II OSK 2174/10
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2011-04-06
Skład orzekający: Barbara Adamiak, Jerzy Bujko, Elżbieta Makowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy kierownik urzędu stanu cywilnego, dokonując transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa, ma obowiązek badać ważność tego aktu i czy wymaga to uprzedniego uznania przez polski sąd orzeczenia o rozwodzie poprzedniego małżeństwa wnioskodawcy?Ratio decidendi
Transkrypcja zagranicznego aktu stanu cywilnego jest czynnością polegającą na przetłumaczeniu i formalnym dostosowaniu dokumentu do polskich standardów, a nie na merytorycznej ocenie jego ważności. Kierownik urzędu stanu cywilnego bada jedynie, czy dokument został sporządzony przez właściwy organ zagraniczny i ma moc dokumentu urzędowego. Nie jest jego zadaniem ustalanie ważności małżeństwa ani badanie przeszkód prawnych, takich jak poprzednie małżeństwo, chyba że uzyska jednoznacznie uprawdopodobnioną informację o bigamii, co jednak nie wymaga postępowania dowodowego w zakresie uznania zagranicznego rozwodu przez polski sąd.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy wpisania do polskich ksiąg aktu małżeństwa zawartego przez T. I. w USA. Organy administracji odmówiły wpisu, argumentując, że T. I. pozostawał w poprzednim związku małżeńskim, a orzeczenie zagranicznego sądu o rozwodzie nie zostało uznane przez polski sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił te decyzje, uznając, że kierownik USC bada jedynie formalną poprawność dokumentu. Wojewoda Mazowiecki wniósł skargę kasacyjną, zarzucając błędną wykładnię przepisów.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną Wojewody Mazowieckiego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Bujko Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.) Protokolant Anna Jusińska po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2011r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Wojewody Mazowieckiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 270/10 w sprawie ze skargi T. I. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisania aktu małżeństwa oddala skargę kasacyjną
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 270/10, uchylił zaskarżoną przez T. I. decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] i utrzymaną nią w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Nadarzynie z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisania aktu małżeństwa. Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach sprawy:
Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Nadarzynie decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku T. I., orzekł o odmowie wpisania do księgi małżeństw aktu małżeństwa sporządzonego w miejscowości D. w Stanie T. (USA) w dniu [...] grudnia 2003 r. pod numerem [...] zawartego między T. I., a K. W.
Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004 r., Nr 161, poz. 1688 ze zm. dalej zwana a.s.c.) po rozpatrzeniu odwołania T. I. utrzymał w mocy decyzję Kierownika USC w Nadarzynie z dnia [...] listopada 2009 r.
Organ podniósł, że w dniu [...] kwietnia 2009 r. do Urzędu Stanu Cywilnego w Nadarzynie wpłynął wniosek T. I. o wpisanie do polskich ksiąg stanu cywilnego aktu małżeństwa sporządzonego w miejscowości D. w Stanie T. w dniu [...] grudnia 2003 r. zawartego między T. I. a K. W. Zawiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego K. Woźnica złożyła w Urzędzie Stanu Cywilnego w Nadarzynie zastrzeżenia, że nie wyraża na to zgody twierdząc, iż małżeństwo zawarte w dniu [...] grudnia 2003 r. w USA było nieważne, ponieważ T. I. pozostawał w tym czasie w związku małżeńskim z inną kobietą. Z akt sprawy wynika, że T. I. zawarł w dniu [...] lutego 1993 r. w D. w USA związek małżeński z K. I.. Akt małżeństwa został umiejscowiony w Polsce w Urzędzie Stanu Cywilnego w dzielnicy Ochota. Natomiast w dniu [...] września 1998 r. małżeństwo to zostało rozwiązane przez Sąd Okręgowy Hrabstwa D. w stanie T. w USA.
W tej sytuacji Kierownik USC w Nadarzynie wezwał T. I. do przedłożenia prawomocnego postanowienia, wydanego przez sąd polski, o uznaniu orzeczenia sądu zagranicznego o rozwiązaniu przez rozwód związku małżeńskiego zawartego pomiędzy K. I., a T. I.. T. I. oświadczył, iż nigdy nie zwracał się do sądu polskiego o uznanie ww. aktu rozwodowego z dnia [...] 1998 r. za skuteczny. Wyjaśnił ponadto, iż K. I. zmarła, nie ma więc przeszkód do wpisania do księgi małżeństw roku 2009 aktu małżeństwa zawartego między nim, a K. W..
Organ uznał, iż wpisanie ww. aktu małżeństwa do polskich ksiąg stanu cywilnego byłoby możliwe jedynie po dopisaniu do umiejscowionego w Polsce w Urzędzie Stanu Cywilnego w dzielnicy Ochota aktu małżeństwa zawartego w dniu [...] lutego 1993 r. w D. w USA między T. I. a K. I., w formie wzmianki dodatkowej informacji o rozwiązaniu tego małżeństwa przez Sąd Okręgowy Hrabstwa D. w dniu [...] września 1998 r. Aby jednak wzmianka o rozwodzie mogła być dopisana w polskim akcie małżeństwa konieczne jest uznanie przez sąd polski orzeczenia sądu obcego (art. 1145 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, Dz. U. z 1964 r., Nr 43, poz. 296 ze zm. w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2009 r.). Wprawdzie nowelizacja ww. ustawy wprowadziła od 1 lipca 2009 r. nowe uregulowanie prawne nakazujące uznawanie orzeczeń sądów zagranicznych bez potrzeby przeprowadzenia specjalnego postępowania w tym zakresie, to jednak art. 8 pkt 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r., Nr 234, poz. 1571) wynika, że uznaniu lub stwierdzeniu wykonalności na podstawie przepisów ww. ustawy podlegają orzeczenia, rozstrzygnięcia lub ugody, które zostały wydane albo zawarte lub zatwierdzone po dniu wejścia w życie ustawy, tj. po dniu 1 lipca 2009 r. W pozostałych przypadkach stosuje się zasadę, że orzeczenia wydawane przez sądy w sprawach cywilnych wywierają skutki prawne jedynie na terytorium tego państwa, w których zostały wydane. Zatem skuteczność na obszarze Polski nie nadających się do wykonania w drodze egzekucji orzeczeń sądów zagranicznych w sprawach cywilnych, które należą w Polsce do drogi sądowej, zależy od uznania ich przez sąd polski.
T. I. w skardze na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie, zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz art. 73 ust. 1 a.s.c. W uzasadnieniu podniósł, że z art. 73 pkt 1 a.s.c, wynika, iż w prowadzonym postępowaniu kierownik urzędu stanu cywilnego bada jedynie, czy złożony wypis aktu stanu cywilnego jest w świetle prawa aktem stanu cywilnego i rozstrzyga decyzją o wpisaniu go do polskich ksiąg stanu cywilnego. Taka decyzja stanowi podstawę do sporządzenia polskiego aktu stanu cywilnego. Przepis nie zawiera żadnego zastrzeżenia do przeprowadzenia transkrypcji zagranicznego aktu stanu cywilnego do polskich ksiąg stanu cywilnego. Do zadań organu dokonującego rzeczowego wpisania treści zagranicznego aktu małżeństwa do polskich ksiąg stanu cywilnego nie należy ustalanie czy strona uzyskała orzeczenie polskiego sądu uznające wyrok rozwiązujący poprzednie małżeństwo wnioskodawcy przez rozwód za skuteczny na obszarze Polski.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 1 kwietnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 270/10, podniósł, że w postępowaniu, określonym w art. 73 pkt 1 a.s.c, kierownik urzędu stanu cywilnego bada, czy złożony odpis aktu stanu cywilnego został sporządzony przez organ powołany w świetle przepisów obcego prawa do wydawania odpisów z aktów stanu cywilnego. Transkrybowany bowiem może być tylko akt stanu cywilnego lub jego odpis, wydany przez uprawniony organ państwa obcego i który ma moc dokumentu urzędowego w państwie jego wystawienia. Trafnie w ocenie Sądu podniesiono w skardze, że w postępowaniu administracyjnym kierownik urzędu stanu cywilnego ustala, czy przedstawiony dokument ma charakter aktu stanu cywilnego i rozstrzyga decyzją o wpisaniu go albo odmowie wpisania do polskich ksiąg stanu cywilnego. Taka decyzja stanowi podstawę do sporządzenia polskiego aktu stanu cywilnego.
Wynika z tego, że rozróżnić należy decyzję o wpisaniu zagranicznego aktu stanu cywilnego od następującego po jej wydaniu sporządzenia aktu transkrybowanego. Czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego dokonuje się w formie aktu stanu cywilnego, decyzji, postanowień w sprawach określonych w art. 24, 25 i 89, chyba że z przepisów ustawy wynika inna forma załatwienia sprawy (art. 7 ust. 1 ustawy a.s.c.). Sporządzenie w ramach transkrypcji polskiego aktu stanu cywilnego statuuje jedynie dowód złożenia za granicą przez wymienione w nim osoby oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński w formie przewidzianej przez prawo państwa, z którego dokument ten pochodzi, skutkującego zgodnie z tymże prawem zawarciem małżeństwa. Tak więc z materialnego punktu widzenia transkrypcja nie ma znaczenia dla oceny ważności zawartego małżeństwa, jego ewentualnego nieistnienia czy unieważnienia.
Sąd wskazał, że przeważający jest pogląd, wyrażony także przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 8 sierpnia 2003 r. V CK 6/02 (OSNC z 2004 r., nr 7-8, poz. 131), że warunek dopuszczalności zarejestrowania w polskich księgach stanu cywilnego wynika z faktu, że transkrypcja nie ma charakteru rejestracyjnego, a jest jedynie transponowaniem pod względem językowym i formalnym zagranicznego aktu stanu cywilnego na obowiązujący w Polsce język urzędowy i w obowiązującej tu formie rejestracji urodzeń, małżeństw i zgonów. Jak wskazał Sąd Najwyższy w powyższym orzeczeniu, art. 13 a.s.c. wyraźnie rozróżnia wpisanie treści aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą do polskich ksiąg stanu cywilnego (transkrypcję) oraz zarejestrowanie w tych księgach określonych zdarzeń, które wystąpiły za granicą, co wyłącza traktowanie transkrypcji jako szczególnej formy rejestracji zdarzeń zaistniałych za granicą. Podobny wniosek wypływa z art. 70 a.s.c, w którym, jako warunek dopuszczalności zarejestrowania w polskich księgach stanu cywilnego faktu urodzenia, zawarcia małżeństwa lub zgonu za granicą, przyjęto brak zarejestrowania tych zdarzeń w zagranicznych księgach stanu cywilnego. Także treść art. 73 ust. 1 a.s.c. przesądzająca o braku obowiązku transkrypcji, potwierdza też rozróżnienie przez ustawodawcę transkrypcji obcego aktu stanu cywilnego od rejestracji zdarzeń zaszłych za granicą. Zgodnie z art. 1138 k.p.c. zagraniczne akty stanu cywilnego, bez potrzeby ich transkrybowania, jako dokumenty urzędowe posiadają moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi (aktami stanu cywilnego), w związku z czym art. 4 a.s.c. odnosi się zarówno do aktów sporządzonych w Polsce, jak i za granicą - jedne i drugie stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych.
Nie ulega wątpliwości, że akty stanu cywilnego (w tym zawarcia małżeństwa przez określone osoby) stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych. Ich niezgodność z prawem - stosownie do treści art. 4 a.s.c - może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Akt małżeństwa stanowi dowód, że wymienieni w akcie mężczyzna i kobieta złożyli w oznaczonym miejscu i dacie oświadczenia, że wstępują w związek małżeński.
W ocenie Sądu nieuprawnione jest stanowisko prezentowane przez orzekające organy, że do dokonania transkrypcji przedstawionego przez skarżącego zagranicznego aktu małżeństwa konieczne było przedłożenie przez stronę prawomocnego postanowienia wydanego przez sąd polski uznającego orzeczenie sądu zagranicznego o rozwodzie poprzedniego związku małżeńskiego T. I. i K. I. z domu Daniluk.
Wojewoda Mazowiecki w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego wyroku, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił błędną wykładnię art. 73 a.s.c, polegającą na przyjęciu, że do dokonania transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa niekonieczne było przedłożenie przez stronę prawomocnego postanowienia wydanego przez sąd polski uznającego orzeczenie sądu zagranicznego o rozwodzie poprzedniego związku małżeńskiego.
Zarzucił ponadto naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz.U. nr 153 poz.1270, ze zm. powoływana w dalszym ciągu niniejszego uzasadnienia jako "P.p.s.a."), na podstawie którego Sąd niesłusznie uchylił decyzję Wojewody zarzucając mu naruszenia przepisów postępowania. Sąd nie podał jednak, jakie przepisy proceduralne naruszył organ, ani na czym to naruszenie w zakresie reguł postępowania polegało i w rezultacie naruszył także art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak w uzasadnieniu wyroku wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
Wojewoda podniósł, że istotą sporu w przedmiotowej sprawie nie jest charakter prawny transkrypcji, ale skutki prawne postępowania w sprawie transkrypcji aktu zagranicznego. Zgodnie z zasadami postępowania w sprawie transkrypcji wnioskodawca załącza do wniosku dokument stanowiący akt stanu cywilnego, który ma być wpisany wraz z jego urzędowym tłumaczeniem. Kierownik ocenia jedynie, czy przedmiotem transkrypcji jest odpis aktu stanu cywilnego. Nie bada on w zasadzie merytorycznej strony aktu.
W przedmiotowej sprawie, na etapie postępowania w sprawie transkrypcji aktu zagranicznego, wystąpiło jednak prawdopodobieństwo, że w sprawie mamy być może do czynienia z przypadkiem bigamii, być może z próbą wpisania do polskich ksiąg dokumentu, który powinien być unieważniony. W ocenie Wojewody dokonanie transkrypcji na żądanie skarżącego prowadziłoby do naruszenia art. 6 i 7 K.p.a. oraz art. 4 a.s.c. Kierownik USC w przedmiotowej sprawie w razie zaistnienia okoliczności podejrzenia bigamii winien wyjaśnić sprawę, zanim dokona transkrypcji spornego aktu. Postępując inaczej mógłby się on narazić na złamanie norm prawa karnego.
W ocenie Wojewody do dokonania transkrypcji przedstawionego przez skarżącego zagranicznego aktu małżeństwa konieczne było przedłożenie przez stronę prawomocnego postanowienia wydanego przez sąd polski uznającego orzeczenie sądu zagranicznego o rozwodzie poprzedniego związku małżeńskiego, co wynika z art. 73 i 4 p.a.s.c, a działanie kierownika USC w przedmiotowej sprawie było zgodne z zasadami postępowania administracyjnego wyrażonymi w art. 6 i 7 K.p.a.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną T. I. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od Wojewody Mazowieckiego kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zaistniała również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, a zatem należało dokonać kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie oparta została na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. wobec czego należało w pierwszej kolejności odnieść się do zarzutów natury procesowej. Z treści zarzutu i uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że zarzucane naruszenie przepisów postępowania dotyczy art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a., który to przepis, zdaniem Wojewody Mazowieckiego, został naruszony w ten sposób, że na jego podstawie Sąd niesłusznie uchylił decyzję zarzucając organowi naruszenie przepisów postępowania, a przy tym nie wskazał jakie przepisy proceduralne organ naruszył i na czym naruszenie to polegało, przez co Sąd naruszył także art. 141 § 4 ppsa poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej wyroku.
W związku z tak sformułowanym i uzasadnionym zarzutem należy wskazać, że zarzut naruszenia przepisów postępowania może być skutecznie podniesiony, jeśli skarżący wykaże, że pomiędzy zarzucanym wyrokowi naruszeniem określonych przepisów postępowania, a treścią orzeczenia istnieje związek przyczynowy, a zatem że rozstrzygniecie to byłoby dla niego korzystne, gdyby nie doszło do zarzucanego naruszenia. Wprawdzie istotnie, Sąd I instancji jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, co przy braku wskazania w motywach wyroku naruszonych przepisów procedury administracyjnej oraz wyjaśnienia na czym to naruszenie polegało uchybia art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. jednakże kasator nie przytoczył w skardze kasacyjnej okoliczności wskazujących na ujemny wpływ tego naruszenia na treść wyroku. W istocie rzeczy najistotniejsze jest jednak to, i tu trzeba przyznać rację skarżącemu kasacyjnie, że zasadniczy problem w sprawie miał charakter materialnoprawny, a w związku z tym rozstrzygniecie sądu I instancji powinno było wskazywać art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jako podstawę prawną wyroku uchylającego.
Brak wskazania w podstawie prawnej wyroku, że przyczyną uchylenia decyzji jest naruszenie prawa materialnego, o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit a. wskazanej ustawy, stanowi o wadliwości uzasadnienia wyroku sądu I instancji, jednak zaskarżone orzeczenie mimo błędnego - w tym tylko zakresie – uzasadnienia odpowiada prawu, a zatem naruszenie to nie stanowi – w myśl art. 184 p.p.s.a usprawiedliwionej podstawy omawianego zarzutu skargi kasacyjnej.
Przechodząc do kolejnego zarzutu skargi kasacyjnej wyjaśnić trzeba, że stosownie do art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego polegać może na błędnej jego wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu. Naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię polega na mylnym rozumieniu (odczytaniu) treści przepisu. Naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie (lub niezastosowanie) polega natomiast na niewłaściwym (wadliwym) uznaniu, że stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w danej normie prawnej (tzw. błąd w subsumcji).
Zarzucane skargą kasacyjną naruszenie prawa materialnego polegać miało na błędnej wykładni art. 73 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2004 r., Nr 161, poz. 1688) poprzez przyjęcie przez sąd, że do dokonania transkrypcji przedstawionego przez skarżącego zagranicznego aktu małżeństwa w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy, niekonieczne było przedłożenie przez stronę prawomocnego postanowienia wydanego przez sąd polski uznającego orzeczenie sądu zagranicznego o rozwodzie poprzedniego związku małżeńskiego. Wskazany wyżej art. 73 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego posiada jednostki redakcyjne w postaci czterech ustępów, z których każdy normuje inne zagadnienie materialnoprawne, a zatem prawidłowo sporządzony zarzut skargi kasacyjnej powinien wskazać konkretna jednostkę redakcyjną, której naruszenie zarzuca. W niniejszej sprawie brak ten nie uniemożliwia jednak rozpatrzenia zarzutu, skoro w powiązaniu z uzasadnieniem skargi kasacyjnej nie ma wątpliwości co do tego, że dotyczy on błędnej wykładni art. 73 ust. 1 a.s.c.
Wbrew wywodom skargi kasacyjnej zarzut ten nie jest trafny. Zarówno art. 73 ust. 1 a.s.c. jak i żaden inny przepis tej ustawy nie zawiera podstawy prawnej dla prowadzenia postępowania administracyjnego w takim kierunku, jaki obrały organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie i jaki forsowany jest obecnie w skardze kasacyjnej w odniesieniu do występującego w niej stanu faktycznego, którego kasator nie kwestionuje. Zgodnie z art. 73 ust. 1 a.s.c., który stanowił podstawę prawną wniosku T. I. i materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, "Akt stanu cywilnego sporządzony za granicą może być wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu". Z cytowanego przepisu wynika, że odpowiada prawu stanowisko sądu I instancji, że transkrybowany może być tylko akt stanu cywilnego lub jego odpis, wydany przez uprawniony organ państwa obcego i który ma moc dokumentu urzędowego w państwie jego wystawienia. To z kolei prowadzi do wniosku, do którego również trafnie doszedł sąd I instancji, że w postępowaniu wywołanym wnioskiem złożonym na podstawie art. 73 ust. 1 a.s.c. właściwy organ (kierownik urzędu stanu cywilnego) bada czy złożony akt stanu cywilnego lub jego odpis został sporządzony przez powołany do tego organ w świetle przepisów obcego prawa. Przyjęty w skardze kierunek wykładni art. 73 ust. 1 a.s.c. znajdujący umocowanie do czynienia, w ramach postępowania opartego na tym przepisie, dalej idących ustaleń w zasadach ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego, a to w wyrażonej w art. 6 zasadzie legalizmu i wynikającej z art. 7 kpa zasadzie prawdy obiektywnej jest błędny. Zasadę legalizmu (praworządności), zgodnie z którą: "Organy administracji publicznej orzekają na podstawie przepisów prawa" należy rozumieć tak jak wynika to ze sformułowanej w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady praworządności : "Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa". Działanie w granicach prawa, to miedzy innymi dokonanie prawidłowej wykładni przepisu prawa i prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod określony przepis prawa. Nie można uznać za działanie w granicach prawa prowadzenia postępowania w kierunku ustaleń nie należących do materialnych podstaw rozstrzygnięcia, jakie może być podjęte na konkretnej podstawie prawnej. Innymi słowy rzecz ujmując, w ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego, skarżący kasacyjnie wywodząc z norm