I OSK 1360/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rajewska, Sędzia NSA Ewa Dzbeńska (spr.), Sędzia del. NSA Jerzy Stankowski, Protokolant asystent Katarzyna Myślińska, po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2010r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 maja 2010r. sygn. akt II SA/Ol 190/10 w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie z dnia [...] stycznia 2010r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia w sprawie skreślenia z listy studentów makrokierunku [...] 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu Warmińsko- Mazurskiego na rzecz P. B. kwotę 320 zł (trzysta dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 6 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 190/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę P. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie z dnia [...] stycznia 2010 roku nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia w sprawie skreślenia z listy studentów. W uzasadnieniu wyroku przedstawiono następujący stan faktyczny i prawny: Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2009 r. działający z upoważnienia Rektora – Prorektor Uniwersytetu Warmińsko - Mazurskiego w Olsztynie wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] marca 2009 r. jako wydanego z naruszeniem przepisów o właściwości. Następnie, postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2009 r., Rektor UWM stwierdził nieważność powyższego postanowienia z dnia [...] marca 2009 r. W dniu 18 maja 2009r. P. B. wystąpił do Rektora UWM z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, domagając się uchylenia postanowienia z dnia [...] kwietnia 2009 r. i umorzenia postępowania w sprawie. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2009r., Rektor UWM utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] kwietnia 2009 r. Wyrokiem z dnia 6 października 2009r., sygn. akt II SA/Ol 659/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu skargi P. B., stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia z dnia [...] czerwca 2009 r. oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia z dnia [...] kwietnia 2009 r. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., Rektor UWM umorzył wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] marca 2009 r. W uzasadnieniu wskazał, że po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego na powyższe postanowienie organu pierwszej instancji, wszczął z urzędu postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności tego postanowienia. Natomiast po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego niedopuszczalne jest wszczynanie postępowań w celu weryfikacji zaskarżonego aktu w trybie nadzwyczajnym. Podniósł ponadto, że weryfikacja postanowień w trybie nadzwyczajnym może dotyczyć tylko postanowień, na które służy zażalenie. Przedmiotowe postanowienie wydane zostało zaś w trybie art. 134 k.p.a., wobec czego nie było zaskarżalne. Wykluczone więc było stosowanie trybów przewidzianych w art. 145 i art. 156 k.p.a. do weryfikacji tego postanowienia. Dodał, iż wyrokiem z dnia 6 października 2009 r., Sąd stwierdził nieważność postanowienia Dziekana z dnia [...] marca 2009 r., zatem dalsze prowadzenie postępowania stało się bezprzedmiotowe. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy P. B. zarzucił, że decyzja została wydana bez podstawy prawnej. Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...], Rektor UWM utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2009 r. W uzasadnieniu wskazał, że na dzień wydania kwestionowanej decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r., WSA w Olsztynie stwierdził nieważność wydanych przez Rektora postanowień, lecz nie zostało uchylone postanowienie o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Dziekana z dnia [...] marca 2009 r. Wobec powyższego należało zakończyć postępowanie w tej sprawie. Z uwagi jednak na brak możliwości prawnej merytorycznego załatwienia sprawy, postępowanie należało umorzyć. Nadto wywiódł, że postępowanie w zakresie stwierdzenia nieważności postanowienia Dziekana było postępowaniem wpadkowym. Umorzenie postępowania wpadkowego nie następuje w drodze postanowienia, lecz w formie decyzji administracyjnej. Z treści art. 126 k.p.a. wynika bowiem, że nie odnosi się on do sytuacji przewidzianej w art. 105 § 1 k.p.a. W złożonej skardze P. B. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Rektora z dnia [...] stycznia 2010 r., jak też decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] grudnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalając skargę na powyższą decyzję podkreślił, że wskutek wyroku z dnia 6 października 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 659/09, w obrocie prawnym pozostało wyłącznie postanowienie z dnia [...] kwietnia 2009 r., którym wszczęto postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wskazanego wyżej postanowienia Dziekana [...]. Sąd I instancji nie podzielił poglądu skarżącego, że w tej sytuacji zbędne było wydawanie skarżonej decyzji z uwagi na treść powołanego wyżej wyroku. Wyrok Sądu z dnia 6 października 2009r. nie wywołał skutku prawnego "zakończenia postępowania" wszczętego w sprawie stwierdzenia nieważności. Sąd wyeliminował bowiem z obrotu prawnego wyłącznie rozstrzygnięcia załatwiające sprawę w pierwszej instancji i po ponownym rozpoznaniu sprawy, lecz nie uchylił postanowienia o wszczęciu postępowania. Skoro w rozpoznawanej sprawie, wskutek wyroku z dnia 6 października 2009r., wyeliminowany został przedmiot postępowania nieważnościowego, trafnie Rektor uznał, że prowadzenie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie nie podzielił również poglądu skarżącego, że kontrolowane rozstrzygnięcie zapadło w nieprawidłowej formie procesowej. Ponadto stwierdzono, że kwestia formy rozstrzygnięcia nie miała istotnego wpływu na wynik sprawy. Natomiast art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. obliguje sąd do uchylenia decyzji lub postanowienia w całości albo w części tylko, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W stanie faktycznym i prawnym rozpoznawanej sprawy nie zaistniała żadna z wymienionych w hipotezie cytowanego przepisu okoliczności, która uzasadniałaby uchylenie skarżonej decyzji, a tym bardziej kwalifikowane naruszenie prawa uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji. Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniósł P. B., domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 134 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 3 i art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. polegające na tym, że Sąd, nie będąc związany zarzutami skargi, nie dostrzegł kwalifikowanego naruszenia przez organ art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., polegającego na rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy przez tegoż samego pracownika organu (działającego jedynie z upoważnienia piastuna funkcji organu), który pierwotnie rozstrzygał tę samą sprawę. Sąd nie dostrzegł, że ów pracownik nie mógł otrzymać po raz kolejny upoważnienia do załatwienia tej samej sprawy na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy; tym bardziej, że skarżący w tymże środku odwoławczym wnosił o "bezstronne" rozpatrzenie sprawy i nie było żadnych przeszkód, aby w celu jej załatwienia upoważnienie otrzymał inny pracownik organu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rektor Uniwersytetu Warmińsko – Mazurskiego w Olsztynie wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazano, iż uprawnionym do ponownego rozpatrzenia sprawy w przedmiocie umorzenia postępowania jest organ, który wydał decyzję w I instancji, tj. Prorektor do spraw Studenckich Uniwersytetu Warmińsko – Mazurskiego w Olsztynie. Kompetencje w tym zakresie zostały przekazane Prorektorowi do spraw Studenckich przez Rektora na mocy decyzji nr 17 z dnia 1 września 2008 r. w sprawie określenia zakresu obowiązków Rektora, Prorektorów oraz Kanclerza wydanej na podstawie art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym. W ocenie organu ponoszona w skardze kasacyjnej kwestia nie miała żadnego wpływu na ocenę wyniku sprawy załatwionej w określony sposób. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: w sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( zwanej dalej p.p.s.a.), zgodnie z § 1 powołanego artykułu Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany był rozpoznać sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Istota problem sprowadza się do odpowiedzi na pytania czy wydanie decyzji na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, przez osobę upoważnioną do działania w imieniu Rektora Uniwersytetu Mazursko Warmińskiego, w sytuacji gdy brała ona udział w wydaniu decyzji pierwszoinstanyjnej narusza zasady wynikające z przepisu art. 24 §1 pkt.5 k.p.a. Powyższe zagadnienie prawne było przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w uchwale z dnia 20 maja 2010r. sygn. akt I OPS 13/09. Zgodnie z poglądem zawartym w tej uchwale jedynie piastun funkcji ministra, w rozumieniu art. 5 §2 pkt.4 k.p.a, nie podlega wyłączeniu, gdy wydaje decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy. ( art. 127 § 3 k.p.a) W uzasadnieniu do tej uchwały podniesiono, że przyznana organom możliwość samokontroli własnych decyzji oznacza, że nie można opierając się na zbyt formalnym pojmowaniu bezstronności pozbawić piastuna funkcji kompetencji do rozpoznania wniosku w trybie art.127 §3 k.p.a. przez zastosowanie rozszerzającej wykładni art.24 kt.5 k.p.a. Tym samym niniejsza uchwała potwierdziła wyjątek od wynikającej z art. 24 §1 pkt.5 k.p.a zasady wyłączenia od udziału w postępowaniu pracownika, w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji, Powyższe rozważania dotyczą rektora państwowej wyższej uczelni. W myśl art. 60 ust. 6 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), dziekan jest jednoosobowym organem uczelni. Wydaje on ...decyzje w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów... W tych sprawach organem odwoławczym jest rektor. Oznacza to, ze w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji organem właściwym do rozpoznania sprawy jest rektor (z art. 157 §1 k.pa,) . Zgodnie z art., 207 pkt.2 Prawo o szkolnictwie wyższym decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne. W takim przypadku stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Przenosząc rozważania powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że tylko rektor państwowej wyższej uczelni jako piastunowi funkcji organu nie podlega wyłączeniu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Nie dotyczy to jednak . prorektora upoważnionego do działania w imieniu rektora, gdyż nie może być uznany za osobę piastującą funkcję, która nie podlegałaby wyłączeniu na zasadzie określonej w art. 24§1 pkt.5k.p.a. przy ponownym rozpatrzeniu sprawy w trybie art. 127§ 3 k.p.a. W badanej sprawie Prorektor Uniwersytetu Warmińsko - Mazurskiego w Olsztynie prof. dr hab. J. W. działając z upoważnienia rektora decyzją z dnia [...] stycznia 2010r. po rozpoznaniu w trybie art. 127 § 3 kpa wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wydała decyzje utrzymującą w mocy decyzję pierwszoinstancyjną z dnia [...] grudnia 2009 r. wydaną w imieniu rektora przez prorektora prof. dr hab. J. W. W świetle powyższego zarzut skargi kasacyjnej jest usprawiedliwiony. Wydanie aktu po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez upoważnioną przez rektora osobę, która rozpoznała sprawę w pierwszej instancji stanowi istotne naruszanie przepisów postępowania t.j. art. 24 §1 ust.5 k.p.a. co może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. a co nie zostało zauważone przez Sąd I instancji. Mając na uwadze, wobec powyższego, że zarzut skargi kasacyjnej jest uzasadniony Naczelny Sad Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 185 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 p.p.s.a.