I OZ 491/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 1313/09 odmawiające ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia (...) listopada 2009 r. nr (...) w przedmiocie zasiłku dla bezrobotnych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 18 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 1313/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia (...) listopada 2009 r. nr (...) w przedmiocie zasiłku dla bezrobotnych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż wyrokiem z dnia 4 marca 2010 r. oddalił skargę P. S. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia (...) listopada 2009 r. nr (...) utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznającą skarżącego za osobę bezrobotną z dniem 22 września 2009 r. i odmawiającą przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Odpis wyroku z uzasadnieniem został skarżącemu doręczony w dniu 26 marca 2010 r. W dniu 8 kwietnia 2010 r. skarżący nadał w urzędzie pocztowym wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek wskazał, że posiada mieszkanie o pow. 44,83 m2 w którym mieszka sam, nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, posiada jedynie środki pieniężne w wysokości nominalnej 8328,52 zł. W odpowiedzi na zarządzenie Sądu z dnia 21 kwietnia 2010 r. skarżący przedłożył wyciągi z dwóch rachunków bankowych, wyciągi z rachunku karty kredytowej, oraz dowody potwierdzające wydatki na utrzymanie mieszkania. Oświadczył, że brakujące wyciągi lub wykazy z rachunków depozytowych w kontach osobistych, rachunku brokerskiego i rachunku inwestycyjnego przekaże niezwłocznie po ich otrzymaniu ponieważ banki przygotowują wyciągi z takich rachunków tylko na życzenie klienta co nie jest możliwe w zakreślonym przez Sąd 7 dniowym terminie. Na dowód tego skarżący przedłożył pismo z Banku PEKAO SA z dnia 29 kwietnia 2010 r. z którego wynika, że informacja o stanie funduszy inwestycyjnych wnioskodawcy zostanie przygotowana na dzień 6 maja 2010 r. W piśmie z dnia 13 maja 2010 r. wnioskodawca oświadczył, że pojawiły się nieprzewidziane utrudnienia w przygotowaniu wyciągu (zaświadczenia) z jego rachunku inwestycyjnego prowadzonego przez mBank zawierającego informację o saldzie, ponieważ bank ten nie wykonał należycie dyspozycji skarżącego. P. S. przedłożył natomiast zaświadczenie z Banku PEKAO SA z dnia 6 maja 2010 r. z którego wynika, że wartość z wycenami FIO Pionner Obligacji Strategicznych PLN posiadanych przez niego na koniec ostatnich czterech miesięcy wynosiła: na koniec stycznia 2010 r. 13 015,48 zł, na koniec lutego 2010 r. 11 119 zł, na koniec marca 8 199,66 zł, na koniec kwietnia 2009 r. 1 899,66 zł. Wnioskodawca przedłożył także elektroniczne zestawienie operacji z ekonta prowadzonego przez mBank za okres od 1 lutego 2010 r. do 30 kwietnia 2010 r. z którego wynika że w dniu 27 kwietnia 2010 r. konto to zostało zasilone kwotą 4015 zł, a w dniu następnym skarżący przelał kwotę 4062,50 na rachunek brokerski celem zakupu akcji PZU. Rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Sąd pierwszej instancji podniósł, że brak wyciągu z rachunku inwestycyjnego skarżącego prowadzonego przez mBank, z przyczyn niezależnych od wnioskodawcy, nie stoi na przeszkodzie w merytorycznym rozpoznania wniosku, ponieważ inne przedłożone przez wnioskodawcę dokumenty źródłowe pozwalają na ocenę jego sytuacji majątkowej. Jak wynika z akt sprawy skarżący był objęty programem zwolnień monitorowanych w (...) i z tytułu uczestnictwa w tym programie otrzymał w dniu 18 marca 2009 r. jednorazowe odszkodowanie pieniężne w kwocie 30 000 zł. W okresie od dnia 19 marca 2009 r. do dnia 18 września 2009 r. otrzymywał świadczenie pieniężne wypłacane przez Agencję Rozwoju Przemysłu ze środków Funduszu Pracy w kwocie 2552 zł brutto miesięcznie (1894,82 zł netto miesięcznie). Od dnia 22 września 2009 r. skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca oświadczył, że posiada oszczędności w kwocie 8328,52 zł, ale nie ma żadnych bieżących dochodów. Z przedłożonych na wezwanie Sądu dokumentów źródłowych wynika, że comiesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania skarżącego wynoszą ok. 368 zł (zaliczka na rzecz wspólnoty mieszkaniowej 245,70 zł, telewizja kablowa 42 zł, gaz ok. 50 zł, energia elektryczna ok. 30 zł). Pomimo deklarowanego braku dochodów skarżący ponosi znaczne koszty usług telekomunikacyjnych i internetu które w grudniu 2009 r. wyniosły 249,66 zł, w lutym 2010 r. 541,81 zł, a w marcu 2010 r. 365,09 zł.) Z wyciągów z bieżącego rachunku bankowego wnioskodawcy wynika, że w marcu 2010 r. na jego konto wpłynęło 3095 zł, a w kwietniu 2010 r. 6026 zł. i są to środki uzyskane z wycofania jednostek uczestnictwa w funduszu Pionier. W dniu 28 kwietnia 2010 r. skarżący przelał z ekonta na rachunek brokerski kwotę ponad 4000 zł celem kupna akcji PZU. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący, mimo iż jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie uzyskuje dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę, to posiada zasoby finansowe umożliwiające ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego z własnych środków finansowych. W rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw aby koszty ustanowienia pełnomocnika dla skarżącego ponosili podatnicy. W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżący nie wykazał, by spełniał przesłanki zawarte w art. 246 §1 P.p.s.a. W zażaleniu na powyższe postanowienie P. S. podniósł, iż w sposób nieobiektywny przedstawia ono i ocenia jego stan majątkowy ponieważ nie uwzględnia wszystkich przedłożonych dokumentów źródłowych w następujących przypadkach: 1) niedopłata powstała w wyniku rozliczenia kosztów centralnego ogrzewania za 2009 rok; opłata roczna za udział wynoszący 128/10.000 części w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej; 2) podatek od nieruchomości za 2010 rok, 1 rata; 3) nieprecyzyjnego określenia miesięcznego kosztu w zakresie: energia w formie elektrycznej; nieuwzględnienia opłat, prowizji i odsetek związanych z obsługą zadłużenia karty kredytowej i linii kredytowych obsługą karty kredytowej; 4) obsługą rachunków bankowych; przygotowaniem wyciągów z rachunków bankowych na żądanie Sądu pierwszej instancji. Ponadto skarżący podniósł, że jego majątek może być poważnie uszczuplony przez występujące zadłużenie: 1) fakt, że zyski od posiadanych papierów wartościowych i jednostek inwestycyjnych uczestnictwa w Funduszu Inwestycyjnym podlegają opodatkowaniu określonemu Ustawą o Podatku Dochodowym od Osób Fizycznych oraz prowizjom związanym z realizacją inwestycji, obniżając ich wielkość; 2) koszta pomocy prawnej adwokatów i radców prawnych opierające się o: stawki minimalne określone w rozporządzeniu z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. (Dz. U. z dnia 3 października 2002 r.) oraz rozporządzenie z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. (Dz. U. z dnia 3 października 2002 r.; 3) realne wynagrodzenia za usługi świadczone w zakresie pomocy prawnej wynikające z realiów gospodarki wolnorynkowej, ustalanych indywidualnie z każdym klientem w zależności od rodzaju i stopnia zawiłości sprawy oraz niezbędnego nakładu pracy radcy prawnego lub adwokata; 4) wydatki na żywność i inne obszary wiążące się bezpośrednio z zapewnieniem godnego bytu socjalnego; 5) opłaty i koszta korespondencji urzędowej z WSA w Szczecinie, ARP SA, Doradztwo Gospodarcze DGA S.A., PUP w Koszalinie i innymi urzędami oraz niepublicznymi instytucjami pośrednictwa pracy wynikających z: usług pocztowych korespondencji, rozmów telefonicznych, transmisji danych korespondencji e-mail, papieru i kopert, cartridgey, utraty wartości sprzętu takiego jak: komputer przenośny, urządzenie wielofunkcyjne, telefon komórkowy, spowodowane wykorzystaniem ich do celów sporządzenia korespondencji i utrzymywania koniecznych kontaktów. Skarżący podniósł ponadto, że w najbliższym czasie spodziewa się wyczerpania wszystkich dostępnych zasobów finansowych, gdyż nie ma wyraźnych perspektyw na uzyskanie jakiegokolwiek zatrudnienia lub innych form pozyskiwania środków finansowych. Ponadto nieustająco postępujące dekapitalizowanie, posiadanych jeszcze resztek środków finansowych, ostatecznie uniemożliwia dalsze inwestowanie. Nie można także pominąć występującego zadłużenia, którego wielkość wielokrotnie przekracza stan oszczędności. Fakt posiadania szczątkowych zasobów finansowych nie należy zdaniem skarżącego traktować jako czynnik wystarczający do odbierania prawa pomocy prawnej. Sfinansowanie pomocy prawnej zdecydowanie naruszy jego bardzo trudną sytuację finansową i będzie stanowić uszczerbek w jego utrzymaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy polega na tym, że strona zostaje zwolniona przez sąd od kosztów sądowych oraz uzyskuje uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu przez sąd adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez ponoszenia jego wynagrodzenia i wydatków (art. 244 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów, przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawiania wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, której analiza umożliwia rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji w sposób prawidłowy ocenił sytuację majątkową wnioskodawcy uzasadniającą odmowę przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Nie można zarzucić Sądowi pierwszej instancji niedostateczną analizę sytuacji majątkowej skarżącego. Sąd skorzystał z przysługującego mu na mocy art. 255 P.p.s.a. prawa i wezwał o nadesłanie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z nadesłanych przez skarżącego dokumentów wynika niezbicie, iż na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy (12 kwiecień 2010 r.) wartość posiadanych przez niego jednostek funduszy inwestycyjnych Pionier Obligacji Strategicznych kształtowała się na poziomie 1815,62 – 8199,66 zł (k. 130). Jeszcze tego samego miesiąca dokonał wpłaty na rachunek prowadzony przez mBank w kwocie 4015 zł., a następnie za powyższą kwotę dokonał zakupu akcji PZU. Ponadto w samym formularzu PPF skarżący wskazał, że wartość wszystkich posiadanych przez niego zasobów pieniężnych wynosi 8328,52 zł. Przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a także ustanowienie pełnomocnika jest obwarowane wymogiem aby osoba która stanie się jego beneficjentem była w sposób realny pozbawiona środków do życia, a pozyskanie przez nią kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym było obiektywnie niemożliwe. Sytuacja majątkowa skarżącego wyklucza możliwość ustanowienia pełnomocnika z urzędu, gdyż dysponuje on środkami pieniężnym wystarczającymi na pokrycie kosztów pomocy prawnej. Z kolei sposób w jaki skarżący wykorzystuje posiadane zasoby majątkowe jest bez znaczenia dla oceny jego możliwości finansowych, ponieważ Sąd nie może ponosić odpowiedzialności za utratę wartości środków zgromadzonych na funduszach inwestycyjnych spowodowaną zmianą kursu akcji czy obciążeniem ich podatkami lub różnymi prowizjami. Jak wskazuje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (vide: postanowienie NSA sygn. akt I OZ 150/06 - I OZ 151/06). Ponadto z dokumentów i oświadczeń skarżącego wynika, że nie posiada on obciążeń kredytowych, nie zaciągnął pożyczek i w pełni ponosi koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Skarżący nie ponosząc więc żadnych stałych wydatków może przeznaczyć posiadane środki majątkowe na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 §2 P.p.s.a.