I OZ 595/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA del. Ewa Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2010 r. sygn. akt I SAB/Wa 306/09 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. C. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2009 r., sygn. akt I SAB/Wa 31/06 postanawia: oddalić zażalenie M. C. wnioskiem z dnia 20 lutego 2010 r. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2009 r., sygn. akt I SAB/Wa 31/06. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz córką, ich łączny dochód wynosi [...] zł, a majątek stanowi mieszkanie o pow. 64 m2. Ponadto, wnioskodawczyni stwierdziła, że nie posiada oszczędności pieniężnych oraz rachunku bankowego a sytuacja rodziny jest trudna i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla siebie i rodziny. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 1 marca 2010 r. skarżąca nadesłała: kopię faktury za energię elektryczną za okres od dnia 27 stycznia do dnia 24 marca 2010 r. na kwotę [...] zł, kopię dokumentu zawierającego zestawienie opłat za użytkowanie lokalu mieszkalnego na łączną kwotę [...] zł miesięcznie, wyciąg z rachunku bankowego córki obejmujący okres od dnia 29 grudnia do dnia 28 lutego 2010 r., z którego wynika, że w okresie tym na jej rachunek wpłynęła łącznie kwota [...] zł, PIT-11 K. C. z którego wynika, że w okresie od dnia 1 stycznia 2009 r. do dnia 2 lutego 2009 r. uzyskał on dochód [...] zł, Pit-11 E. C. z którego wynika, że w okresie od dnia 1 stycznia 2009 r. do dnia 31 grudnia 2009 r. uzyskała ona dochód [...] zł, zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w P. z dnia [...] marca 2009 r., zgodnie z którym skarżąca, nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych tego urzędu, zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego potwierdzające, że w 2008 r. nie uzyskała żadnych dochodów, zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego o dochodach uzyskanych w 2008 r. przez jej męża w łącznej kwocie [...] zł oraz córkę w łącznej kwocie [...] zł. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SAB/Wa 306/09 odmówiono M. C. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem sprzeciwu M. C., w którym zarzuciła naruszenie prawa materialnego i błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy. Zdaniem skarżącej, uzasadnione jest jej zwolnienie z wpisu od skargi, bowiem zgodnie ze stanowiskiem zawartym w postanowieniu WSA w Warszawie z dnia 17 grudnia 2004 r. sygn. akt III SA/Wa 1566/04, nie sposób oczekiwać czynienia oszczędności od osoby, której dochody wystarczają jedynie na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych. Podkreśliła, że prawo pomocy powinno obejmować osoby żyjące w ubóstwie, do których zalicza się osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. W szczególności w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka bezpodstawna odmowa zwolnienia od kosztów sądowych stanowi, zdaniem skarżącej, zamykanie drogi sądowej do rozstrzygnięcia sprawy przez niezawisły Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22 czerwca 2010 r. sygn. akt I SAB/Wa 306/09 odmówił M. C. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że instytucja prawa pomocy przewidziana przepisami prawa stanowi pomoc państwa dla osób, które faktycznie nie są w stanie uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny a ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania i dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające może zwrócić się o pomoc do państwa. W ocenie Sądu I instancji wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych, bowiem jej trzyosobowe gospodarstwo domowe dysponuje budżetem w wysokości [...] zł, zatem skarżąca jest w stanie zabezpieczyć kwotę 100 zł wpisu sądowego oraz innych opłat kancelaryjnych. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe postanowienie M. C. wniosła zażalenie, w którym powtórzyła wszystkie zarzuty podniesione w sprzeciwie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. NR 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek, która powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu ich uprawdopodobnienie. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, Sąd może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, rodzinnego i uzyskiwanych dochodów. Z możliwości określonej w art. 255 P.p.s.a. skorzystał Sąd pierwszej instancji, wzywając M. C. do doręczenia dokumentów potwierdzających jej sytuację materialną i rodzinną, tj. przedstawienia: potwierdzenia wysokości uzyskiwanych przez wnioskodawczynie i jej męża dochodów i wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego; zeznań podatkowych; wyciągów z rachunków bankowych. Wnioskodawczyni w odpowiedzi nadesłała rachunek za energię elektryczną na kwotę [...] zł, wyciąg z rachunku bankowego córki na którym widnieje wpływ [...] zł, zestawienie opłat za użytkowanie lokalu mieszkalnego na łączną kwotę [...] zł miesięcznie oraz oświadczenia o uzyskiwanych dochodach w latach 2008 – 2009. Wobec zgromadzonego materiału Sąd I instancji uznał, iż przy wysokości osiąganych dochodów w kwocie [...] zł wnioskodawczyni nie wykazała, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy ma na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów, przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawiania wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, analiza dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jest prawidłowa, a skarżąca w zażaleniu nie przedstawiła żadnych okoliczności, które umożliwiałyby zmianę stanowiska w tym przedmiocie. Wskazany dochód we wniosku o przyznanie prawa pomocy w kwocie [...] zł jest w istocie wystarczający aby zabezpieczyć środki finansowe na wpis w wysokości 100 zł. Reasumując, zgromadzony i oceniony materiał w sprawie nie pozwalał przyjąć, iż skarżąca M. C. spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.