadzonych w zagranicznym ośrodku badawczym. Środki te nie były więc przeznaczone na finansowanie badań naukowych, nie stanowiły tym samym stypendium naukowego o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.f.
Za niezasadny uznać należało także zarzut naruszenia art. 14 e § 1 O.p. Zgodnie z art. 14 e § 1 O.p. minister właściwy do spraw finansów publicznych może, z urzędu, zmienić wydaną interpretację ogólna lub indywidualną, jeżeli stwierdzi jej nieprawidłowość, uwzględniając w szczególności orzecznictwo sądów, Trybunału Konstytucyjnego lub Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że nieprawidłowość interpretacji uzasadniająca jej zmianę wystąpi wówczas, gdy przyjęte w niej wyjaśnienie przepisów prawa podatkowego nie znajduje dostatecznego uzasadnienia we wnioskach wypływających z poprawnej wykładni tego prawa (por. J. Kabat-Rembelska, A. Kabat, Interpretacje przepisów prawa podatkowego - korzyści po zmianach?, cz. 2, "Prawo i Podatki" 2007, nr 3, s. 2; por. również J. Brolik, Urzędowe interpretacje prawa podatkowego, Warszawa 2010, s. 147,). Stanowisko to znalazło akceptację w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. Wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2010r. sygn. akt II FSK 2113/08, lex 580524). Z sytuacja taką mieliśmy do czynienia w przedmiotowej sprawie bowiem jak zostało wskazane powyżej interpretacja art. 21 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.f. dokonana przez wnioskodawcę i zaakceptowana w interpretacji indywidualnej Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 29 kwietnia 2008 roku pozostawała w sprzeczności z prawidłową wykładnią przedmiotowego przepisu dokonaną przez Ministra Finansów.
W takim stanie sprawy brak było merytorycznych podstaw do uchylenia dokonanej przez Ministra Finansów zmiany indywidualnej interpretacji prawa podatkowego z dnia 21 kwietnia 2009 r., a tym samym rozstrzygnięcie WSA w Warszawie było nieprawidłowe.
Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji.
O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 203 pkt 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. 2002 Nr 163, poz. 1349 ze zm.).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło