I SA/Bk 124/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Sędziowie sędzia WSA Piotr Pietrasz, sędzia WSA Sławomir Presnarowicz (spr.), Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 maja 2010 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w W. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne należnych po zmarłym współwłaścicielu gospodarstwa oddala skargę Decyzjami z dnia [...].10.2008 r. Nr [...] i Nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ustalił odpowiedzialność J. J. (dalej powoływany również jako skarżący) jako spadkobiercy części gospodarstwa rolnego za zaległości składkowe zmarłej siostry J. J. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od II kwartału 1996r. do IV kwartału 1997r. w kwocie 816,50 zł. i za okres od I kwartału 1998r. do IV kwartału 2007r. w kwocie 4459,50 zł, z czego odsetki za zwłokę w wysokości 2215,00 zł. W dniu 6.11.2008 r. Skarżący złożył podanie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników po zmarłej siostrze, których kwota na dzień złożenia podania wynosiła 5279,00 zł. Podanie o umorzenie uzasadnił trudną sytuacją materialną i finansową spowodowaną niskimi dochodami z gospodarstwa rolnego, a także brakiem innych źródeł dochodu. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego umorzył zadłużenie skarżącego w części – tj. odsetek od należności w kwocie 2 218,00 zł oraz odmówił umorzenia pozostałego zadłużenia. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że argumentem branym pod uwagę przy umorzeniu jest znaczne obniżenie zdolności płatniczych spowodowane wystąpieniem zdarzeń losowych, a zaistnienie takich zdarzeń powinno być udokumentowane przez wnioskodawcę. Przeprowadzone postępowanie w sprawie, czyli zebrana dokumentacja oraz przeprowadzona wizytacja w gospodarstwie potwierdziły, że sytuacja skarżącego jest trudna, ale nie pozwala na umorzenie całych należności. Skarżący nabył w całości gospodarstwo rolne po zmarłej siostrze i czerpie z niego dochody, gdyż prowadzi działalność roślinną. Jednocześnie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która pobiera świadczenie emerytalne z KRUS i nie ma utrzymaniu innych członków rodziny. Dlatego też, w ocenie organu, wskazane okoliczności uzasadniały umorzenie zaległości jedynie w części dotyczącej odsetek za zwłokę. Skarżący pismem z dnia 3 stycznia 2010 r. zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W piśmie skarżący ponownie wskazał na trudną sytuacją materialno-bytową, uzyskiwaniem niewielkich dochodów z niedoinwestowanego gospodarstwa rolnego, które jest jedynym jego źródłem dochodu oraz konieczność ponoszenia nakładów finansowych na jego prowadzenie oraz wydatki na remont dachu w oborze. Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, iż w przedmiotowej sprawie został uwzględniony fakt trudnej sytuacji materialnej i finansowej Skarżącego, jednakże powyższa sytuacja, w ocenie organu pozwala na spłacenie zadłużenia pozostałego po umorzeniu odsetek. Zaznaczył, iż ponoszone nakłady finansowe w gospodarstwie rolnym nie stanowią podstawy do zastosowania umorzenia, albowiem jest to istota prowadzenia działalności rolniczej. Zaznaczył, że w dniu 13.01.2010 r. została przeprowadzona wizytacja w gospodarstwie skarżącego, która nie ujawniła pogorszenia się warunków materialnych, w porównaniu z pierwotnie podejmowaną decyzją. Na powyższą decyzję, Skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, w której wniósł o jej uchylenie i umorzenie zaległości. Powołując się na trudną sytuację majątkową i finansową podkreślił, że wydane decyzje są dla niego krzywdzące i pozbawiają całkowicie środków do życia. Z dochodu uzyskanego z prowadzonego gospodarstwa rolnego nie można pokryć niezbędnych kosztów utrzymania, nie mówiąc o spłacie zaległości w KRUS. Zaznaczył również, że uzyskiwana przez matkę niewielka renta, w żaden sposób nie wpływa na polepszenie jego sytuacji finansowej, albowiem jest ona przeznaczana na koszty jej leczenia. W odpowiedzi na skargę, Prezes KRUS, wskazując na treść art. 57 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej powoływana w skrócie jako p.p.s.a.) wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o jej oddalenie jako nieuzasadnionej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniesiona przez Skarżącego do tutejszego Sądu skarga nie podlegała odrzuceniu. Odpowiada ona bowiem wymogom przewidzianym dla pism sądowych w art. 46 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku Nr 153, poz. 1270, ze zm.), dalej również jako "p.p.s.a", oraz zawiera dodatkowe elementy określone przepisem art. 57 § 1 pkt 1-3 p.p.s.a. Wniosek Organu o odrzucenie skargi był zatem niezasadny. Skarga nie zasługiwała jednak na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 roku Nr 153, poz. 1269 ze zm.) przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena procesu zastosowania norm prawa materialnego w określonej sytuacji faktycznej – z punktu widzenia zgodności z prawem. Zadaniem sądu administracyjnego jest zatem dokonanie oceny, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał procesowy jest pełny, czy został on zebrany w sposób prawidłowy oraz czy jest wystarczający do podjęcia decyzji. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc sprawy w sposób merytoryczny, lecz dokonuje wyłącznie kontroli zgodności z prawem rozstrzygnięcia podjętego przez organy administracji publicznej. W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd nie rozstrzyga zatem o tym, czy zaległość powinna być umorzona. Takie rozstrzygnięcie należy bowiem wyłącznie do kompetencji organów administracyjnych, Sąd zaś nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej. Zaskarżona decyzja w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 1998 roku, sygn. akt l SA/Kr 1227/97, opublikowany w: Lex Nr 33404). Rozpoznając sprawę, Sąd nie stwierdził naruszeń przepisów prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z przepisem art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U z 2008 roku, Nr 50, poz.291 ze zm., dalej w skrócie jako: "u.s.r."), który stanowił podstawę wydania zaskarżonej decyzji, "Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może: odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części". Z cytowanej wyżej regulacji prawnej wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawia organom w omawianej kwestii uznanie – "luz decyzyjny" - polegający na możliwości (a nie konieczności – obowiązku) umorzenia tych należności. Z uznaniem administracyjnym, a więc możliwością wyboru przez organ określonego kierunku rozstrzygnięcia, mamy jednak w tego typu sprawach do czynienia dopiero po ustaleniu istnienia wymienionych w przepisach prawa przesłanek. Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi. Z kolei, wykazanie istnienia wymaganych przesłanek pozwala organowi na zastosowanie ulgi, jednakże nie jest to równoznaczne z obowiązkiem jej przyznania. W tym właśnie momencie organ korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego – nie musi lecz może umorzyć takie należności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2007 roku, II GSK 141/07, opublikowany w: LEX nr 368197). W myśl przywołanego wyżej przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia sprawy przez Organy administracji, "Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może: odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części". W przedmiocie "ważnego interesu zainteresowanego" wypowiadały się już sądy administracyjne. I tak, tytułem przykładu można przywołać wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2006 roku, wydany w sprawie o sygn. III SA/Wa 1666/06, opublikowany w: LEX nr 328559, w którym Sąd wskazał, że "Niemożność opłacenia składek ze względu na brak środków finansowych należy uznać za sytuację uzasadniającą istnienie, po stronie podlegającego ubezpieczeniu rolnika, ważnego interesu w umorzeniu tych należności stosownie do treści art. 41a ust.1 pkt 1 u.s.r. (...) Istnienie tego interesu nie może być kwestionowane w sytuacji, gdy zapłata składek zagraża podstawowym egzystencjom osoby podlegającej ubezpieczeniu". Skarżący w toku całego postępowania administracyjnego, tj. w pierwotnym wniosku, jak również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, żądanie swoje w zakresie umorzenia całości ciążących na nim zaległości, uzasadniał swoją trudną sytuacją materialną, wskazując, że spłacenie istniejących należności przekracza jego możliwości finansowe. Organ rozpatrujący sprawę wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i dokonał ich oceny. W toku postępowania wyjaśniającego organ przede wszystkim ustalił, że rzeczywiście skarżący jest w trudnej sytuacji materialno-bytowej. Ustalenia te stały się podstawą do wydania przez Organ pierwszej instancji decyzji o umorzeniu odsetek od należności składkowych w kwocie 2 218,00 zł. Tym niemniej, skarżący, mocą prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w B. II Wydział Cywilny z dnia 11 kwietnia 2008 roku (sygn. [...]) nabył po zmarłej siostrze J. J. w części gospodarstwo rolne i prowadząc je, czerpie z niego dochody, na co wskazał Prezes KRUS w zaskarżonej decyzji. W stosunku do Skarżącego, jako spadkobiercy zmarłej siostry, w dniu 20 października 2008 roku, wydane zostały decyzje o odpowiedzialności za zaległości składkowe zmarłej siostry J. J. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników: za okres od II kwartału 1996 roku do IV kwartały 1997 roku w kwocie 816,50 zł oraz zaległości składkowe za okres od I kwartału 1998 roku do IV kwartału 2007 roku w kwocie 4459,50 zł. Rozpatrując wniosek Skarżącego, Organ w sposób należyty zbadał jego stan majątkowy, w szczególności poprzez przeprowadzenie wizytacji w należącym do niego gospodarstwie rolnym. Organ ustalił, iż Skarżący, jako spadkobierca gospodarstwa rolnego, posiada dom oraz budynki gospodarcze – w stanie średnim, a nadto dysponuje maszynami konnymi. Na podstawie przedmiotowej wizytacji ustalono również, iż Skarżący hoduje 1 konia oraz uprawia zboża. Organ poddał również badaniu istnienie po stronie Pana J. J. innych zobowiązań finansowych. W wyniku powyższego, ustalono, iż Skarżący pozostaje w wspólnym gospodarstwie domowym z matką, która pobiera świadczenie emerytalne z KRUS oraz że nie posiada innych członków rodziny na utrzymaniu. Ponadto, Organ ustalił, iż Skarżący nie posiada zobowiązań finansowych w stosunku do innych instytucji oraz nie korzysta z pomocy społecznej, co zostało potwierdzone podpisem złożonym przez Skarżącego na protokole wizytacji z dnia 13 stycznia 2010 roku. Przeprowadzona wizytacja, w ocenie Organu, nie ujawniła pogorszenia się warunków materialnych Skarżącego. Przy badaniu okoliczności sprawy Organ niewątpliwie uwzględnił fakt, iż sytuacja materialna Skarżącego jest trudna. Tym niemniej, Organ w oparciu o przywołane powyżej fakty, stwierdził, iż możliwym jest spłacenie przez niego zadłużenia pozostałego po umorzeniu odsetek – w kwocie 3 061,00 zł. Powyższa decyzja została powzięta przy uwzględnieniu opisanych wyżej okoliczności, takich jak prowadzenie przez skarżącego gospodarstwa rolnego – działalności roślinnej i czerpanie z niego korzyści, a nadto prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z matką, która posiada dochód z emerytury oraz brak członków rodziny na utrzymaniu. W kontekście powyższego, w opinii Sądu, Organ zasadnie ocenił sytuację Skarżącego i trafnie uznał, że po jego stronie nie zachodzi ważny interes przemawiający za zastosowaniem umorzenia. Organ zbadał również podnoszoną przez Skarżącego kwestię konieczności poniesienia nakładów na remont zniszczonego dachu w oborze. Wbrew twierdzeniom Skarżącego, Organ zbadał i uwzględnił przy rozpoznawaniu sprawy konieczność wydatkowania kwoty na naprawę dachu w oborze. Z uwagi jednak na fakt, iż przedmiotowe zniszczenie dachu było, jak ustalono, następstwem upływu czasu, a nie zdarzeń losowych, Organ zasadnie uznał, iż wydatek ten stanowi normalną konsekwencję prowadzenia działalności rolniczej – jest jej istotą i nie uzasadnia umorzenia zaległości. Przy czym, Skarżący, będąc obecnym przy przedmiotowej wizytacji, nie kwestionował zapisów sporządzonego wówczas protokołu. Ponadto, Organ uwzględnił również niekwestionowaną przez Skarżącego okoliczność, iż nie pobiera on żadnych świadczeń z pomocy społecznej. Słusznie wskazano również, że argumenty, które Skarżący podniósł we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zostały wzięte pod uwagę przy podejmowaniu pierwotnej decyzji, na mocy której dokonano umorzenia odsetek od zaległości. W nawiązaniu do powyższych ustaleń, należy zatem podkreślić, iż w ocenie Sądu, Organ rozpatrzył podnoszone przez Skarżącego wnioski i twierdzenia w całości, zaś okoliczność, iż nie przychylił się do reprezentowanego przez Skarżącego stanowiska, nie przesądza o jakichkolwiek uchybieniach Organu. W kontekście opisanych wyżej okoliczności, Prezes KRUS trafnie uznał, że przy uwzględnieniu wysokości kwoty zaległości oraz wcześniejszego umorzenia odsetek od tej zaległości, jej spłata nie zagrozi egzystencji Skarżącego, zwłaszcza przy skorzystaniu przez niego z Możliwości spłat w układzie ratalnym, na co Organy wyraźnie wskazały. W tym stanie rzeczy, zdaniem tutejszego Sądu, Prezes KRUS trafnie uznał, że po stronie Skarżącego nie zachodzi ważny interes przemawiający za umorzeniem wnioskowanej kwoty. Powyższe względy przekonują, że dokonana w sprawie ocena sytuacji wnioskodawcy nie wykracza poza swobodę uznania administracyjnego i nie nosi znamion dowolności. W ocenie Sądu, Prezes KRUS przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, w szczególności art. 7 i 77 § 1 k.p.a., tj. dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy. Dokonana przez organ ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, stosownie do dyspozycji art. 107 k.p.a., znalazła swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w którym organ wyjaśnił podstawy podjętego rozstrzygnięcia. Zauważyć przy tym należy, że wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. Tym samym, organ, odmawiając stronie umorzenia przedmiotowych należności, nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji wyroku.