I OZ 841/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Leszczyński po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 września 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 1313/09 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi P.S. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 18 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 1313/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi P.S. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla bezrobotnych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż wyrokiem z dnia 4 marca 2010 r. oddalił skargę P.S. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznającą skarżącego za osobę bezrobotną z dniem [...] września 2009 r. i odmawiającą przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Odpis wyroku z uzasadnieniem został skarżącemu doręczony w dniu 26 marca 2010 r. W dniu 8 kwietnia 2010 r. P.S. nadał w urzędzie pocztowym wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 18 maja 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił ustanowienia adwokata w sprawie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wyjaśnił, że na podstawie art. 239 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) skarżący zwolniony jest od ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W związku z powyższym brak jest możliwości przyznania prawa pomocy w tym zakresie na mocy orzeczenia sądu. Natomiast rozpoznając wniosek w zakresie ustanowienia adwokata Sąd wskazał, że z akt sprawy wynika, iż skarżący był objęty programem zwolnień monitorowanych w Stoczni Gdynia S.A. i z tytułu uczestnictwa w tym programie otrzymał w dniu [...] marca 2009 r. jednorazowe odszkodowanie pieniężne w kwocie [...] zł. W okresie od dnia [...] marca 2009 r. do dnia [...] września 2009 r. otrzymywał świadczenie pieniężne wypłacane przez Agencję Rozwoju Przemysłu ze środków Funduszu Pracy w kwocie [...] zł brutto miesięcznie ([...] zł netto miesięcznie). Od dnia [...] września 2009 r. skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Z oświadczenia wnioskodawcy wynikało, że posiada oszczędności w kwocie [...] zł, ale nie ma żadnych bieżących dochodów. Z przedłożonych na wezwanie Sądu dokumentów źródłowych wynikało nadto, że comiesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania skarżącego wynoszą ok. [...] zł (zaliczka na rzecz wspólnoty mieszkaniowej [...] zł, telewizja kablowa [...] zł, gaz ok. [...] zł, energia elektryczna ok. [...] zł). Pomimo deklarowanego braku dochodów skarżący ponosi znaczne koszty usług telekomunikacyjnych i internetu, które w grudniu 2009 r. wyniosły [...] zł, w lutym 2010 r. [...] zł, a w marcu 2010 r. [...] zł.) Z wyciągów z bieżącego rachunku bankowego wnioskodawcy wynikało, że w marcu 2010 r. na jego konto wpłynęło [...] zł, a w kwietniu 2010 r. [...] zł. i są to środki uzyskane z wycofania jednostek uczestnictwa w funduszu Pionier. W dniu [...] kwietnia 2010 r. skarżący przelał z e-konta na rachunek brokerski kwotę ponad [...] zł celem kupna akcji PZU. W tej sytuacji Sąd stwierdził, że skarżący, mimo iż jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie uzyskuje dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę, to posiada zasoby finansowe umożliwiające ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego z własnych środków finansowych. Po rozpoznaniu zażalenia na powyższe postanowienie, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 30 czerwca 2010 r., sygn. akt I OZ 491/10 oddalił zażalenie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd drugiej instancji wskazał, że z nadesłanych przez skarżącego dokumentów wynika niezbicie, iż na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy (12 kwiecień 2010 r.) wartość posiadanych przez niego jednostek funduszy inwestycyjnych Pionier Obligacji Strategicznych kształtowała się na poziomie [...] zł (k. 130). Jeszcze tego samego miesiąca dokonał wpłaty na rachunek prowadzony przez mBank w kwocie [...] zł., a następnie za powyższą kwotę dokonał zakupu akcji PZU. Ponadto w samym formularzu PPF skarżący wskazał, że wartość wszystkich posiadanych przez niego zasobów pieniężnych wynosi [...] zł. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a także ustanowienie pełnomocnika jest obwarowane wymogiem, aby osoba, która stanie się jego beneficjentem była w sposób realny pozbawiona środków do życia, a pozyskanie przez nią kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym było obiektywnie niemożliwe. Zdaniem Sądu drugiej instancji sytuacja majątkowa skarżącego wyklucza możliwość ustanowienia pełnomocnika z urzędu, gdyż dysponuje on środkami pieniężnym wystarczającymi na pokrycie kosztów pomocy prawnej. Z kolei sposób w jaki skarżący wykorzystuje posiadane zasoby majątkowe jest bez znaczenia dla oceny jego możliwości finansowych, ponieważ Sąd nie może ponosić odpowiedzialności za utratę wartości środków zgromadzonych na funduszach inwestycyjnych spowodowaną zmianą kursu akcji, czy obciążeniem ich podatkami lub różnymi prowizjami. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (vide: postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 150/06 - I OZ 151/06). Ponadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z dokumentów i oświadczeń skarżącego wynika, że nie posiada on obciążeń kredytowych, nie zaciągnął pożyczek i w pełni ponosi koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Skarżący nie ponosząc więc żadnych stałych wydatków może przeznaczyć posiadane środki majątkowe na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika. Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczony został skarżącemu w dniu 7 lipca 2010 r. W dniu 13 lipca 2010 r. (data nadania wniosku w urzędzie pocztowym) P.S. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego w celu "sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie do Naczelnego Sądu Administracyjnego." Z treści formularza PPF wynika, że majątek wnioskodawcy stanowi mieszkanie o powierzchni [...] m² oraz zasoby pieniężne w wysokości [...] zł. P. S. wskazał ponadto, że jest osobą bezrobotną i posiada zadłużenie w łącznej wysokości [...] zł. Zarządzeniem z dnia 3 sierpnia 2010 r. Sąd zobowiązał P.S. do nadesłania w terminie 10 dni, pod rygorem odmowy zmiany orzeczenia odmawiającego przyznania prawa pomocy: - wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych skarżącego, w tym z rachunków walutowych i inwestycyjnych za miesiąc maj, czerwiec i lipiec 2010 r., - wskazania źródła utrzymania, z którego obecnie ponosi koszty utrzymania gospodarstwa domowego (opłaty za czynsz, media, zakup żywności itp.), - wskazania aktualnych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego oraz nadesłania dowodów potwierdzających te koszty, - złożenia oświadczenia, kiedy powstało zadłużenie, o którym mowa w pkt 9 formularza PPF z dnia 13 lipca 2010 r. i na jaki cel oraz do nadesłania dowodu potwierdzającego fakt powstania zadłużenia (np. umowy, z której zadłużenie to wynika i ewentualnego harmonogramu spłat), - złożenia oświadczenia, czy korzysta z pomocy opieki społecznej, a w przypadku korzystania z pomocy opieki społecznej należy nadesłać kopię decyzji potwierdzającej ten fakt. W piśmie z dnia 24 sierpnia 2010 r. P.S. wyjaśnił, że na zadłużenie, o którym mowa w pkt 9 formularza PPF składa się: saldo zadłużenia na rachunku bankowym CITIBANK Visa GOLD, kapitał pozostały do spłacenia w Planie Spłat Ratalnych "Komfort" (Bank Handlowy w Warszawie S.A.) oraz pożyczka w EUROKONTO–PLUS (PekaoS.A.). Najważniejszym czynnikiem, zdaniem wnioskodawcy, jaki spowodował wysoki poziom jego zadłużenia był stan trwający w okresie od jesieni 2002 r. do wiosny 2004 r., w którym to poprzedni pracodawca – Stocznia Gdynia S.A. wypłacał wynagrodzenia z opóźnieniem, a ponadto zakup samochodu na kredyt, udzielony przez [...] Bank Polska S.A. P. S. wskazał ponadto, że bank kredytujący zakup samochodu wypowiedział umowę kredytową, a samochód zlicytowany został w drodze aukcji. Kwota pozyskana z aukcji nie pokryła roszczeń wierzyciela. Wnioskodawca podał również, w ostatnim czasie koszty utrzymania gospodarstwa domowego (opłaty za czynsz, media, zakupy żywności) pokrywane były z karty kredytowej oraz resztek posiadanych środków finansowych. P.S. oświadczył, że nie korzysta i nie korzystał z pomocy opieki społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmawiając w dniu 29 września 2010 r. prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego stwierdził, że wskazany w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. uszczerbek dotyczy zagrożenia dla zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak koszty utrzymania gospodarstwa domowego, zakupu żywności, czy lekarstw, a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków. Dokonana analiza udzielonych przez P.S. informacji nie potwierdza zasadności jego wniosku. Z nadesłanych Sądowi dokumentów wynika bowiem, że wnioskodawca posiada zasoby pieniężne w wysokości [...] zł. Nadto w dniu [...] lipca 2010 r. P.S. zawarł umowę o pracę na okres próbny, tj. od [...] lipca 2010 r. do [...] października 2010 r., za którą otrzymywać będzie wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto. Miesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania wynoszą natomiast około [...] zł (zaliczka na rzecz wspólnoty mieszkaniowej [...] zł, telewizja kablowa [...] zł, gaz ok. [...] zł, energia elektryczna ok. [...] zł). Z zaświadczenia Domu Inwestycyjnego BRE Banku S.A. wynika, że w okresie od [...] maja 2010 r. do [...] lipca 2010 r. P. S. zawierał transakcje kupna i sprzedaży. Świadczy to, że wnioskodawca posiadał wolne środki przeznaczone na ten cel i musiał się też liczyć z ryzykiem poniesienia ewentualnej straty. Natomiast fakt znacznego zadłużenia z tytułu kredytów, do którego skarżący sam doprowadził, nie może być wyłącznym wyznacznikiem braku jego zdolności płatniczych, zwłaszcza, że z wyszczególnienia operacji dokonanych na rachunku skarżącego EUROKONTO PLUS w Banku Pekao S.A. wynika, iż regularnie spłaca on zadłużenie karty kredytowej (nawet w sytuacji, gdy pozostawał osobą bezrobotną). Tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, że wydatki ponoszone przez stronę na spłatę zaciągniętego kredytu mają pierwszeństwo przed opłatami sądowymi. Orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokajania. W tej sytuacji należy uznać, że P.S. nie spełnia ustawowej przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w związku z czym przedmiotowy wniosek nie może być rozpoznany zgodnie z jego oczekiwaniami. W zażaleniu na powyższe postanowienie P.S. podniósł, iż w sposób nieobiektywny przedstawia ono i ocenia jego stan majątkowy, ponieważ nie uwzględnia: - kosztów pomocy prawnej adwokatów i radców prawnych opierające się o: - stawki minimalne określone w rozporządzeniu z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z dnia 3 października 2002 r.) oraz rozporządzeniu z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z dnia 3 października 2002 r.), - obsługi rachunków bankowych; przygotowaniem wyciągów z rachunków bankowych na żądanie Sądu pierwszej instancji, - realnego wynagrodzenia za usługi świadczone w zakresie pomocy prawnej wynikające z realiów gospodarki wolnorynkowej, ustalanych indywidualnie z każdym klientem w zależności od rodzaju i stopnia zawiłości sprawy oraz niezbędnego nakładu pracy radcy prawnego lub adwokata, - wydatków na żywność i inne obszary wiążące się bezpośrednio z zapewnieniem godnego bytu socjalnego, - opłat i kosztów korespondencji urzędowej z WSA w Szczecinie, ARP SA, Doradztwo Gospodarcze DGA S.A., PUP w Koszalinie i innymi urzędami oraz niepublicznymi instytucjami pośrednictwa pracy wynikających z: usług pocztowych korespondencji, rozmów telefonicznych, transmisji danych korespondencji e-mail, papieru i kopert, cartridgey, - utraty wartości sprzętu takiego jak: komputer przenośny, urządzenie wielofunkcyjne, telefon komórkowy, spowodowane wykorzystaniem ich do celów sporządzenia korespondencji i utrzymywania koniecznych kontaktów. Ponadto jak wskazał skarżący, jego zatrudnienie dotyczy okresu próbnego do dnia [...].10.2010 r. oraz pracodawca nie wypłaca wynagrodzenia w ustalonych terminach. Wnioskodawca dodał, że posiada zaległości w regulowaniu comiesięcznych opłat a sfinansowanie pomocy prawnej zdecydowanie naruszy jego bardzo trudną sytuację finansową i będzie stanowić uszczerbek w jego utrzymaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpoznawanej sprawie przede wszystkim należy podnieść, że kwestia odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika została prawomocnie rozstrzygnięta. Postanowieniem z dnia 18 maja 2010 r. WSA w Szczecinie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy, a zażalenie na to postanowienie zostało oddalone postanowieniem NSA z dnia 30 czerwca 2010 r. Stosownie zaś do art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowanie w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie ,,zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Skarżący, występując po raz kolejny z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika nie wykazał, iż nastąpiła taka zmiana, która uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Wskazać należy, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego sprawę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (np. osoby bezdomne oraz bezrobotne). Ponadto koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W przedmiotowej sprawie, co prawidłowo ustalił Sąd pierwszej instancji, nie zostało wykazane przez P.S., że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mimo, że sytuacja finansowa skarżącego uległa pogorszeniu w stosunku do określonej na mocy postanowienia z dnia 30 czerwca 2010 r. to jednak biorąc pod uwagę dochód miesięczny wnioskodawcy, który wynosi [...] zł (brutto) stwierdzić należy, że przy racjonalnym gospodarowaniu i biorąc pod uwagę wskazywane przez skarżącego koszty utrzymania, nie uniemożliwiłby on poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto, jak zasadnie wskazał Sąd I instancji z nadesłanych przez wnioskodawcę dokumentów wynika, że posiadał on zasoby pieniężne w wysokości [...] zł., która to kwota mogła stanowić dodatkowe źródło finansowania ewentualnych kosztów sądowych. Odnośnie zaś wskazywanej przez P.S. kwestii dotyczącej zadłużenia z tytułu kredytów podać należy, że zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej możliwościach finansowych, przez co wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy – post. NSA z 28 czerwca 2005 ., sygn. akt II GZ 56/05 (niepubl.). Powyższe oznacza, że zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 września 2010 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przytoczenie okoliczności pozwalających sądowi na dokonanie oceny, czy spełnione są przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy dopiero w zażaleniu na postanowienie Sądu I instancji, nie uzasadnia uwzględnienia zażalenia, nawet w przypadku spełnienia tych przesłanek, jeżeli Sądowi I instancji nie można zarzucić naruszenia prawa, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).