I FSK 911/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek (sprawozdawca), Sędzia NSA Artur Mudrecki, Sędzia NSA Marek Kołaczek, Protokolant Dariusz Rosiak, po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. – B. spółka z o .o. w M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 kwietnia 2010 r. sygn. akt I SA/Go 103/10 w sprawie ze skargi B. – B. spółka z o .o. w M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 22 grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od B. – B. spółka z o .o. w M. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Z. kwotę 180 zł (słownie: sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Skarga kasacyjna "B." sp. z o.o. w M. dotyczy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 8 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Go 103/10. W orzeczeniu tym Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", oddalił skargę spółki na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 22 grudnia 2009 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Z. z dnia 29 września 2009 r. określającej podatek od towarów i usług za poszczególne miesiące 2005 r. Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że wskazana wyżej decyzja organu kontroli skarbowej została doręczona pełnomocnikowi skarżącej, do reprezentowania jej wobec Urzędu Kontroli Skarbowej w Z., Ośrodka Zamiejscowego w G. – A. D. w dniu 29 września 2009 r. Ustawowy termin do wniesienia odwołania upłynął z dniem 13 października 2009 r. W dniu 16 października 2009 r. do Urzędu Kontroli Skarbowej w Z. wraz z odwołaniem wpłynął wniosek strony, datowany na 15 października 2009 r. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Odwołanie wraz z wnioskiem zostało nadane w placówce pocztowej w dniu 15 października 2009 r. Do wniosku załączono kserokopię zaświadczenia lekarskiego, wystawionego dla pełnomocnika spółki – F. M., z którego wynikało, że pełnomocnik, z uwagi na stan zdrowia, w dniach od 13 do 26 października 2009 r. musiał pozostać w domu. We wniosku pełnomocnik podał, że z powodu nagłego ataku zakaźnej choroby wirusowej (półpasiec) połączonej z ostrymi bólami i gorączką musiał pozostać w domu i nie miał możliwości podpisania przygotowanego do wysyłki odwołania, które było sporządzone już 9 października 2009 r. Wymienionym na wstępie zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w Z. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Stwierdził bowiem, że wniosek strony nie spełniał przesłanki z art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.), zwanej dalej "Ordynacją podatkową", gdyż skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu. Podkreślił, że z samego tylko zaświadczenia wskazującego na chorobę pełnomocnika nie można bezkrytycznie wywodzić braku jego winy w uchybieniu terminu gdyż należy brać pod uwagę kryterium starannego działania wymaganego w szczególności od osób, które zawodowo trudnią się reprezentowaniem podmiotów gospodarczych. W ocenie organu, skoro odwołanie zostało sporządzone w dniu 9 października 2009 r., to należy domniemywać, że zostało wtedy również podpisane. Nawet gdyby tak nie było, to mogło ono zostać wysłane przez pracowników biura podatkowego bez podpisu pełnomocnika. W takim przypadku strona zostałaby wezwana do usunięcia braku formalnego i gdyby to uczyniła, termin zostałby zachowany. Natomiast pozostawienie podpisania odwołania na ostatni dzień, w którym upływał termin do złożenia odwołania świadczyło o niezachowaniu należytej staranności. Na powyższe orzeczenie strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., w której wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W uzasadnieniu podała, że w trakcie choroby pełnomocnik przebywał w miejscu zamieszkania w P., ul. W. i miał bardzo ograniczony kontakt z pracownikami biura. Wskazała ponadto, że przebyta choroba jest chorobą zakaźną, przebiegającą z bólami i nieprzewidywalnymi powikłaniami. Jej atak był nagły i uniemożliwił dokonanie konsultacji, uściśleń i podpisania odwołania, które było przygotowane w dniu 9 października 2009 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wskazując na motywy oddalenia skargi Sąd pierwszej instancji dokonał analizy przesłanek koniecznych do przywrócenia uchybionego terminu, wynikających z art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Przenosząc te rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdził, że organ podatkowy prawidłowo ustalił i ocenił, iż pełnomocnik skarżącej spółki nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. Oceniając działanie skarżącej, Sąd uznał, że okoliczności faktyczne powołane we wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej tj. choroba zakaźna pełnomocnika skarżącej spółki, która uniemożliwiła mu kontakt z pracownikami kancelarii nie wskazywały na to, iż uchybienie terminu nastąpiło na skutek zdarzeń wyjątkowych czy szczególnych, których nie można było uniknąć i które mogłyby usprawiedliwiać działanie pełnomocnika skarżącej spółki. Sąd podkreślił, że odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu zostało nadane na poczcie 15 października 2009 r., w trakcie choroby. Skoro zatem istniała możliwość wysłania tych dokumentów 15 października 2009 r., to z twierdzeń strony nie wynikało, aby takiej możliwości nie było w ostatnim dniu do złożenia odwołania tj. 13 października 2009 r. Strona mogła złożyć nawet nie podpisane odwołanie, co stanowiłoby brak formalny, który mogłaby potem uzupełnić. Na powyższe orzeczenie, strona działająca za pośrednictwem pełnomocnika – adwokata, powołując się na art. 173 § 1, art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 177 § 1 P.p.s.a., złożyła skargę kasacyjną, w której wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, stosownie do art. 203 pkt 1 tej ustawy. Jako podstawę kasacyjną strona powołała naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia na skutek ustalenia stanu zdrowia pełnomocnika jedynie w oparciu o doświadczenie życiowe i okoliczności znane Sądowi z urzędu bez oparcia się na wiadomościach specjalnych posiadanych przez biegłego z zakresu chorób zakaźnych tj. art. 106 § 5 P.p.s.a. w zw. z art. 278 i art. 285 K.p.c. W uzasadnieniu strona stwierdziła, że Sąd powinien w trybie art. 278 § 1 k.p.c., który należy stosować w postępowaniu dowodowym na podstawie art. 106 § 5 P.p.s.a., dopuścić dowód z opinii biegłego z zakresu chorób zakaźnych, wydając w tym celu stosowne postanowienie. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy konieczne było posiadanie specjalistycznej wiedzy, wykraczającej poza zakres wiadomości i doświadczenia życiowego. Oceniając istnienie winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania przez pełnomocnika należało ustalić czy choroba, na którą zachorował F. M. miała charakter nagły oraz uniemożliwiała osobiste dokonanie czynności bądź też wyręczenie się osobą trzecią. Skarżąca przedstawiła też szczegółowo okoliczności związane z przebiegiem choroby pełnomocnika, a także jej objawy oraz skutki. Wyjaśniła również jaki wpływ ma ta choroba na normalne funkcjonowanie oraz podkreśliła, że jej nadejście jest nagłe i nieprzewidywalne. Wyjaśniła ponadto, że pełnomocnik, w trakcie zakażenia choroby zakaźną, jaką jest półpasiec, nie mógł kontaktować się z innymi osobami, w tym pracownikami swojego biura, w związku z grożącą za takie działanie odpowiedzialnością karną, przewidzianą w art. 161 K.k.. Dlatego też nie zgodziła się z zarzutem organu podatkowego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o niestaranności i braku sumienności po stronie pełnomocnika w prowadzeniu jej sprawy. Podniosła, że organy i Sąd nie uwzględniły sytuacji życiowych i losowych, na które nie można mieć wpływu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ odwoławczy, reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu Dyrektor Izby Skarbowej powtórzył stanowisko wyrażone na wcześniejszych etapach postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i tym samym musi podlegać oddaleniu. Zgodnie z art. 183 § 1, zdanie pierwsze, P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 2 P.p.s.a.), która w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Strona mimo, iż na wstępie wymieniła art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., to jako naruszone wskazała jedynie przepisy postępowania – art. 106 § 5 P.p.s.a. w zw. z art. 278 i art. 285 K.p.c. , zarzucając Sądowi błąd w ustaleniach faktycznych, co do stanu zdrowia pełnomocnika spowodowany dokonaniem takich ustaleń jedynie na podstawie doświadczenia życiowego i okolicznościach znanych Sądowi z urzędu, bez wykorzystania wiadomości specjalnych posiadanych przez biegłego z zakresu chorób zakaźnych. Przechodząc do oceny zasadności tak sformułowanej podstawy kasacyjnej należy stwierdzić, że wskazane w niej przepisy K.p.c. z oczywistych przyczyn nie mogły mieć w sprawie zastosowania. Mimo, że z treści art. 106 § 5 P.p.s.a. wynika, iż do postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym stosuje się odpowiednio przepisy K.p.c., to jednak uwadze autora skargi kasacyjnej uszło, że w powołanym przepisie jest wyraźne zastrzeżenie, iż dotyczy to jedynie postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3 tego artykułu. Zgodnie zaś z art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek strony przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z przepisu tego jasno wynika, że w ramach postępowania przed sądem administracyjnym przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego jest niedopuszczalne, co czyni omawiany zarzut całkowicie bezzasadnym. Na marginesie można dodać, że art. 106 § 3 P.p.s.a. wpisuje się w istotę sądowej kontroli działalności administracji publicznej wynikającą z art. 184 Konstytucji RP. Zgodnie z tym unormowaniem ustawy zasadniczej, co zostało rozwinięte w przepisach P.p.s.a., zadaniem sądów administracyjnych jest ocena zgodności z prawem aktów, kończących postępowanie przed organami administracji publicznej, a nie prowadzenie tego postępowania w zastępstwie organów. Dlatego też w art. 106 § 3 P.p.s.a., jako odstępstwo od zasady wynikającej z art. 133 § 1 P.p.s.a., w myśl której Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, dopuszczono przed sądem administracyjnym jedynie możliwość przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów. Celem tego postępowania nie jest przy tym dokonywanie ustaleń na potrzeby rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ale dokonania kontroli takiego rozstrzygnięcia z punktu widzenia jego zgodności z prawem. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 oraz art. 204 pkt 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.