ogólnych (art. 6, 7 k.p.a., art. 4 a.s.c.) uprawnienie organu rozstrzygającego w przedmiocie uregulowanym w art. 73 ust. 1 a.s.c. do prowadzenia postępowania we wskazanym w zaskarżonej decyzji i w skardze kasacyjnej kierunku dokonał nadinterpretacji uprawnień tego organu wynikających wprost z materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia. Z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że jej autor oparł się stanowisku przedstawionym w tezie 16 do art. 73 ust. 1 Komentarza do ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego autorstwa Alicji Czajkowskiej i Elżbiety Dachniewskiej (Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, teza 16 do art. 73) stwierdzającym miedzy innymi, że kierownik urzędu stanu cywilnego nie bada "(...) w zasadzie merytorycznej strony aktu. Nie ustala, czy akt dotyczy małżeństwa bigamicznego lub małżeństwa, które nie zostało zawarte, chyba że uzyska w tej sprawie uprawdopodobnioną informację. W takiej sytuacji odmówi transkrypcji aktu zagranicznego, zawiadamiając w pierwszym przypadku prokuratora (...). W związku z tym zauważyć należy, że jest to wyłącznie pogląd komentatora, a przy tym nie poparty wskazaniem podstawy prawnej proponowanego sposobu rozpatrzenia wniosku opartego o przepis art. 73 ust. 1 a.s.c." Poza tym kasator nie wykazał aby w stanie faktycznym niniejszej sprawy organy w niej orzekające uzyskały istotnie uprawdopodobnioną informację co do tego, że wniosek dotyczy małżeństwa bigamicznego. Okoliczność, że K. Woźnica złożyła w Urzędzie Stanu Cywilnego w Nadarzynie zastrzeżenie, że nie wyraża zgody na wpisanie do księgi małżeństw aktu małżeństwa sporządzonego w miejscowości D. w Stanie T. (USA) w dniu [...] grudnia 2003 r. pod numerem [...] zawartego między T. I., a K. W., twierdząc, iż małżeństwo zawarte w dniu [...] grudnia 2003 r. w USA było nieważne, ponieważ T. I. pozostawał w tym czasie w związku małżeńskim z inną kobietą, w świetle złożonego przez wnioskodawcę wyroku sądu zagranicznego rozwiązującego przez rozwód jego pierwsze małżeństwo nie może być potraktowana jako "uprawdopodobniona informacja" w znaczeniu użytym przez komentatora.
Należy podkreślić, że transkrypcja zagranicznego aktu stanu cywilnego nie ma na celu prowadzenia postępowania zmierzającego do zbadania zgodności tego aktu ze stanem faktycznym wynikającym z innych aktów stanu cywilnego oraz zgodności z prawdą zdarzeń stwierdzonych w tych aktach. Zgodnie bowiem z art. 4 a.s.c. "Akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych: ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym"
Przy okazji transkrypcji zagranicznego aktu stanu cywilnego nie można zatem rozstrzygać o ważności przedłożonego aktu lub jego nieważności. Zagraniczny akt małżeństwa, jak trafnie dostrzegł to autor skargi kasacyjnej, stanowi dowód zdarzenia prawnego na równi z krajowym aktem stanu cywilnego i wywiera takie same skutki. Sąd I instancji nie bez powodu rozważał więc kwestię charakteru prawnego czynności wpisania (transkrypcji) do polskich ksiąg stanu cywilnego aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą wykazując, z powołaniem się na orzecznictwo Sądu Najwyższego odnoszące się do art. 13 a.s.c. oraz wnioskując z treści art. 70 i 73 ust. 1 a.s.c., że "transkrypcja nie ma charakteru rejestracyjnego, a jest jedynie transponowaniem pod względem językowym i formalnym zagranicznego aktu stanu cywilnego na obowiązujący w Polsce język urzędowy i w obowiązującej tu formie rejestracji urodzeń, małżeństw i zgonów".
Przy takim charakterze prawnym transkrypcji opartej o przepis art. 73 ust. 1 a.s.c. w niespornym stanie faktycznym sprawy, za zgodne z prawem uznać trzeba wyrażone w zaskarżonym wyroku stanowisko, że organy administracji publicznej orzekające w sprawie nie miały podstaw prawnych do odmowy wpisania objętego wnioskiem T. I. aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą
Z tych wszystkich względów należało uznać za chybiony zarzut naruszenia prawa materialnego.
Dlatego skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, została oddalona na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło